ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งไชย  อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ

นันชพัฒน์ แก้วทอง; สุชาติ   สุจินตวงษ์; สุชาณันท์  ธัญญกุลสัจจา

ผู้แต่ง

นันชพัฒน์ แก้วทอง คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยชินวัตร
สุชาติ สุจินตวงษ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยชินวัตร
สุชาณันท์ ธัญญกุลสัจจา คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยชินวัตร

คำสำคัญ:

โรคความดันโลหิตสูง, พฤติกรรมเสี่ยง, โรคหลอดเลือดสมอง

บทคัดย่อ

ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดความพิการทุพพลภาพและเสียชีวิตของคนไทย การควบคุมระดับความดันโลหิตให้ได้ตามเป้าหมายตามแผนการรักษา โดยการปฏิบัติตัวและรับประทานยาสม่ำเสมอตามคำแนะนำของแพทย์ จะช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคแทรกซ้อนได้ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง โดยปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับกับพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในเขตโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทุ่งไชย อำเภออุทุมพรพิสัย จังหวัดศรีสะเกษ เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างโดยการสุ่มอย่างง่าย จำนวน 180 คน เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล แบบสอบถามปัจจัยส่วนบุคคลแบบสอบถามความรู้เกี่ยวกับโรคและพฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง แบบสอบถามการรับรู้อาการเตือนและการจัดการโรคหลอดเลือดสมองและการรับรู้ปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง และแบบสอบถามพฤติกรรมเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง ซึ่งมีค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาครอนบาค เท่ากับ .915, .919 และ .780 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และการวิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยสถิติไคสแควร์ และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน
ผลการวิจัยพบว่า พฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดโรคหลอดเลือดสมองในภาพรวมอยู่ระดับต่ำ (Mean = 1.97, S.D.=0.54) และปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมเสี่ยงต่อโรคหลอดเลือดสมอง คือ ปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่อาชีพ (p=.019) และประสบการณ์การเรียนรู้เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง (p < 0.001) ปัจจัยนำ ได้แก่ ระดับความรู้เกี่ยวกับโรคหลอดเลือดสมอง (p-value <0.001) ปัจจัยเอื้อ ได้แก่ สถานบริการที่ไปใช้บริการ และพฤติกรรมการสูบบุหรี่ (p < 0.001) สรุปและข้อเสนอแนะ ความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคหลอดเลือดสมองเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญ ดังนั้นเจ้าหน้าที่ในพื้นที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลควรจัดกิจกรรมให้ความรู้ โดยเน้นกิจกรรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการงดสูบบุหรี่ และการบริโภคอาหารและการออกกำลังกาย เพื่อลดความเสี่ยงในกลุ่มเป้าหมายอย่างต่อเนื่อง

เอกสารอ้างอิง

Ban Thung Chai of Tambon Health Promoting Hospital, Sisaket Province. (2024). Annual report: Public health information 2023. [Unpublished manuscript] (in Thai)

Best, J. W. (1977). Research in Education. (3rd ed). Prentice Hall.

Bloom, B. S., Madaus, G. F., & Hastings, J. T. (1971). Handbook on formative and summative evaluation of student learning. McGraw-Hill. https://openlibrary.org/books/OL5219859M/Handbook_on_formative_and_summative_evaluation_of_student_learning

Cherfan, M., Vallée, A., Kab, S., Salameh, P., Goldberg, M., Zins, M., & Blacher, J. (2020). Unhealthy behaviors and risk of uncontrolled hypertension among treated individuals-The CONSTANCES population-based study. Scientific Reports, 10(1), 1925. https://doi.org/10.1038/s41598-020-58685-1

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.

Feigin, V. L., Brainin, M., Norrving, B., Martins, S. O., Pandian, J., Lindsay, P., F Grupper, M., & Rautalin, I. (2025). World Stroke Organization: Global Stroke Fact Sheet 2025. International Journal of Stroke, 20(2), 132–144

Health Data Center, Ministry of Public Health. (2023). Health Data Center: Sisaket Provincial Public Health Office Health Region 10. https://hdc.moph.go.th/ssk/public/main (in Thai)

Hörnsten, C., Weidung, B., Littbrand, H., Carlberg, B., Nordström, P., Lövheim, H., & Gustafson, Y. (2016). High blood pressure as a risk factor for incident stroke among very old people: a population-based cohort study. Journal of hypertension, 34(10), 2059–2065. https://doi.org/10.1097/HJH.0000000000001048

