ความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติของประชาชนในกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

                ความเสี่ยงจากภัยพิบัติมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยกรุงเทพมหานครเป็นพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงต่อภัยพิบัติหลายประเภท ได้แก่ อัคคีภัย อุทกภัย และแผ่นดินไหวและอาคารถล่ม ซึ่งส่งผลกระทบต่อชีวิต ทรัพย์สิน โครงสร้างพื้นฐาน และระบบเศรษฐกิจ ดังนั้นการเตรียมความพร้อมของประชาชนจึงมีความจำเป็นในการลดผลกระทบและความสูญเสีย การวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวาง (Cross-sectional Descriptive Study)
นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติของประชาชน
ในกรุงเทพมหานคร เก็บข้อมูลผ่านแบบสอบถามออนไลน์ ระหว่างวันที่ 12 กุมภาพันธ์ ถึง 30 มีนาคม พ.ศ. 2569 ในกลุ่มตัวอย่างประชาชนอายุ 18 ปีขึ้นไปที่อาศัยในกรุงเทพมหานครไม่น้อยกว่า 1 ปี จำนวน 425 คน คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบสะดวก และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 68.70 มีอายุเฉลี่ย 46.18 ปี สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี ร้อยละ 36.20 และพักอาศัยร่วมกับบุคคลในวัยทำงานและผู้สูงอายุในบ้านเดี่ยวเป็นหลัก ในด้านประสบการณ์ภัยพิบัติ พบว่า ร้อยละ 69.60 เคยเผชิญเหตุการณ์ภัยพิบัติ โดยมีประสบการณ์จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวและอาคารถล่มมากที่สุด ร้อยละ 75.50 รองลงมาคืออุทกภัย ลักษณะการเผชิญเหตุส่วนใหญ่เป็นการรับรู้ถึงเหตุการณ์ในบริเวณใกล้เคียง ร้อยละ 74.70 โดยมีสื่อสังคมออนไลน์เป็นช่องทางหลักในการรับข้อมูลข่าวสาร ร้อยละ 76.00 ผลการศึกษาตามกรอบแนวคิด KAP model พบว่ากลุ่มตัวอย่างมีระดับความรู้และทัศนคติต่อการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติอยู่ในระดับปานกลาง ร้อยละ 58.10 และ 70.60 ตามลำดับ ขณะที่พฤติกรรมการเตรียมความพร้อมอยู่ในระดับสูง ร้อยละ 52.90 ซึ่งรูปแบบดังกล่าวแตกต่างจากสมมติฐานของทฤษฎีที่คาดว่าความรู้และทัศนคติจะนำไปสู่พฤติกรรมโดยตรง ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าพฤติกรรมการเตรียมความพร้อมอาจได้รับอิทธิพลจากปัจจัยเชิงบริบทอื่นร่วมด้วย โดยเฉพาะประสบการณ์ การเผชิญภัยพิบัติและบริบทการดำรงชีวิตของประชาชน ดังนั้น การส่งเสริมพฤติกรรมการเตรียมพร้อมรับมือภัยพิบัติในอนาคต ไม่ควรมุ่งเน้นเพียงการให้ความรู้เชิงทฤษฎีเท่านั้น แต่ควรออกแบบมาตรการที่สอดล้องกับประสบการณ์จริงและบริบทการอยู่อาศัยของประชาชนเป็นสำคัญ