ฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์และความเป็นพิษต่อเซลล์ของสารสกัด ตำรับยาแคปซูลเสือขาวและสมุนไพรในตำรับ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำและวัตถุประสงค์: ตำรับยาแคปซูลเสือขาว (Sua Khaw Capsule) เป็นตำรับยาที่พัฒนามาจากตำรับยาแผนจีนเดิมคือ ยวี่ผิงเฟิงส่าน (Yu Ping Feng San) ซึ่งมีสรรพคุณเสริมพลังลมปราณ เสริมปอดและม้ามให้แข็งแรง บำรุงยิน สืบเนื่องจากการระบาดของโรค COVID–19 ในปี ค.ศ.2019 ซึ่งมีผลกระทบต่อภาวะสุขภาพและชีวิตของประชากรโลกเป็นอย่างมาก คณะการแพทย์แผนจีน มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติจึงได้คิดปรับปรุงพัฒนาตำรับยาแคปซูลเสือขาวขึ้น แต่ยังไม่ได้มีการศึกษาวิจัยในด้านต่าง ๆ งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์ก่อโรค และความเป็นพิษต่อเซลล์ของสารสกัดของยาตำรับนี้และสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบของตำรับ รวมทั้งการวิเคราะห์คุณภาพของยาเพื่อเตรียมข้อมูลในการขอขึ้นทะเบียนตำรับยาจากสมุนไพร
วิธีการศึกษา: นำตำรับยาแคปซูลเสือขาว และสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบในตำรับยาแคปซูลเสือขาว จำนวน 12 ชนิด ได้แก่ หวงฉี (Astragalus membranaceus), ต่างเซิน (Codonopsis pilosula), ไท่จึเซิน (Pseudostellaria heterophylla), ป๋ายจู๋ (Atractylodes macrocephala), ฝางเฟิง (Saposhnikovia divaricate), หนานซาเซิน (Adenophora tetraphylla), จินอิ๋นฮวา (Lonicera japonica), เหลียนเชี่ยว (Forsythia suspensa), จื่อซู่เย่ (Perilla frutescens), ฮั่วเซียง (Pogostemon cablin), เสินฉู่ (Medicated Leaven) และกานฉ่าว (Glycyrrhiza uralensis) มาสกัดด้วยตัวทำละลาย 3 ชนิด ได้แก่ เอทิลแอซิเทต เอทานอล และน้ำ นำสารสกัดดังกล่าวมาทดสอบฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์ Staphylococcus aureus, Escherichia coli และ Candida albicans ด้วยวิธี agar well diffusion รวมทั้งหาค่าความเข้มข้นของสารสกัดที่ยับยั้งและฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ รวมทั้งศึกษาความปลอดภัยของยาตำรับนี้โดยการทดสอบความเป็นพิษต่อเซลล์ของสารสกัดโดยใช้ Vero cell และตรวจวิเคราะห์การปนเปื้อนของจุลินทรีย์และโลหะหนักของตำรับยาแคปซูลเสือขาวตามตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย
ผลการศึกษา: สารสกัดเอทิลแอซิเทต (EA) ของสมุนไพรจีนทั้ง 12 ชนิดมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ S. aureus มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางโซนยับยั้ง (inhibition zone diameter, IZD) อยู่ระหว่าง 13.3 – 28.0 มิลลิเมตร (มม.) และมีค่า Minimum Inhibitory Concentration (MIC) ในช่วง 0.39 – 12.5 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร (มก./มล.) โดยสารสกัด EA ของกานฉ่าวมีฤทธิ์แรงที่สุด โดยมี IZD เท่ากับ 28.0 มม. และมีค่า MIC ที่ความเข้มข้น 0.39 มก./มล. และสารสกัด EA