Klinsakorn, C., & saetan, S. (2020). Factors associated with self-prevention behaviors against stroke among hypertensive patients with controlled blood pressure, Tha Chang District, Suphan Buri Province. Journal of Community Public Health Council, 2(2), 62–77. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JCCPH/article/view/243512/166112 (in Thai)

Levy, M., Chen, Y., Clarke, R., Bennett, D., Tan, Y., Guo, Y.,….& China Kadoorie Biobank Collaborative Group (2020). Socioeconomic differences in health-care use and outcomes for stroke and ischaemic heart disease in China during 2009-16: a prospective cohort study of 0·5 million adults. The Lancet. Global health, 8(4), e591–e602. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30078-4

Liu, Y., Wang, H., Bai, B., Liu, F., Chen, Y., Wang, Y., et al. (2023). Trends in unhealthy lifestyle factors among adults with stroke in the United States between 1999 and 2018. Journal of Clinical Medicine, 12(3), 1223. https://doi.org/10.3390/jcm12031223

Melak, A. D., Wondimsigegn, D., & Kifle, Z. D. (2021). Knowledge, prevention practice and associated factors of stroke among hypertensive and diabetic patients - A systematic review. Risk Management and Healthcare Policy, 14, 3295–3310. https://doi.org/10.2147/RMHP.S324960

Pan, B., Jin, X., Jun, L., Qiu, S., Zheng, Q., & Pan, M. (2019). The relationship between smoking and stroke: A Meta-Analysis. Medicine, 98(12), e14872. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000014872

Phuangsuwan, P., Silanoi, L., Srisawat, C., & Chairatana, P. (2019). A study of sample size determination among Thai researchers and Thai higher education students in quantitative research in social sciences, humanities, hospitality, tourism, and related fields. Journal of Education Studies, Chulalongkorn University, 47(1), 295–316. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/EDUCU/article/view/179824

Pothiban, L., & Srirat, C. (2019). Association between stroke knowledge, stroke awareness, and preventive behaviors among older people: A cross-sectional study. Nursing & Health Sciences, 21(3), 399–405. https://doi.org/10.1111/nhs.12614

Rahelić, V., Perković, T., Romić, L., Perković, P., Klobučar, S., Pavić, E., & Rahelić, D. (2024). The role of behavioral factors on chronic diseases practice and knowledge gaps. Healthcare, 12(24), 2520. https://doi.org/10.3390/healthcare12242520

Tiamkao, S. (2022). Incidence of stroke in Thailand. Thai Journal of Neurology, 39(2), 39-46. https://thaijoneuro.com/journal/bac02e13f16243da895cf20b00bbe51d (in Thai).

Tiamkao, S. (2025). Incident of uncontrolled chronic non-communicable diseases and mortality rate of stroke in 13 Health Regions. Thai Journal of Neurology, 44(4), 25-44. https://thaijoneuro.com/journal/15fc42d4a52c499aaa071bcfe066f809 (in Thai)

Tipayamongkholgul, M., Kongtip, P., & Woskie, S. (2021). Association between occupations and selected noncommunicable diseases: A matched case-control among Thai informal workers, Journal of Occupational Health, 63(1), e12249. https://doi.org/10.1002/1348-9585.12249

Tonsavan, K., & Ramrit, U. (2023). Promotion of health literacy and stroke prevention behaviors in patients with high-risk hypertension. Journal of Environmental and Community Health, 8(1), 143-152. (in Thai)

Ua-Kit, N., & Pensri, L. (2019). Utilization of the PRECEDE MODEL in health promotion. Thai Red Cross Nursing Journal, 12(1), 38-48. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/trcnj/article/view/203249 (in Thai)

Wongchana, T. (2021). Factors affecting to preventive behavior of stroke patients among uncontrolled-hypertensive patients in Muang District, Phitsanulok Province (Master’s thesis). https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/248966

World Health Organization. (2025). Uncontrolled high blood pressure puts over a billion people at risk. https://www.who.int/news/item/23-09-2025-uncontrolled-high-bloodpressure -puts-over-a-billion-people-at-risk

Zhang, J., Cao, Y., Mo, H., & Feng, R. (2023). The association between different types of physical activity and smoking behavior. BMC Psychiatry, 23(1), 927. https://doi.org/10.1186/s12888-023-05416-1