Development of a Relapse Prevention Model for Post-Treatment Drug Rehabilitation Participants: Integration of Psychosocial and Vocational Support in Udon Thani Province
Keywords:
Relapse prevention model development, Psychosocial support, Vocational development, Post-treatment drug rehabilitation participants, H.O.P.E. FrameworkAbstract
This research and development (R&D) study aimed to 1) examine factors associated with substance use relapse, 2) develop a relapse prevention model using the H.O.P.E. Framework, and 3) evaluate its effectiveness. The study comprised five phases: (R1) analyzing situation and factors from 26 network representatives; (D1) designing and developing the H.O.P.E. Framework model; (R2) pilot testing in four districts with 30 participants; (D2) refinement and effectiveness testing with 140 participants; and summarizing, disseminating, and formulating policy recommendations. Quantitative data were analyzed using descriptive and inferential statistics (paired t-test and McNemar's chi-square test at α = 0.05). Qualitative data were analyzed using content analysis.
Findings revealed a 13.01% relapse rate in fiscal year 2024, with 23.49% exhibiting psychiatric comorbidity. Relapse factors included individual-level (substance familiarity, positive drug attitudes, inadequate coping skills), family-level (conflicts, relationship problems), and social-level (previous environments, stigma, limited employment). The H.O.P.E. Framework consisted of: (H) Healing Support for skills and confidence; (O) Outreach Connection for social relationships; (P) Professional Development for income stability; and (E) Evaluation & Follow-up for continuous monitoring, implemented through the Udon Model 5 Tigers Plus team and CBTx process. Effectiveness evaluation showed statistically significant improvements: relapse rate decreased from 32.86% to 6.43% (p < 0.001), self-efficacy increased from 16.36 to 47.17 points (p < 0.001), and quality of life improved from 67.00 to 95.14 points (p < 0.001), with highest satisfaction (Mean = 4.58, S.D. = 0.12).
The study recommends integrating vocational development with village funds to ensure sustainability in addressing substance use problems and improving rehabilitation graduates' quality of life.
References
United Nations. World Drug Report 2024. Vienna: United Nations Office on Drugs and Crime; 2024.
กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. มาตรฐานการปฏิบัติงานการดูแลผู้ป่วยจิตเวชและยาเสพติดที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง. กรุงเทพฯ: บียอนด์ พับลิสชิ่ง จำกัด; 2566.
ศูนย์อำนวยการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดแห่งชาติ สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด. สถานการณ์ปัญหายาเสพติดและแนวโน้ม. กรุงเทพฯ: กระทรวงยุติธรรม; 2563.
McLellan AT, Lewis DC, O'Brien CP, Kleber HD. Drug dependence, a chronic medical illness: implications for treatment, insurance, and outcomes evaluation. JAMA. 2000; 284(13): 1689-95.
Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Key substance use and mental health indicators in the United States: Results from the 2020 National Survey on Drug Use and Health. Maryland: Center for Behavioral Health Statistics and Quality, SAMHSA; 2021.
กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถิติผู้เข้ารับการบำบัดรักษาประจำปี 2567 [อินเทอร์เน็ต]. นนทบุรี: ระบบข้อมูลการบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดของประเทศ (บสต.) นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567 [เข้าถึงเมื่อ 1 ต.ค. 2567]. เข้าถึงได้จาก: https://antidrugnew.moph.go.th
Dutra L, Stathopoulou G, Basden SL, Leyro TM, Powers MB, Otto MW. A meta-analytic review of psychosocial interventions for substance use disorders. Am J Psychiatry. 2008; 165(2): 179-87.
ธัญญาพร สายโน, ปวีณา ลิมปิทีปราการ, อรุณ บุญสร้าง, ปัณฑิตา สุขุมาลย์, พลากร สืบสำราญ. ผลของการบำบัดรักษาผู้ป่วยยาเสพติดตามรูปแบบจิตสังคมบำบัดประยุกต์ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชเดชอุดม จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุข มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 2564; 4(2): 108-18.
Farrell M, Ward J, Mattick R, Hall W, Stimson GV, des Jarlais D, et al. Vocational rehabilitation for drug users in Europe. London: Routledge; 2021.
กองบริหารการสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์ยาเสพติดประจำปีงบประมาณ 2567. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข; 2567.
Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ed. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates; 1988.
สุวิมล ติรกานันท์. การสร้างเครื่องมือวัดตัวแปรในการวิจัยทางสังคมศาสตร์: แนวทางสู่การปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2559.
จักรกฤษณ์ พิญญาพงษ์, ศรัณยู เรือนจันทร์, สุนีย์ กันแจ่ม, เผด็จการ กันแจ่ม. การพัฒนาเครือข่ายเพื่อยกระดับชุมชนต้นแบบในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด อำเภอตรอน จังหวัดอุตรดิตถ์ (รายงานการวิจัย). สงขลา: ศูนย์ศึกษาปัญหาการเสพติด (ศศก.) คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์; 2564.