ของกานฉ่าวและป๋ายจู๋ยังแสดงฤทธิ์ต้าน C. albicans ด้วย ส่วนสารสกัด EA ที่ยับยั้ง E. coli ด้วยคือสารสกัดของไท่จึเซินและจินอิ๋นฮวา แต่ฤทธิ์ของสารสกัดเหล่านี้ต่อ C. albicans หรือ E. coli จะอ่อนกว่าต่อ S. aureus. ส่วนสารสกัดเอทานอล (ET) ของสมุนไพร 10 ชนิด (ยกเว้นต่างเซินและหนานซาเซิน) มีฤทธิ์ยับยั้ง S. aureus มี IZD อยู่ระหว่าง 14.0 – 28.3 มม. และมีค่า MIC ในช่วง 0.097 – 12.5 มก./มล. โดยสารสกัด ET ของกานฉ่าวแสดงฤทธิ์ได้ดีที่สุด มี IZD เท่ากับ 28.3 มม และค่า MIC เท่ากับ 0.097 มก./มล. ส่วนสารสกัด EA และ ET ของตำรับยาแคปซูลเสือขาวมีฤทธิ์ยับยั้ง S. aureus โดยมี IZD เท่ากับ 16.5 และ 17.5 มม. ตามลำดับ และมีค่า MIC เท่ากันที่ 3.13 มก./มล. ส่วนสารสกัดด้วยน้ำมีเพียงเหลียนเชี่ยว, จื่อซู่เย่ และจินอิ๋นฮวาที่มีฤทธิ์ต้าน S. aureus สารสกัดทั้งหมดแสดงค่าความเป็นพิษต่อเซลล์เพาะเลี้ยงชนิด Vero อยู่ในช่วง IC50 เท่ากับ 60.70 ถึง > 1,000 ไมโครกรัม/มิลลิลิตร (มคก./มล.) และผลการตรวจวิเคราะห์การปนเปื้อนของจุลินทรีย์และโลหะหนักในตำรับยาแคปซูลเสือขาว พบว่าปริมาณสารหนู แคดเมียม และตะกั่ว ผ่านเกณฑ์มาตรฐานของตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย ส่วนผลการประเมินคุณภาพทางจุลชีววิทยาพบว่าอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานหลังการฉายรังสี
อภิปรายผล: สารสกัด EA ของสมุนไพรจีนในตำรับยาแคปซูลเสือขาวทุกตัวและสารสกัด ET ของสมุนไพร 10 ใน 12 ตัวมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ S. aureus และสารสกัด EA และ ET ของยาแคปซูลเสือขาวมีค่า MIC ต่อ S. aureus เท่ากันที่ 3.13 มก./มล. แสดงว่าตัวทำละลายทั้งสองชนิดสามารถสกัดสารสำคัญออกมาได้ใกล้เคียงกัน โดยสารสกัดกานฉ่าวมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อได้ดีที่สุดมีค่า MIC ที่ความเข้มข้น 0.39 และ 0.097 มก./มล. ตามลำดับ ทั้งนี้อาจเนื่องจากผลของสารกลุ่มไอโซเฟลโวนอยด์ที่มีมากในรากกานฉ่าว ซึ่งตัวทำละลาย ET และ EA สามารถสกัดสารกลุ่มนี้ออกมาได้ดี นอกจากนี้ พบว่าสารสกัด EA ของไท่จึเซินมีความเป็นพิษต่อเซลล์เพาะเลี้ยงชนิด Vero ค่อนข้างสูง มีค่า IC50 เท่ากับ 60.70 มคก./มล. แต่สารสกัด EA ของตำรับยาแคปซูลเสือขาวมีความเป็นพิษลดลง (IC50 314.6 มคก./มล.) อาจเนื่องจากตำรับยามีสัดส่วนของสมุนไพรที่เป็นพิษอยู่น้อย
ข้อสรุปและข้อเสนอแนะ: สารสกัดสมุนไพรในตำรับยาแคปซูลเสือขาวด้วย EA มีฤทธิ์ต้านเชื้อก่อโรค S. aureus ได้ดีที่สุด รองลงมาคือสารสกัดด้วยเอทานอล อย่างไรก็ตาม สารสกัดทั้งหมดมีฤทธิ์ต้านจุลินทรีย์ต่ำกว่ายามาตรฐาน (levofloxacin และ clotrimazole) ที่ใช้เปรียบเทียบ ผลการศึกษาแสดงว่าน้ำเป็นสารละลายที่ไม่เหมาะสมในการสกัดสารออกฤทธิ์ต้านเชื้อจุลินทรีย์จากตำรับยานี้ นอกจากนี้ พบว่ามีเพียงสารสกัดด้วย EA หรือด้วย ET ของสมุนไพรไท่จึเซิน, กานฉ่าว, ป๋ายจู๋, และจินอิ๋นฮวาเท่านั้นที่มีฤทธิ์ต้านเชื้อ E. coli หรือ C. albicans ร่วมด้วย แต่ฤทธิ์อ่อนกว่า แม้ว่ายาตำรับแคปซูลเสือขาวจะมีความเป็นพิษต่ำต่อเซลล์เพาะเลี้ยง