(บทความวิจัย) การพัฒนารูปแบบกระบวนการตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล เพื่อยกระดับคุณภาพบริการ โรงพยาบาลตาพระยา จังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

การตรวจทางห้องปฏิบัติการทางการแพทย์เป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบบริการสุขภาพ แต่ยังคงพบปัญหาการสั่งตรวจซ้ำโดยไม่มีข้อบ่งชี้ทางคลินิกที่เหมาะสม ส่งผลต่อค่าใช้จ่าย ภาระงานของบุคลากรและประสิทธิภาพการดูแลผู้ป่วย โรงพยาบาลตาพระยา จังหวัดสระแก้ว พบปัญหาดังกล่าวในหลายรายการตรวจ แม้จะมีนโยบายการตรวจทางห้องปฏิบัติการอย่างสมเหตุผล (Rational Laboratory Use, RLU) แต่ยังขาดรูปแบบกระบวนการพัฒนาคุณภาพที่เป็นระบบและเหมาะสมกับบริบทโรงพยาบาลชุมชน ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่มุ่งพัฒนาและแก้ไข การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบกระบวนการสนับสนุนกิจกรรมพัฒนาคุณภาพตามแนวทาง RLU โรงพยาบาลตาพระยา จังหวัดสระแก้ว โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการตามวงจร P-A-O-R ของ Kemmis และ McTaggart การวิจัยดำเนินการระหว่างเดือนมิถุนายนถึงตุลาคม พ.ศ. 2568 กลุ่มตัวอย่างคือบุคลากรทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้อง 20 ราย ที่ผ่านการคัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัยซึ่งผ่านการตรวจสอบคุณภาพจากผู้ทรงคุณวุฒิ ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสังเกต และแบบประเมินความพึงพอใจ การวิเคราะห์ข้อมูลทำทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ผลการวิจัยพบว่ารูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 7 ขั้นตอน ได้แก่ การจัดตั้งคณะกรรมการ RLU การประกาศนโยบาย การจัดทำแนวทางการสั่งตรวจ การพัฒนาระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ การแจ้งเตือน (pop-up) การอบรมบุคลากร การติดตามประเมินผล และการสรุปบทเรียน ผลลัพธ์สำคัญ ได้แก่ อัตราการสั่งตรวจ HbA1c ซ้ำภายใน 90 วัน ลดลงจากร้อยละ 28.9 เหลือร้อยละ 19.7 การสั่งตรวจที่ไม่มีข้อบ่งชี้ลดลงจากร้อยละ 35.5 เหลือร้อยละ 23.1 ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อรายการตรวจลดลงจาก 145.8 เป็น 112.4 บาท และความพึงพอใจต่อระบบ pop-up อยู่ในระดับสูง (เฉลี่ย 4.67 จาก 5 คะแนน) โดยมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) รูปแบบ RLU ที่พัฒนาขึ้นช่วยลดการสั่งตรวจที่ไม่จำเป็น เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากร ส่งเสริมความร่วมมือแบบสหวิชาชีพ และสามารถขยายผลเป็นต้นแบบสำหรับโรงพยาบาลชุมชนภายใต้นโยบาย Smart Health System ของกระทรวงสาธารณสุข