ผลของการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐต่อการเข้าอู่ของมดลูกในมารดาหลังคลอด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำและวัตถุประสงค์: ภาวะมดลูกไม่เข้าอู่ เป็นภาวะที่มดลูกไม่สามารถเข้าสู่ช่องเชิงกรานได้ภายในระยะเวลา 4 – 6 สัปดาห์หลังคลอด ซึ่งมีสาเหตุจากหลายปัจจัย เช่น อายุที่มากขึ้น กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอ่อนแอจากการดูแลตนเองหลังคลอดไม่เหมาะสม หรือการคลอดบุตรหลายครั้ง ส่งผลให้สตรีตกเลือดภายหลังคลอดบุตรได้ และอาจเกิดอาการรู้สึกหน่วงในอุ้งเชิงกราน ปวดหลัง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปัสสาวะขัด หรือกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ตามมาได้ ศาสตร์การแพทย์แผนไทย เช่น การพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐ มีการแนะนำให้ใช้ดูแลหญิงหลังคลอดมายาวนาน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบผลของการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐต่อระดับยอดมดลูกในมารดาหลังคลอด
ระเบียบวิธีศึกษา: กลุ่มตัวอย่างเป็นมารดาหลังคลอดที่คลอดแบบปกติ มีอายุ 18 – 45 ปี ในโรงพยาบาลพระอาจารย์วัน อุตฺตโม (ชื่อเดิม โรงพยาบาลส่องดาว) ตำบลส่องดาว อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร ระยะเวลาการเก็บข้อมูล 1 ปี โดยใช้ตามเกณฑ์การคัดเข้า/คัดออก เพื่อเลือกประชากรแบบเจาะจง ได้จำนวน 136 คน สุ่ม เพื่อแบ่งกลุ่มทดลอง เป็น 4 กลุ่ม กลุ่มละ 34 คน ได้แก่ 1) กลุ่มมารดาที่ดูแลหลังคลอดปกติ 2) กลุ่มมารดาที่ได้รับการพันผ้าหน้าท้อง 3) กลุ่มมารดาที่ได้รับการนาบอิฐ 4) กลุ่มทดลองที่ได้รับการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐ และจะมีการวัดระดับยอดมดลูกตั้งแต่วันที่ 1 – 14 หลังคลอด เครื่องมือที่ใช้ในเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและแบบบันทึกระดับยอดมดลูก วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา แสดงค่าเฉลี่ย ร้อยละ ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และเปรียบเทียบความแตกต่างของข้อมูลระหว่างกลุ่มด้วยสถิติ One–Way ANOVA
ผลการศึกษา: พบว่ากลุ่มมารดาที่ได้รับการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐมีระดับยอดมดลูกลดลงจนมดลูกเข้าอู่ ในวันที่ 12 หลังคลอดบุตร ส่วนกลุ่มมารดาที่ได้รับการพันผ้าหน้าท้องเพียงอย่างเดียว และกลุ่มมารดาที่ได้รับการนาบอิฐอย่างเดียว มีการลดลงของระดับยอดมดลูกจนมดลูกเข้าอู่ในวันที่ 13 หลังการคลอดบุตร ซึ่งตั้งแต่วันที่ 9 พบว่า มีความแตกต่างกันของระดับยอดมดลูกในกลุ่มทดลองที่ลดลงมากกว่ากลุ่มมารดาที่ดูแลหลังคลอดปกติ (กลุ่มควบคุม) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ p < 0.05
อภิปรายผล: ผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่า การดูแลมารดาหลังคลอดด้วยการพันผ้าหน้าท้องร่วมกับการนาบอิฐ ส่งผลให้ระดับยอดมดลูกลดลงจนเข้าสู่อุ้งเชิงกรานได้เร็วที่สุด (ภายใน 12 วัน) เมื่อเทียบกับกลุ่มอื่น ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดทฤษฎีการแพทย์แผนไทยที่มีการใช้ความร้อนจากอิฐและสมุนไพรที่มีฤทธิ์ร้อน เอียน และฝาดสมาน เช่น ว่านนางคำ รสร้อนฝาดเฝื่อน ใบพลับพลึง รสเอียน ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนโลหิต ลดการอักเสบ และช่วยขับน้ำคาวปลา ทำให้มดลูกเข้าอู่เร็ว ในขณะที่หัตถการพันผ้าหน้าท้องช่วยพยุงกล้ามเนื้อหน้าท้องและมดลูกให้กระชับ เมื่อนำทั้งสองวิธีมาใช้ร่วมกันจึงเกิดประสิทธิผลในการเสริมฤทธิ์ ทำให้มดลูกเข้าอู่ได้เร็วกว่าการเลือกใช้วิธีใดวิธีหนึ่งเพียงอย่างเดียวหรือการดูแลตามปกติอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ข้อสรุปและข้อเสนอแนะ: การพันผ้าหน้าท้องร่วมกับการนาบอิฐสามารถช่วยทำให้มดลูกเข้าอู่ได้ภายใน 12 วัน ซึ่งเร็วกว่าการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐเพียงอย่างเดียว ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งต่อไป ควรศึกษาเปรียบเทียบการพันผ้าหน้าท้องและการนาบอิฐต่อการเข้าอู่ของมดลูกในมารดาครรภ์แรกและครรภ์หลัง และเพิ่มจำนวนกลุ่มตัวอย่างให้มากขึ้น
คำสำคัญ : การนาบอิฐ, การพันผ้าหน้าท้อง, การเข้าอู่ของมดลูกมารดาหลังคลอด
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Darabakor A, Kruekaew J, Pongpirul K, Teerachaisakul M. The effect of Thai herbal recipes “Ya Nab Uthorn” among postpartum waist circumferences reduction: a quasi–experimental research. J Health Sci. 2021;30(6):1063–71. (in Thai)
Ho M, Li TC, Su SY. The association between traditional Chinese dietary and herbal therapies and uterine involution in postpartum women. Evid Based Complement Alternat Med. 2011:1–9.