พิทภรณ์ พลโคตร. การพัฒนาแนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคจิตเวชที่เสี่ยงต่อการก่อความรุนแรง โดยการใช้การจัดการรายกรณีแบบมีส่วนร่วมในชุมชน. วารสารวิชาการสาธารณสุขชุมชน. 2567; 10(1): 1-12.
โกศล เจริญศรี. การพัฒนารูปแบบ การดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรง โดยการมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร. วารสารสุขภาพ และสิ่งแวดล้อมศึกษา. 2566; 8(1): 430-47.
ณฐพร ผลงาม. การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยยาเสพติด โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนจังหวัดระยอง. วารสารศาสตร์สาธารณสุขและนวัตกรรม. 2564; 1(2): 49-71.
นิตยา ฤทธิ์ศรี, สุกัญญา วัฒนประไพจิตร, ศุภลักษณ์ จันหาญ. รูปแบบการบำบัด รักษาและฟื้นฟูผู้ใช้ยาเสพติด โดยชุมชุมเป็นศูนย์กลาง: กรณีศึกษาในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง อำเภอเมืองมหาสารคาม จังหวัดมหาสารคาม. วารสารโรงพยาบาลมหาสารคาม. 2565; 19(2): 50-62.
เบญจรัตน์ ศรีสวัสดิ์. รูปแบบการพัฒนาทักษะอาชีพสำหรับผู้ผ่านการบำบัดยาเสพติด [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. อุดรธานี: มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี; 2559.
สยาภรณ์ เดชดี, อรวรรณ หนูแก้ว. การพัฒนาและผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจต่อพฤติกรรม การดูแลตนเองในผู้ป่วยโรคจิตจาก สารเสพติด. วารสารการพยาบาล จิตเวชและสุขภาพจิต. 2564; 35(1): 91-111.
จุลนิตย์ จันทร์ชมภู. ประสิทธิผลของโปรแกรมกายจิตสังคมบำบัดประยุกต์แบบสั้นร่วมกับการเจริญสติแบบเคลื่อนไหวต่อการป้องกันการกลับไปเสพซ้ำ 3 เดือนแรกหลังการบำบัดรักษาในผู้ป่วยคลินิกยาเสพติด โรงพยาบาลหนองบัวลำภู. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 8. 2566; 1(1): 1-15.
ศิริพร วรรณศิลป์, จินตนา แดงสวัสดิ์, สมพร เจริญสุข, พิมพิมล วงศ์ไชยา, ยุวดี โรจนวิเชียร, สุภาภรณ์ วรรณทอง และคณะ. ผลของโปรแกรมฝึกอบรมอาชีพเชิงบูรณาการต่อการลดการเสพซ้ำ (รายงานการวิจัย). ขอนแก่น: โรงพยาบาลจิตเวชขอนแก่นราชนครินทร์ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2565.
สมพร เจริญสุข, จินตนา แดงสวัสดิ์, ยุวดี โรจนวิเชียร, พิมพิมล วงศ์ไชยา, สุภาภรณ์ วรรณทอง, เบญจา มุกตพันธุ์ และคณะ. ผลของการให้คุณค่าและแรงสนับสนุนทางสังคมร่วมกับการเสริมพลังเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ยาเสพติดของผู้เข้ารับการบำบัดยาเสพติดหลังครบโปรแกรมฟื้นฟูสภาพทางสังคม. วารสารวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางสุขภาพ. 2566; 6(2): 151-64.
Drake RE, Becker DR, Clark RE, Mueser KT. Research on the individual placement and support model of supported employment. Psychiatr Q. 1999; 70(4): 289-301.
พรพิมล ยี่สุ่นเทศ, ลัดดาวัลย์ สวัสดิ์สิงห์, นภาพร กองอาษา, ยุพาภรณ์ กิจประยูร, เบญจมาศ ผิวทอง, ธนัชกัญ สรวงศิริ และคณะ. การส่งเสริมอาชีพเพื่อการป้องกันการเสพซ้ำในผู้ป่วยยาเสพติด. นนทบุรี: สถาบันบำบัดรักษาและฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดแห่งชาติบรมราชชนนี กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข; 2560.
สุพัฒน์ วิเศษวงษา. การเสริมสร้างแนวทางการดูแลผู้ป่วยจิตเวชที่มีความเสี่ยงสูงต่อการก่อความรุนแรงของแกนนำชุมชน. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2567; 9(6): 943-51
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Journal of Health Science and Community Public Health
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพและการสาธารณสุขชุมชน (Journal of Health Science and Community Public Health)
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับวิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธรจังหวัดขอนแก่น และคณาจารย์ท่านอื่นๆในวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