แต่ควรทำการศึกษาวิจัยด้านพิษวิทยา เภสัชวิทยา และการวิจัยทางคลินิกในสรรพคุณที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม เพื่อยืนยันความปลอดภัยในคนและประสิทธิผลในการรักษา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine, Ministry of Public Health. Commonly used Chinese prescription in Thailand complete edition. The Agricultural Co–operative Federation of Thailand Ltd. Bangkok. 2554 (in Thai)
Zhao L, Li W, Dai SJ, Liu RX, Xie ZP, Zhang SM, et al. Alkaloids bearing rare skeletons from Forsythia suspensa with anti–inflammatory and anti–viral activities in vitro. Phytochemistry. 2021;186:112739.
Yang M, Wang CC, Wang WL, Xu JP, Wang J, Zhang CH, Li MH. Saposhnikovia divaricata—An ethnopharma–cological, phytochemical and pharmacological review. Chin J Integr Med. 2020;26(11):873–80.
Zhang JL, Li WX, Li Y, Wong MS, Wang YJ, Zhang Y. Therapeutic options of TCM for organ injuries associated with COVID–19 and the underlying mechanism. Phytomedicine. 2021;85: 153297.
Chuanlong Z, Xiaoxia Z. Effects of polysaccharides from Pseudostellaria heterophylla on exercise endurance capacity and oxidative stress in forced swimming rats. Sci Res Eassays. 2011;6(11):2360–65.
Tang WF, Tsai HP, Chang YH, Chang TY, Hsieh CF, Lin CY, et al. Perilla (Perilla frutescens) leaf extract inhibits SARS–CoV–2 via direct virus inactivation. Biomed J. 2021; 44:293–303.
Law S, Lo C, Han J, Leung AW, Xu C. Traditional Chinese herb, Astragalus: possible for treatment and prevention of COVID–19? Herba Polonica. 2020;66(4):79–84.
Indu P, Arunagirinathan N, Rameshkumar MR, Sangeetha K, Divyadarshini A, Rajarajan S. Antiviral activity of astragaloside II, astragaloside III and astragaloside IV compounds against dengue virus: Computational docking and in vitro studies. Microb Pathog. 2021;152.
Fu X, Wang Q, Kuang H, Pinghui J. Mechanism of Chinese medicinal–Medicated leaven for preventing and treating gastrointestinal tract diseases. Digestion. 2020;101(6):659–66.
Goswami S, Bhakuni RS, Chinniah A, Pal A, Kar SK, Das PK. Anti–Helicobacter pylori potential of artemisinin and its derivatives. Antimicrob Agents Chemother. 2012;56:4594–60.
Duffy CF, Power RF. Antioxidant and antimicrobial properties of some Chinese plant extracts. Int J Antimicrob Agent. 2001;17527–29.
Kim JY, Park SJ, Yun KJ, Cho YW, Park HJ, Lee KT. Isoliquiritigenin isolated from the roots of Glycyrrhiza uralensis inhibits LPS–induced iNOS and COX–2 expression via the attenuation of NF–κB in RAW 264.7 macrophages. Eur J Pharmacol. 2008;584: 175–84.
