การปฐมพยาบาลทางใจตามแนวทางสากลสู่การประยุกต์ใช้ในบริบทสังคมไทย : การทบทวนวรรณกรรมอย่างมีขอบเขต
DOI:
https://doi.org/10.64838/jmht.2026.286390คำสำคัญ:
การปฐมพยาบาลทางใจ, ความเครียดเฉียบพลัน, ทุนทางสังคม, ภาวะวิกฤต, สุขภาพจิตบทคัดย่อ
วัตถุประสงค์ : เพื่อทบทวนแนวทางการปฐมพยาบาลทางใจในระดับสากล และสังเคราะห์แนวทางร่วมที่บูรณาการกับบริบทสังคม วัฒนธรรม และระบบสุขภาพจิตของประเทศไทย
วิธีการ : การทบทวนวรรณกรรมอย่างมีขอบเขต สืบค้นจากฐานข้อมูล ThaiJO, Google Scholar, PsycINFO และ PubMed คัดเลือกเอกสารเกี่ยวกับแนวทางการปฐมพยาบาลทางใจระดับสากลที่ตีพิมพ์ในช่วงปี พ.ศ. 2548 - 2568 ตามเกณฑ์ที่กำหนด วิเคราะห์เชิงเนื้อหาโดยจัดกลุ่มประเด็นสำคัญ ผ่านการจัดหมวดหมู่และการสังเคราะห์ประเด็นร่วม เพื่อนำไปสู่การพัฒนาเป็นแนวทางเชิงกระบวนการ
ผล : จากเอกสารทั้งหมด 502 เรื่อง มีแนวทางการปฐมพยาบาลทางใจที่ผ่านเกณฑ์ 5 แนวทาง ซึ่งมีองค์ประกอบร่วมสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ ความปลอดภัยและการทำให้สงบ การสร้างสัมพันธภาพและการรับฟัง การประเมินความต้องการ การเชื่อมโยงเข้าสู่ระบบสนับสนุน และการฟื้นตัวระยะกลางและระยะยาว ทั้งนี้ บางแนวทางให้ความสำคัญเพิ่มเติมกับการเสริมสร้างความหวังและความเชื่อมั่นในตนเองในระยะฟื้นตัว ผลการทบทวนนำไปสู่การสังเคราะห์แนวทาง PASS Model ซึ่งประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การเตรียมความพร้อม (Preparation) การประเมินความต้องการ (Assessment) การช่วยเหลือและการเชื่อมโยง (Support) และ การเสริมพลังใจ (Strengthen) โดยบูรณาการร่วมกับกลไกทีมช่วยเหลือเยียวยาจิตใจผู้ประสบภาวะวิกฤต MCATT ทุนทางสังคมด้านน้ำใจของชุมชน และการคำนึงถึงวัฒนธรรมความเกรงใจของสังคมไทย
สรุป : PASS Model เป็นกรอบแนวคิดที่เสนอขึ้นจากการสังเคราะห์องค์ความรู้จากมาตรฐานสากลเข้ากับบริบทสังคมไทย และอาจใช้เป็นแนวทางเบื้องต้นในการดูแลผู้ประสบภาวะวิกฤต ทั้งนี้ จำเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมเพื่อประเมินประสิทธิผลของโมเดลในสถานการณ์จริง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
Booneiad B, Chamnanphuttiphon S. Environmental crisis and social risk. The Journal of Sirindhornparidhat. 2024;25(2):2591-602. (in Thai)
Hermosilla S, Forthal S, Sadowska K, Magill EB, Watson P, Pike KM. We need to build the evidence: a systematic review of psychological first aid on mental health and well-being. J Trauma Stress. 2023;36(1):5-16. DOI: https://doi.org/10.1002/jts.22888
American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5. 5th ed. Washington (DC): American Psychiatric Publishing; 2013. DOI: https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Golitaleb M, Mazaheri E, Bonyadi M, Sahebi A. Prevalence of post-traumatic stress disorder after flood: a systematic review and meta-analysis. Front Psychiatry. 2022;13:890671. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.890671
Tanaree A, Lertkiatratchata M, Katekaew M, Chairerk J. Exposure-related factors of post-traumatic stress and depression among people affected by disasters in Thailand: an analysis of the crisis mental health surveillance system. Journal of Mental Health of Thailand. 2022;30(3):222-36. (in Thai)
Department of Mental Health. Operational manual for mental health crisis assessment and treatment team (MCATT). Revised ed. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2024. (in Thai)
Chaipimonplin T. Hazard disaster in the modern world. Chiang Mai: Chiang Mai University Press; 2020. (in Thai)
Christraksa W, Kongsuwan V, Suttharungsee W. The effects of a psychological crisis management program for floods on knowledge and self-care competency among village health volunteers in Hat Yai District, Songkhla Province. Songklanagarind Journal of Nursing. 2014;34(3):75-95. (in Thai)
Detkong T, Aksorn S, Gunadhivadhana P, Opaswattana C, Assadonsak K. Effects of a strength-based counseling program on resilience, stress, burnout, depression, and suicide risk in people at risk for mental health problems. Journal of Mental Health of Thailand. 2024;32(2):166-75. (in Thai)
Saraswati P. Mental health and mental health first aid: a narrative review. J Psychiatry Ment Health. 2026;11(1):60. doi:10.30654/MJPMH.10060. DOI: https://doi.org/10.30654/MJPMH.10060
Kumluea P, Autsa S, Kumchalee N, Kumluea S, Maniin T. Development of mental health and psychiatric service model for primary care units, Sirattana District, Sisaket Province, 2014-2018. Journal of Health Science. 2021;30(5):834-44. (in Thai)
Lazarus RS, Folkman S. Stress, appraisal, and coping. New York: Springer Publishing Company; 1984.
