A ศึกษาประสิทธิผลของการรักษาบาดแผลจากงูกะปะกัดด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยและการแพทย์พื้นบ้านของหมอพื้นบ้าน หมอทองคำ พลับใหญ่

บทคัดย่อ

บทนำ พิษของงูกะปะ (Malayan pit viper) ส่งผลกระทบที่รุนแรงที่สุดต่อระบบโลหิตวิทยา โดยทำให้เกิดภาวะ Snake Venom-Induced Consumption Coagulopathy (VICC) ซึ่งพิษงูจะเข้าไปรบกวนกลไกการแข็งตัวของเลือดจนนำไปสู่ภาวะเลือดออกผิดปกติอย่างรุนแรงในระบบต่าง ๆ ของร่างกาย และเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต นอกเหนือจากพิษต่อระบบเลือดแล้ว ปัญหาที่พบบ่อยและส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยคือปฏิกิริยาการอักเสบเฉพาะที่ (Local Inflammation) ได้แก่ อาการบวม ปวด และภาวะแทรกซ้อนของบาดแผล ซึ่งในทางคลินิกถือเป็นอาการรองที่สามารถให้การรักษาตามอาการหรือใช้การแพทย์ทางเลือกควบคู่กันได้ แม้การแพทย์แผนปัจจุบันจะมีแนวทางเวชปฏิบัติในการให้เซรุ่มแก้พิษงูที่ชัดเจน แต่การแพทย์แผนไทยยังมีบทบาทสำคัญในการจัดการรอยโรคเฉพาะที่ดังกล่าว โดยเน้นการใช้ตำรับยาสมุนไพรที่มีฤทธิ์ถอนพิษและลดอักเสบ เช่น ยาพอกสมุนไพรและยาต้มเพื่อรับประทาน เพื่อลดอาการบวมปวด บรรเทาความทุกข์ทรมาน และส่งเสริมการฟื้นตัวของบาดแผลให้รวดเร็วยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตามหลักฐานเชิงประจักษ์ด้านประสิทธิผลของการรักษายังมีจำกัด

วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาประสิทธิผลของการรักษาบาดแผลจากงูกะปะกัดด้วยศาสตร์การแพทย์แผนไทยและการแพทย์พื้นบ้านของหมอทองคำ พลับใหญ่ อำเภอสามร้อยยอด จังหวัดประจวบคีรีขันธ์

วิธีการศึกษา เป็นการวิจัยเชิงประเมินผล (Evaluation Research) ในกลุ่มตัวอย่างผู้ป่วยที่ถูกงูกะปะกัดและสมัครใจเข้ารับการรักษาด้วยวิธีพื้นบ้านจำนวน 12 ราย คัดเลือกแบบเจาะจง เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามและการสัมภาษณ์เชิงลึก ประเมินระดับอาการบวม อาการปวด ภาวะแทรกซ้อน ระยะเวลาการฟื้นตัว และความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติ Paired t-test

ผลการศึกษา ภายหลังการรักษา 3 วัน ระดับอาการบวมลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากค่าเฉลี่ย 1.67 ± 0.65 เหลือ 0.50 ± 0.52 (ผลต่างเฉลี่ย 1.17, 95% CI 0.70-1.63; t=5.513, p < 0.001) และระดับอาการปวดลดลงจากค่าเฉลี่ย 5.42 ± 2.84 เหลือ 1.33 ± 2.15 (ผลต่างเฉลี่ย 4.08, 95% CI 2.98–5.19; t=8.150, p<0.001) โดยผู้ป่วยร้อยละ 66.7 หายจากอาการปวดสิ้นเชิงภายใน 3 วัน ทั้งสองตัวแปรมีขนาดอิทธิพลระดับสูง (Cohen’s dz=1.59 และ 2.35) ไม่พบการติดเชื้อที่บาดแผลและไม่พบการเกิดเนื้อตายรายใหม่หรือการลุกลามของเนื้อตายในผู้ป่วยทุกราย ผู้ป่วยส่วนใหญ่ (ร้อยละ 83.3) ฟื้นตัวภายใน 2 สัปดาห์ และมีความพึงพอใจต่อผลการรักษาในระดับมากทุกราย

สรุป/วิจารณ์ การรักษาบาดแผลงูกะปะกัดด้วยภูมิปัญญาของหมอทองคำ พลับใหญ่ สัมพันธ์กับการลดลงอย่างรวดเร็วของอาการปวดและบวมเฉพาะที่ โดยไม่พบภาวะแทรกซ้อนเฉพาะที่ อย่างไรก็ตาม ด้วยข้อจำกัดด้านขนาดกลุ่มตัวอย่างที่น้อย การคัดเลือกแบบเจาะจง การไม่มีกลุ่มควบคุม และความรุนแรงของพิษที่อยู่ในระดับน้อยถึงปานกลางเป็นส่วนใหญ่ ผลการศึกษานี้จึงควรตีความในฐานะหลักฐานขั้นต้นที่สนับสนุนการศึกษาต่อยอดเพื่อพัฒนาเป็นการรักษาเสริมร่วมกับการแพทย์แผนปัจจุบัน มิใช่การใช้ทดแทนการรักษามาตรฐานด้วยเซรุ่มต้านพิษงู