ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในผู้สัมผัสร่วมบ้านกับผู้ป่วยวัณโรค

นงนภัส เกษรทอง; สุนิดา ปรีชาวงษ์

ผู้แต่ง

นงนภัส เกษรทอง คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
สุนิดา ปรีชาวงษ์ คณะพยาบาลศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

คำสำคัญ:

วัณโรค, ผู้สัมผัสร่วมบ้าน, พฤติกรรมการป้องกันวัณโรค

บทคัดย่อ

บทนำ: วัณโรคเป็นปัญหาสาธารณสุข โดยเฉพาะในผู้สัมผัสร่วมบ้านที่มีความเสี่ยงสูง แต่ยังพบพฤติกรรมการป้องกันที่ไม่เหมาะสม ดังนั้นการส่งเสริมพฤติกรรมจึงมีความสำคัญต่อการป้องกันเพื่อควบคุมการแพร่ระบาด

วัตถุประสงค์การวิจัย: เพื่อศึกษาปัจจัยทำนายพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคในผู้สัมผัสร่วมบ้านกับผู้ป่วยวัณโรค

ระเบียบวิธีวิจัย: การวิจัยเชิงทำนาย กลุ่มตัวอย่างผู้สัมผัสร่วมบ้าน 111 คน คัดเลือกแบบเจาะจงจากโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ 3 แห่ง ในกรุงเทพมหานคร เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามด้านข้อมูลส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับวัณโรค ทัศนคติต่อวัณโรค แรงจูงใจในการป้องกันวัณโรค การรับรู้ความสามารถของตนเอง การรับรู้อุปสรรค และพฤติกรรม
การป้องกันวัณโรค แบบสอบถามดังกล่าวมีค่าความตรงอยู่ระหว่าง .80 - 1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาก เท่ากับ .80, .83, .84, .89, .80 ตามลำดับ ส่วนแบบทดสอบความรู้เกี่ยวกับวัณโรคมีค่าความเที่ยง (KR-20) เท่ากับ .81 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการถดถอยพหุคูณแบบขั้นตอน

ผลการวิจัย: พฤติกรรมการป้องกันวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้านโดยรวมอยู่ในระดับดี (M = 44.2, SD = 6.5) ปัจจัยที่สามารถทำนายพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ทัศนคติต่อวัณโรค ( $\ss$ = .374, p < .05) การรับรู้ความสามารถของตนเอง ( $\ss$ = .244, p < .05) และการรับรู้อุปสรรค ( $\ss$ = .166, p < .05) ปัจจัยดังกล่าวสามารถร่วมทำนายพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคได้ร้อยละ 32.80 (R² = .328, p < .05)

สรุปผล: ทัศนคติต่อวัณโรค การรับรู้ความสามารถของตนเอง และการรับรู้อุปสรรค มีผลต่อพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคของผู้สัมผัสร่วมบ้าน

ข้อเสนอแนะ: บุคลากรทางการแพทย์ควรจัดกิจกรรมที่ส่งเสริมทัศนคติ และการรับรู้ทางสุขภาพแก่ผู้สัมผัสร่วมบ้าน เพื่อให้มีพฤติกรรมการป้องกันวัณโรคที่เหมาะสมมากขึ้น

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Ministry of Public Health, Department of Disease Control. Thailand operational plan to end tuberculosis phase 2 (2023–2027), 2024. Nonthaburi: Ministry of Public Health, Department of Disease Control; 2024. (in Thai)

Ministry of Public Health, Department of Disease Control. Thailand tuberculosis situation and surveillance report, 2021. Nonthaburi: Ministry of Public Health, Department of Disease Control; 2021. (in Thai)

Phadoongmai M, Jariya W. Tuberculosis preventive behaviors and their determining factors among household contacts of tuberculosis patients in Thailand: A cross-sectional study. The Open Public Health Journal [Internet]. 2024 [cited 2025 Oct 20];17:e18749445283184. Available from: https://doi.org/10.2174/0118749445283184240111074905

