แนวโน้มการใช้บุหรี่ไฟฟ้าของประชากรในพื้นที่เขตเมือง

บทคัดย่อ

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาการใช้บุหรี่ไฟฟ้ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและกลายเป็นประเด็นสำคัญทางสาธารณสุขระดับโลก โดยเฉพาะการขยายตัวในกลุ่มเยาวชนที่สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการบริโภคนิโคตินในยุคดิจิทัล สำหรับประเทศไทยพบสถานการณ์ที่จัดว่าเป็น "การระบาดใหม่" ซึ่งมีความชุกเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในพื้นที่เขตเมืองแม้จะมีมาตรการทางกฎหมายที่เข้มงวดก็ตาม การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และแนวโน้มการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในพื้นที่เขตเมืองในช่วงปี พ.ศ. 2558-2568 รวมถึงระบุปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการใช้ โดยมุ่งเน้นความสำคัญที่กลุ่มเยาวชน การวิจัยใช้รูปแบบการศึกษาเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์แนวโน้มย้อนหลังโดยรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิจากหน่วยงานระดับสากลและในประเทศ อาทิ องค์การอนามัยโลก (WHO) และศูนย์วิจัยและจัดการความรู้เพื่อการควบคุมยาสูบ (TRC) ผลการศึกษาพบว่าจำนวนผู้ใช้บุหรี่ไฟฟ้าทั่วโลกเพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดจากประมาณ 40 ล้านคนในปี พ.ศ. 2558 เป็นมากกว่า 100 ล้านคนในปี พ.ศ. 2568 โดยภูมิภาคยุโรปและอเมริกามีอัตราความชุกสูงสุดสำหรับประเทศไทย สถานการณ์ปัจจุบันถูกจัดเป็นปัญหาสาธารณสุขรูปแบบใหม่ ซึ่งความชุกเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 3.00 เป็นร้อยละ 10.00-15.00 คิดเป็นผู้ใช้ประมาณ 1.7 ล้านคนในปี พ.ศ. 2568 โดยเฉพาะกลุ่มเยาวชนอายุ 13-15 ปี ที่มีอัตราการใช้สูงถึงร้อยละ 17.60 ในปี พ.ศ. 2565 และกลุ่มนักเรียนที่มีอัตราการใช้สูงถึงร้อยละ 22.65 ในด้านปัจจัยที่เกี่ยวข้อง  พบว่า เพศชายมีความเสี่ยงสูงกว่าเพศหญิงถึง 3 เท่า และมีความสัมพันธ์อย่างมากกับพฤติกรรมเสี่ยงร่วม โดยผู้ที่สูบบุหรี่ปกติมีโอกาสใช้บุหรี่ไฟฟ้ามากกว่าถึง 5 เท่า และผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์มีแนวโน้มใช้สูงขึ้น 3-4 เท่า ปัจจัยกระตุ้นหลักคือการตลาดผ่านสื่อสังคมออนไลน์ ผลิตภัณฑ์ที่ปรุงแต่งกลิ่นและรส และความเชื่อที่คลาดเคลื่อนว่าปลอดภัยกว่าบุหรี่ทั่วไปซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผลกระทบทางสุขภาพ โดยเฉพาะระบบทางเดินหายใจ ระบบหัวใจและหลอดเลือด และภาวะปอดอักเสบที่เกี่ยวข้องกับการใช้ผลิตภัณฑ์บุหรี่ไฟฟ้าในบางกรณี เช่น ภาวะปอดอักเสบจากการสูบบุหรี่ไฟฟ้า ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายจึงควรมุ่งจัดการ ระบบนิเวศของพฤติกรรมสุขภาพ ผ่านการควบคุมการจำหน่ายออนไลน์อย่างเข้มงวดการพัฒนาระบบเฝ้าระวังเชิงรุกในเขตเมืองแบบใกล้เคียงเวลาจริง และการเสริมสร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพและทักษะการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลให้แก่เยาวชนเพื่อลดการเสพติดนิโคตินในระยะยาว