Bonanno GA. Loss, trauma, and human resilience: have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? Am Psychol. 2004;59(1):20-8. DOI: https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.1.20
Rogers CR. Client-centered therapy: its current practice, implications, and theory. Boston: Houghton Mifflin; 1951.
Maslow AH. A theory of human motivation. Psychol Rev. 1943;50(4):370-96. DOI: https://doi.org/10.1037/h0054346
Hobfoll SE, Watson P, Bell CC, Bryant RA, Brymer MJ, Friedman MJ, et al. Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: empirical evidence. Psychiatry. 2007;70(4):283-315. DOI: https://doi.org/10.1521/psyc.2007.70.4.283
Phuangprayong K. Social helping behavior during the COVID-19 crisis of working age population in Bangkok. Journal of Social Science and Buddhistic Anthropology. 2021;6(5):202-24. (in Thai)
Mongkolyos W, Nantachantoon S. Kindness: a study of conceptual metaphor in Thai. Journal of MCU Buddhapanya Review. 2024;9(1):64-77. (in Thai)
Suwannarat W, Katekaew M, Sakulrang K. Building community mental strength in the coronavirus 2019 pandemic. Academic Journal of Community Public Health. 2022;8(1):1-14. (in Thai)
Mekthawornwathana T. The comprehensive meanings of Krengchai and the important aspects of Thai culture. NIDA Development Journal. 2012;52(1):235-63. (in Thai)
Braun V, Clarke V. Using thematic analysis in psychology. Qual Res Psychol. 2006;3(2):77-101. DOI: https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
World Health Organization, War Trauma Foundation, World Vision International. Psychological first aid: guide for field workers. Panyayong B, Suraarunsamrit B, translators. Nonthaburi: Department of Mental Health; 2017. (in Thai)
Everly GS, Lating JM. The Johns Hopkins guide to psychological first aid. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 2018.
Watson P, Gist R, Taylor V, Evlander E, Leto F, Martin R, et al. Stress first aid for health care workers. Washington (DC): National Center for PTSD; 2020.
Brymer M, Jacobs A, Layne C, Pynoos R, Ruzek J, Steinberg A, et al. Psychological first aid: field operations guide. 2nd ed. Rockville (MD): National Child Traumatic Stress Network and National Center for PTSD; 2006.
Nikitara M, Kalu A, Latzourakis E, Constantinou CS, Velonaki VS. Training nurses for disasters: a systematic review on self-efficacy and preparedness. Healthcare. 2025;13(24):3323. DOI: https://doi.org/10.3390/healthcare13243323
Papus M, Dima AL, Viprey M, Schott AM, Schneider MP, Novais T. Motivational interviewing to support medication adherence in adults with chronic conditions: systematic review of randomized controlled trials. Patient Educ Couns. 2022;105(11):3186-203. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pec.2022.06.013
Brooks H, Devereux-Fitzgerald A, Richmond L, Bee P, Lovell K, Caton N, et al. Assessing the effectiveness of social network interventions for adults with a diagnosis of mental health problems: a systematic review and narrative synthesis of impact. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. 2022;57(5):907-25. DOI: https://doi.org/10.1007/s00127-022-02242-w
Seligman MEP, Csikszentmihalyi M. Positive psychology: an introduction. Am Psychol. 2000;55(1):5-14. DOI: https://doi.org/10.1037//0003-066X.55.1.5
Snyder CR. Hope theory: rainbows in the mind. Psychol Inq. 2002;13(4):249-75. DOI: https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
Lotzin A, Franc de Pommereau A, Laskowsky I. Promoting recovery from disasters, pandemics, and trauma: a systematic review of brief psychological interventions to reduce distress in adults, children, and adolescents. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(7):5339. DOI: https://doi.org/10.3390/ijerph20075339
Abate BB, Sendekie AK, Tadesse AW, Engdaw T, Mengesha A, Zemariam AB, et al. Resilience after adversity: an umbrella review of adversity protective factors and resilience-promoting interventions. Front Psychiatry. 2024;15:1391312. DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1391312
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- ผู้อ่านสามารถนำข้อความ ข้อมูล จากวารสารไปใช้ไปใช้ประโยชน์ทางวิชาการได้ เช่น เพื่อการสอน เพื่อการอ้างอิง แต่การนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์อื่น เช่น เพื่อการค้า จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากกรมสุขภาพจิตก่อน
- ความคิดเห็น ข้อมูล และบทสรุปต่าง ๆ ที่ลงตีพิมพ์ในวารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทยเป็นของผู้เขียนบทความและมิได้แสดงว่ากองบรรณาธิการหรือกรมสุขภาพจิตเห็นพ้องด้วย
