การพัฒนาระบบยาสมุนไพรปรุงเฉพาะรายจากองค์ความรู้ตำรับยาแผนไทย: กรอบต้นแบบการดูแลผู้ป่วยโรคสะเก็ดเงินในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ระบบยาสมุนไพรปรุงเฉพาะรายได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นในบริบทของระบบสุขภาพสมัยใหม่ โดยเฉพาะสำหรับโรคเรื้อรังที่มีความหลากหลายของลักษณะทางคลินิก การดำเนินโรค และการตอบสนองต่อการรักษา อย่างไรก็ตาม การใช้ยาปรุงเฉพาะรายในการแพทย์แผนไทยที่ผ่านมา ยังขาดกรอบการจัดโครงสร้างองค์ความรู้ การกำกับมาตรฐาน และระบบติดตามผลลัพธ์ทางคลินิกอย่างเป็นระบบ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนและสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับการพัฒนาระบบยาสมุนไพรปรุงเฉพาะรายจากตำรับยาแผนไทย โดยใช้โรคสะเก็ดเงินเป็นกรณีศึกษาสำหรับอธิบาย แนวทางการพัฒนาระบบดังกล่าวในประเทศไทย เนื้อหาครอบคลุมการเชื่อมโยงองค์ความรู้การแพทย์แผนไทยกับ phenotype ทางคลินิกของโรคสะเก็ดเงิน การรวบรวมและสังเคราะห์ตำรับยาอ้างอิงจำนวน 23 ตำรับ การวิเคราะห์องค์ประกอบร่วมของตำรับจนได้วัตถุดิบสมุนไพรตั้งต้นจำนวน 114 รายการ และการพัฒนาระบบตำรับแบบ “12 + 1 + 1” ซึ่งประกอบด้วยตำรับยารับประทาน 12 รูปแบบ ร่วมกับตำรับยาทาภายนอกและตำรับยาอาบ เพื่อใช้เป็นกรอบมาตรฐานสำหรับการปรับตำรับให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย นอกจากนี้ บทความยังทบทวนกรอบแนวคิด “Contextual Research Design for Herbal Medicine” เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างหลักการทางทฤษฎี สูตรตำรับ ความแปรผันของระบบการรักษา ระบบบริการ ตัวชี้วัดผลลัพธ์ และกรอบกำกับดูแลในบริบทของ personalized herbal medicine รวมทั้งอภิปรายประเด็นด้านมาตรฐาน การสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์ ระบบการเบิกจ่าย และการกำกับดูแลภายใต้บริบทของบัญชียาหลักแห่งชาติด้านสมุนไพร การสังเคราะห์องค์ความรู้ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาระบบยาสมุนไพรปรุงเฉพาะรายเป็นการเปลี่ยนผ่านจากองค์ความรู้เชิงตำรับไปสู่ระบบการรักษาเชิงโครงสร้างที่สามารถสนับสนุนการกำกับคุณภาพ การติดตามผลลัพธ์ การตรวจสอบย้อนกลับ และการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์ในระดับระบบสุขภาพ อย่างไรก็ตาม  ยังจำเป็นต้องมีการพัฒนาหลักฐานด้านประสิทธิผล ความปลอดภัย ความคุ้มค่า และความเป็นไปได้ในการดำเนินงาน รวมทั้งการประเมินผลในบริบทการใช้งานจริงของระบบบริการสุขภาพ เพื่อสนับสนุนการประยุกต์ใช้ในระบบสุขภาพและการพัฒนาระบบยาสมุนไพรปรุงเฉพาะรายสำหรับโรคเรื้อรังในอนาคต