ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง ในผู้ป่วย COVID-19 ที่มีภาวะปอดอักเสบหลังได้รับยา dexamethasone ของโรงพยาบาลหัวหิน

บทคัดย่อ

บทนำ: ในปี ค.ศ. 2019 เกิดการระบาดครั้งใหญ่ของไวรัส COVID-19 ที่ระบาดไปทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย สำหรับโรงพยาบาลหัวหิน มีผู้ป่วย COVID-19 จำนวน 10,855 ราย และมีผู้ป่วยปอดอักเสบ 445 ราย ที่ได้รับการรักษาด้วยยา dexamethasone ขณะที่นอนโรงพยาบาลพบว่ามีคนไข้มีภาวะน้ำตาลในเลือดสูง จนนำไปสู่การให้ยา insulin ในการลดระดับน้ำตาล และพบภาวะ Diabetic ketoacidosis (DKA) 6 ราย (ร้อยละ 1.3) ในผู้ป่วยปอดอักเสบที่ได้รับการรักษาด้วยยา dexamethasone โดยที่ภาวะ DKA พบในผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัวเป็นเบาหวาน อย่างไรก็ตามยังตรวจพบภาวะน้ำตาลในเลือดสูงในผู้ป่วยที่ไม่มีโรคประจำตัวเบาหวานมาก่อน จึงนำมาสู่งานวิจัยครั้งนี้ เพื่อเฝ้าระวังภาวะน้ำตาลในเลือดสูงและแนวทางการรักษาเพื่อให้ผู้ป่วยปอดอักเสบปลอดภัยมากที่สุด

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง ในผู้ป่วย COVID-19 ที่มีภาวะปอดอักเสบหลังได้รับยา dexamethasone ของโรงพยาบาลหัวหิน

วิธีการศึกษา: เป็นการศึกษาเชิงวิเคราะห์แบบย้อนหลัง (Retrospective analytic study) ในผู้ป่วย COVID-19 ที่มีภาวะปอดอักเสบและได้รับยา dexamethasone ของโรงพยาบาลหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ โดยการทบทวนจากเวชระเบียนอิเล็กทรอนิกส์และแฟ้มทะเบียนผู้ป่วย ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2564 ถึงวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2565 เป็นระยะเวลา 1 ปี โดยทำการศึกษาผู้ป่วยที่ไม่มีโรคประจำตัวเป็นเบาหวานหรือมีระดับน้ำตาลในเลือดปกติก่อนได้รับยา dexamethasone เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบเก็บข้อมูลปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง นำเสนอข้อมูลเป็นจำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูงในผู้ป่วย COVID-19 ที่มีภาวะปอดอักเสบ ด้วยการวิเคราะห์      Chi-square test และ independent t-test

ผลการศึกษา: จำนวนผู้ป่วยที่เข้าเกณฑ์ทั้งหมด 275 ราย เป็นเพศชาย 112 ราย (ร้อยละ 40.7) เพศหญิง 163 ราย (ร้อยละ 59.3) อายุเฉลี่ย 54+18.15 ปี มีโรคประจำตัว 118 ราย (ร้อยละ 42.9) โรคประจำตัวที่พบ ได้แก่ โรคความดันโลหิตสูง 76 ราย (ร้อยละ 27.6) โรคหัวใจ 17 ราย (ร้อยละ 6.2) โรคไตเรื้อรังระยะที่ 5 6 ราย (ร้อยละ 2.2) ดัชนีมวลกายส่วนใหญ่อยู่ภาวะอ้วนระดับ 1 (25-29.9 กก./ม.²) จำนวน 93 ราย (ร้อยละ 33.8) และผลทางห้องปฏิบัติการค่า C-Reactive Protein (CRP) เฉลี่ย 64+66.62 มก./ลิตร จำนวนเม็ดเลือดขาวปกติ (4000-10,000 เซลล์/มม.³) จำนวน 161 ราย (ร้อยละ 58.5) ข้อมูลการใช้ยา dexamethasone ส่วนใหญ่ได้รับยาขนาด ไม่เกิน 16 มก./วัน จำนวน 174 ราย (ร้อยละ 63.3) และระยะเวลาที่ได้รับยา ส่วนใหญ่อยู่ในช่วง 6-10 วัน จำนวน 192 ราย (ร้อยละ 69.8) มีผู้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูงหลังจากยาได้รับยา จำนวน 142 ราย (ร้อยละ 51.6) พบว่าอายุของผู้ป่วย การมีโรคประจำตัวเป็นโรคความดันโลหิตสูง จำนวนเม็ดเลือดขาว ค่า CRP ขนาดของยา dexamethasone และระยะเวลาที่ได้รับยา dexamethasone มีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูงในผู้ป่วย COVID-19 ที่มีภาวะปอดอักเสบหลังได้รับยา dexamethasone อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ส่วนปัจจัยอื่นๆ ได้แก่ เพศ ดัชนีมวลกาย การมีโรคประจำตัวเป็นโรคหัวใจ โรคปอด โรคเส้นเลือดสมอง ภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ ไม่มีผลต่อการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูง

สรุป: ปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูงหลังจากได้ยา dexamethasone ในผู้ป่วย COVID-19 ที่ควรเฝ้าระวัง คือผู้ป่วยกลุ่มสูงอายุ มีโรคความดันโลหิตสูง จำนวนเม็ดเลือดขาวสูง และค่า CRP สูง ผู้ป่วยกลุ่มที่ได้รับยา dexamethasone ที่มีขนาดสูง หรือระยะเวลาที่ได้รับยายาวนาน โดยกำหนดการติดตามค่าน้ำตาลปลายนิ้วแบบสุ่มใน guideline ของโรงพยาบาล