Disorntatiwat P, Rotjananirankit N. A comparison of using the twelve–string abdominal binder and the three–string abdominal binder with Velcro tape in women after caesarean section at Ramathibodi hospital. Rama Nurs J. 2018;24(1):80–93. (in Thai)
Innimit W. Development of a system for preventing normal postpartum hemorrhage ThaChang Hospital Surat Thani province. Krabi Medical Journal. 2024;7(1):69–80. (in Thai)
Luo J, Yang M, Liu Y, Han X, Yue W. Analysis on medication rules of Chinese medicinal herb formulae in uterine subinvolution treatment based on data mining. Evid Based Complement Alternat Med. 2022:1–15.
Namanee A. The enhancement of the mother and children’s health care: the perspectives from the Thai medication and the modern medication. Thammasat Medical Journal. 2013;13(1):79–88. (in Thai)
Thai traditional medicine institute. Thai traditional medicine for midwifery guidelines. Bangkok: War Veterans Organization of Thailand; 2014.1–112 p. (in Thai)
Cheasan W, Sarawaree W. Effects of the fireplace on involution of uterus, waist circumference and body weight of postpartum women in Paphayom district, Phatthalung province (thesis). Songkhla: Thaksin university; 2019.p 1–69. (in Thai)
Krejcie RV, Morgan DW. Determining sample size for research activities. Educ Psychol Meas. 1970;30(3):607–610.
Phonrachom T. Maternal and child health care guideline (CPG) [Internet]. 2019 [cited 2024 May 25]. Available from: https://skko.moph.go.th/dward/web/index.php?module=
Department of Thai traditional medicine and alternative medicine. Thai Traditional Medicine Textbook: Pharmacy Branch. Bangkok: Department of Thai Traditional Medicine and Alternative Medicine; 1994. 275 p. (in Thai)
Chaiyawatthananathn P, Dechayont B, Phuaklee P, Ruangnoo S, Chunthorng–Orn J. Anti–inflammatory and pain–relieving activities of medicinal herbs used for hot salt pot compression. J Thai Tradit Alt Med. 2020;18(3):455-69. (in Thai)
Meepradit K, Chomya S, Sinprasitkul S, Riratnapong P, Udomsinanon T, Rueangpeng M, Kosisut P, Daonopphakaoanan W. Effect of postpartum herbal formulas used at KabChoeng Hospital, Surin Province. Public Health J Burapha Univ. 2011;6(1):63–9. (in Thai)
Sakulphom S, Santipab P, Jayathavaj V, Chantraket R, Silawan T. Thai folk medicine for postpartum care in Nakhon Si Thammarat province. Thai J Health Educ. 2020;43(2):107–18. (in Thai)
Suknarin R, Srijai K. The efficacy of Self–Tub Moh Kleua invention in postpartum women. J Thai Tradit Alt Med. 2019;17(2):195–204. (in Thai)
Suwannatrai U, Tungsukrutai P, Visesmanee S, Stieanrut P, Boriboonhirunsarn D, Akarasereenont P, Leohapand T. The efficacy of Hot Salt Pot compression in postpartum women: a randomizwd controlled trial. J Thai Tradit Alt Med. 2014;12(2):144–58. (in Thai)
Khumpaitoon S, Panyawong S, Chanthanui K. Effectiveness of rehabilitation program using Thai traditional medicine on body weight in postpartum mothers. J Health Sci. 2021;30:S262–9. (in Thai)
Paliulyte V, Drasutiene GS, Ramasauskaite D, Bartkeviciene D, Zakareviciene J, Kurmanavicius J. Physiological uterine involution in primiparous and multiparous women: ultrasound study. Obstet Gynecol Int. 2017:1–10.
Ningsih R. Analysis of factors affecting the acceleration of uterine involution in the postpartum. Adv Soc Sci Educ Hum Res. 2020;521:224–9.
Magnud P, Fachaiyaphum P, Pechjaturapat J. The effectiveness of Thai traditional medicine, Tub Moa Gluea, in postpartum care. J Health Sci Community Public Health. 2018;1(1):26–38. (in Thai)
