การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลด้วยยาจากสมุนไพรทดแทนยาแผนปัจจุบันใน หน่วยบริการสุขภาพ จังหวัดสระบุรี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำและวัตถุประสงค์: กระทรวงสาธารณสุขมีนโยบายส่งเสริมการใช้ยาสมุนไพรทดแทนยาแผนปัจจุบันเพื่อลดปัญหาการใช้ยาที่ไม่เหมาะสมของประชาชนในหน่วยบริการสุขภาพทั้งภาครัฐและเอกชน แต่ในทางปฏิบัติยังคงขาดรูปแบบการดำเนินงานที่ชัดเจนและไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควรจากบุคลากรทางการแพทย์ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนา และประเมินผลรูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลด้วยยาจากสมุนไพรทดแทนยาแผนปัจจุบันในหน่วยบริการสุขภาพ จังหวัดสระบุรี
วิธีการศึกษา: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในบุคลากรทางการแพทย์ภาครัฐ 30 คน และเภสัชกรร้านยาเอกชน 24 คน ใน 3 กลุ่มอาการ (ไข้/ไอ/เจ็บคอ, ท้องเสีย, ปวดกล้ามเนื้อ) ดำเนินการ 3 ระยะ คือ 1) ศึกษาสถานการณ์ก่อนพัฒนาด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก 2) พัฒนารูปแบบตามทฤษฎีความรอบรู้ด้านสุขภาพ (V–Shape) และ 3) ประเมินผลเทียบก่อนและหลังการใช้รูปแบบจากข้อมูลการจ่ายยาแผนปัจจุบันและสมุนไพร เครื่องมือวิจัยผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน และตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลสัมภาษณ์ตามหลักสามเส้า (Triangulation) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา การแจกแจงความถี่ ร้อยละ และทดสอบความแตกต่างของสัดส่วนด้วยสถิติไคสแควร์ (Chi-square Test)
ผลการศึกษา: ระยะที่ 1 พบว่าร้านยายังไม่มีการบริการยาเถาวัลย์เปรียง สหัสธารา และยาเหลืองปิดสมุทร ระยะที่ 2 รูปแบบที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย การอบรม สื่อประชาสัมพันธ์หน้าเดียว แอปพลิเคชันและไลน์กลุ่มสนับสนุนข้อมูล และเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ระยะที่ 3 หลังใช้รูปแบบพบการใช้ยาสมุนไพรเพิ่มขึ้นในทุกกลุ่มอาการ: กลุ่มไข้/ไอ/เจ็บคอ ใช้ฟ้าทะลายโจรเพิ่มขึ้น (ร้อยละ 5.25–15.25) ส่งผลให้การใช้ Paracetamol ลดลง (ร้อยละ 10–15) รวมถึง Ibuprofen, Amoxicillin และ Roxithromycin ลดลง กลุ่มท้องเสีย ใช้ยาเหลืองปิดสมุทรเพิ่มขึ้น (ร้อยละ 20.24) ส่งผลให้ Loperamide (ร้อยละ 0.5–12) และ Norfloxacin (ร้อยละ 3–10) ลดลง กลุ่มปวดกล้ามเนื้อ ใช้เถาวัลย์เปรียง สหัสธารา และครีมไพล เพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 2–8
อภิปรายผล: รูปแบบที่พัฒนาส่งผลให้มีการสั่งใช้ยาจากสมุนไพรทดแทนยาแผนปัจจุบันเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน และช่วยลดการสั่งใช้ยาแผนปัจจุบันลงอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งสามารถใช้เป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลด้วยการใช้ยาสมุนไพรในหน่วยบริการสุขภาพ
ข้อสรุปและข้อเสนอเพื่อการขับเคลื่อนเชิงนโยบาย: รูปแบบการส่งเสริมการใช้ยาอย่างสมเหตุผลนี้ส่งผลให้เกิดการใช้ยาจากสมุนไพรเพิ่มขึ้นจริง ทั้งในหน่วยบริการภาครัฐและเอกชน ควรทบทวนและคัดเลือกนโยบายเพื่อแปลงสู่การปฏิบัติ พัฒนาระบบสนับสนุน เช่น แอปพลิเคชั่น RDU ยาจากสมุนไพร สร้างการมีส่วนร่วมเครือข่ายภาคเอกชน ภาควิชาการ สร้างความรอบรู้ของประชาชน ระบบกำกับ ประเมินติดตาม สื่อสารความสำเร็จระดับพื้นที่ เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine, Ministry of Public Health. Handbook for administrators of Thai traditional and integrated medicine. Bangkok: Thammasat University; 2017.
Thawornwattanayong W, editor. Rational drug use in community pharmacy: RDU Pharmacy. 1st ed. Bangkok: Academic Working Group for the Promotion of Rational Drug Use in Community Pharmacies; 2017. (in Thai).
National Drug Committee. List of herbal medicine products A.D. 2006 according to the notification of the National Drug Committee (No. 5) A.D. 1999 regarding National List of Essential Medicines A.D. 1997 (No. 4). Bangkok: Agricultural Cooperative Federation of Thailand; 2006.
World Health Organization. Promoting rational use of medicines: core components [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2002 [cited 2024 Oct 24]. Available from: http://apps.who.int/medicinedocs/pdf/h3011e/h3011e.pdf
National Herbal Policy Committee. National herbal action plan No. 2 (2023–2027). 1st ed. Nonthaburi: Papery Co., Ltd.; 2023. (in Thai).
National Health Security Office. 30 baht treatment everywhere at quality drugstores, expanding the scope of care for minor illnesses in 32 groups of symptoms [Internet]. 2024 [cited 2024 Oct 24]. Available from: https://www.nhso.go.th/th/communicate–th/thnewsforperson/News_4555 (in Thai).
Yueran S, Waratwichit C. Participatory action research and the success of policy change in health system. South Coll Netw J Nurs Public Health. 2018;5(2):294–306. (in Thai).
Tipratchadaporn S, Janeklang S. Outcomes of antibiotic smart use program in governmental health service settings in Phanna Nikhom, Sakon Nakhon. Thai J Pharm Pract. 2018;10(2):315–23. (in Thai).
Khaesuntia P, Kanjanarach T. Problems and suggestions for substituting modern medications with herbal medicines in public hospitals: a pilot study from the perspective of health professionals at community hospitals in the Northeast. Thai J Pharm Pract. 2021;13(4):837–46. (in Thai).
Chaisangmongkol P. The development of a model for promoting rational drug use with alternative herbal medicine in quality pharmacies participating in the common illness project in Nakhon Sawan Province. J Thai Tradit Alt Med. 2024;22(2):439–56. (in Thai).
Sanalad R, Kittiboonyakhun P, Nualkaew S. Effects of the intervention for promoting the prescribing of herbal medicines in the National List of Essential Medicines in community hospitals at Mahasarakham Province. Thai J Pharm Pract. 2021;13(4):933–43. (in Thai).
Thammatacharee N, Tomacha N, Pannarunothai S. Advocacy on rational drug use policy in Thailand. J Health Syst Res. 2022;16(3):281–88. (in Thai).