Thiyagarajan P, Chandrasekaran CV, Deepak HB, Agarwal A. Modulation of lipopolysaccharide–induced pro–inflammatory mediators by an extract of Glycyrrhiza glabra and its phytoconstituents. Inflammopharmacology. 2011;19(4):235–41.
Suwannakul S, Yuankyong S, Masi K, Nanbunta P, Burirak P. Antibacterial activities of licorice extract on biofilms and planktonic cells of Staphylococcus aureus. Naresuan University Journal: Science and Technology. 2014;22(1):80–90. (in Thai)
Martins N, Ferreira ICFR, Henriques M, Silva S. In vitro anti–Candida activity of Glycyrrhiza glabra L., Ind Crop Prod. 2016;83:81–85.
Simayi Z, Rozi P, Yang X, Ababaikeri G, Maimaitituoheti W, Bao X, Ma S, Askar G, Yadikar N. Isolation, structural characterization, biological activity, and application of Glycyrrhiza polysaccharides: Systematic review. Int J Bio Macromol. 2021;183:387–398.
Kuang HX, Shao CJ, Kasai R, Ohtani K, Tian ZK, XU JD, et al. Phenolic glycosides from roots of Adenophora tetraphylla collected in Heilongjiang, China. Chem Pharm Bull. 1991;39(9):2440–42.
Donga H, Heb L, Huangc M, Dong Y. Anti–inflammatory components isolated from Atractylodes macrocephala Koidz. Natural Product. 2008;22(16);1418–27.
Galoviˇcová L, Borotová P, Valková V, úranová HD, Štefániková J, Vukovic NL, Vukic M, Kačániová M. Biological activity of Pogostemon cablin essential oil and its potential use for food preservation. Agronomy. 2022;12(387):1–20.
Hsu HF, Hsiao PC, Kuo TC, Chiang ST, Chen SL, Chiou SJ, Ling XH, Liang MT, Cheng WY, Houng JY. Antioxidant and anti–inflammatory activities of Lonicera japonica Thunb. var. sempervillosa Hayata flower bud extracts prepared by water, ethanol and supercritical fluid extraction techniques. Ind Crop Prod. 2016;89:543–49.
Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI). Performance standards for antimicrobial susceptibility testing–twenty–fifth informational supplement. CLSI Document M100–S25. Wayne, PA: CLSI; 2015.
Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI). Development of in vitro susceptibility testing criteria and quality control parameters; approved guideline–Fourth edition. CLSI document M23–A4. Wayne, PA: CLSI; 2016.
Department of Medical Sciences. Thai Herbal Pharmacopoeia 2021. Vol. II. Nonthaburi: Ministry of Public Health; 2021.
AOAC. Official Methods of Analysis of AOAC International, 21st Edition. AOAC, Washington, DC; 2019.
Ministry of Public Health. Notification of the Ministry of Public Health: Standards for purity, quality attributes, and other important quality characteristics of registered, notified, or listed herbal medicinal products B.E. 2564 (2021). Royal Thai Government Gazette. 2021 Dec 1;138(Special Section 294 Ng):6–11.
Rahman A, Kang SC. In vitro control of food–borne and food spoilage bacteria by essential oil and ethanol extracts of Lonicera japonica Thunb. Food Chem. 2009;116:670–75.
Lee YS, Lee YJ, Park SN. Synergistic Antimicrobial Effect of Lonicera japonica and Magnolia obovata Extracts and Potential as a Plant–Derived Natural Preservative. J Microbiol Biotechnol. 2018;28(11):1814–22.
Yang SY, Choi YR, Lee MJ, Kang MK. Antimicrobial effects against oral pathogens and cytotoxicity of Glycyrrhiza uralensis extract. Plants. 2020;9:838.
Canga I, Vita P, Oliveira AI, Castro MÁ, Pinho C. In vitro cytotoxic activity of African plants: a review. Molecules. 2022;27(15):4989.