World Health Organization. Global tuberculosis report 2023 [Internet]. 2023 [cited 2024 Mar 14]. Available from: https://www.who.int/teams/global-tuberculosis-programme/tb-reports/global-tuberculosis-report-2023/tb-prevention

Wongkrai K, Pramual P, Buaphan P. Screening for pulmonary tuberculosis using the digital mobile X-ray among risk groups in Sisaket Province, Thailand. The Office of Disease Prevention and Control 10th Journal 2020;18(1):73-82. (in Thai)

Hirsch-Moverman Y, Howard AA, Mantell JE, Lebelo L, Frederix K, Wills A, et al. Improving child tuberculosis contact identification and screening in Lesotho: Results from a mixed-methods cluster-randomized implementation science study. PloS One [Internet]. 2021 [cited 2025 Oct 20];16(5):e0248516. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0248516

Putri PA, Setyoningrum RA, Handayani S, Rosyid AN. Correlation between demographic factors and tuberculosis prevention: A literature review. International Journal of Research Publications [Internet]. 2022 [cited 2025 Oct 20];115(1):379-85. Available from: https://repository.unair.ac.id/120287/2/Artikel%2014.pdf

Inugsorn K, Insuwan P, Konkaew P, Konkaew k. Pulmonary tuberculosis preventative behaviors and its related factors among household contacts in Sawankhalok District, Sukhothai Province. Disease Control Journal [Internet]. 2021 [cited 2025 Oct 19];47(Suppl 1):714-23. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/DCJ/article/view/246426 (in Thai)

Montaisong K, Kummabutr J, Thongbai W. The factors predicting tuberculosis preventive behaviors among the tuberculosis contacts in the Bangkok area and perimeter. The Royal Thai Army Nurses [Internet]. 2017 [cited 2025 Oct 19];8(suppl.2):306-14. Available from: https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JRTAN/article/view/101708 (in Thai)

Rosenstock IM. Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs [Internet]. 1974 [cited 2025 Oct 19];2(4):328-35. Available from: http://www.jstor.org/stable/45240621

Japulee T. Attempts to prevent tuberculosis infection by household contacts having a pulmonary tuberculosis patients in their family - a study undertaken at the Chumpholburi District, Surin Province [master’s thesis]. Khon Kaen: Khon Kaen University; 2010. (in Thai)

Maseng N, Woradet S, Chaimay B. Factors associated with tuberculosis infection among household contacts living with tuberculosis patients: literature review. UBRU Journal for Public Health Research [Internet]. 2020 [cited 2025 Oct 19];9(2):32-46. Available from: https://he02.tci-thaijo.org/index.php/ubruphjou/article/view/242229 (in Thai)

Srisatidnarakul B. Effect size, power analysis, optimal sample size calculations using G*power software. Bangkok: CU Press; 2020. (in Thai)

Bloom BS. Learning for mastery. evaluation comment [Internet]. 1968 [cited 2025 Oct 20];1(2):1-12. Available from: https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED053419.pdf

Thomtong T. Factors affecting tuberculosis preventive behaviors among people with tuberculosis contact in Bangkatum District Phitsanulok Province [master’s thesis]. Phitsanulok: Naresuan University; 2021. (in Thai)

Wieschen EM, Makani A, Radev ST, Voss A, Spaniol J. Age-related differences in decision-making: Evidence accumulation is more gradual in older age. Experimental Aging Research [Internet]. 2023 [cited 2025 Oct 20]; 50(5):537-49. Available from: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0361073X.2023.2241333

Adane A, Damena M, Weldegebreal F, Mohammed H. Prevalence and associated factors of tuberculosis among adult household contacts of smear positive pulmonary tuberculosis patients treated in public health facilities of Haramaya District, Oromia Region, Eastern Ethiopia. Tuberculosis Research and Treatment [Internet]. 2020;6738532. Available from: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2020/6738532