ประสิทธิศักย์ของยาเจลดาวเรืองฝรั่งต่อการหายของแผลเรื้อรัง : การศึกษาแบบกลุ่ม และมีกลุ่มควบคุมชนิดเปิดฉลาก

บทคัดย่อ

บทนำและวัตถุประสงค์: การดูแลผู้ป่วยแผลเรื้อรังยังคงเป็นความท้าทายทางคลินิกในระบบบริการสุขภาพ เนื่องจากแผลประเภทนี้มีแนวโน้มการหายที่ล่าช้า และเสี่ยงต่อการติดเชื้อซ้ำซ้อน ทำให้ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากในการดูแลรักษา ปัจจุบันมีการศึกษาการประยุกต์ใช้สมุนไพรควบคู่กับการแพทย์แผนปัจจุบันอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะสมุนไพรที่มีฤทธิ์ในการต้านการอักเสบและส่งเสริมกระบวนการสมานแผล ดาวเรืองฝรั่ง (Calendula officinalis L.) เป็นสมุนไพรที่มีศักยภาพสูงจากการมีสารออกฤทธิ์ที่หลากหลาย เช่น flavonoids, lutein, saponins และ triterpenoids ที่มีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ กระตุ้นการสร้างเนื้อเยื่อใหม่ และลดการอักเสบอย่างมีประสิทธิภาพ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประสิทธิศักย์ของยาเจลดาวเรืองฝรั่งร่วมกับการรักษามาตรฐานต่อการหายของแผลเรื้อรัง โดยใช้เครื่องมือ PUSH score เป็นตัวชี้วัดหลักในการประเมินความก้าวหน้าในการฟื้นฟูแผล อีกทั้งยังประเมินความปลอดภัยในการใช้เจลสมุนไพรดังกล่าวร่วมด้วย

วิธีการศึกษา: การวิจัยเป็นรูปแบบ Open–label Randomized Controlled Trial (RCT) ดำเนินการในโรงพยาบาลเต่างอยและเครือข่าย จังหวัดสกลนคร ผู้เข้าร่วมวิจัยเป็นผู้ป่วยที่มีแผลเรื้อรังจำนวน 46 ราย ถูกแบ่งเป็น 2 กลุ่มด้วยวิธีการสุ่มแบบบล็อกขนาด 4  ทั้งสองกลุ่มได้รับการดูแลแผลทุกวันเริ่มจากการล้างแผลตามขั้นตอนมาตรฐาน หลังจากนั้น กลุ่มทดลอง 23 ราย ได้รับการทายาเจลดาวเรืองฝรั่ง 4% w/v ที่ผลิตจากตำรับสารสกัดของเยอรมนี วันละ 1 ครั้ง เป็นเวลา 7 วัน ขณะที่กลุ่มควบคุมอีก 23 ราย ได้รับการทายาเจลหลอก ทำการติดตามสภาพแผลและให้คะแนน PUSH score และประเมินระดับความปวดด้วย Numerical Rating Scale (NRS) รายวัน เป็นเวลา 7 วัน รวมถึงการบันทึกผลข้างเคียงและเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ตลอดระยะเวลาศึกษา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และร้อยละ ส่วนข้อมูลที่เกี่ยวกับผลการรักษา เช่น PUSH score ใช้ linear mixed–effects model เพื่อติดตามแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในแต่ละวันเพื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม, pain score นำมาวิเคราะห์ด้วย paired t–test สำหรับการเปรียบเทียบภายในกลุ่ม และ independent t–test สำหรับเปรียบเทียบระหว่างกลุ่ม

ผลการศึกษา: ตลอดระยะเวลาการติดตาม 7 วัน ทั้งกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมมีแนวโน้มของคะแนน PUSH score ลดลงอย่างต่อเนื่อง สะท้อนถึงการหายของแผลที่ดีขึ้นตามเวลา อย่างไรก็ตาม กลุ่มที่ได้รับยาเจลดาวเรืองฝรั่งมีแนวโน้มการลดลงของคะแนนเร็วกว่าและมากกว่ากลุ่มควบคุม โดยเริ่มเห็นความแตกต่างชัดเจนตั้งแต่ช่วงวันที่ 4–5 และเด่นชัดมากขึ้นในช่วงวันที่ 5–7 เมื่อพิจารณาการเปลี่ยนแปลงจากค่าเส้นฐาน พบว่ากลุ่มทดลองมีการลดลงของคะแนนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติตั้งแต่วันที่ 5 ขณะที่กลุ่มควบคุมเริ่มมีนัยสำคัญในวันที่ 6 และ 7 เท่านั้น นอกจากนี้ เมื่อเปรียบเทียบร้อยละของการเปลี่ยนแปลงระหว่างกลุ่ม พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญในวันที่ 5 และ 6 ซึ่งสนับสนุนว่าการใช้ยาเจลดาวเรืองฝรั่งร่วมกับการรักษามาตรฐานช่วยเร่งกระบวนการหายของแผลได้ดีกว่าการรักษามาตรฐานร่วมกับเจลยาหลอก  กลุ่มที่ใช้ยาเจล
ดาวเรืองฝรั่งยังแสดงแนวโน้มการฟื้นฟูแผลที่เร็วกว่าและต่อเนื่องกว่า โดยไม่พบรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์หรือผลข้างเคียงที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์ตลอดระยะเวลาการติดตาม  ส่วนคะแนนระดับความปวดที่ประเมินด้วย NRS ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างสองกลุ่ม (p > 0.05)  ข้อมูลดังกล่าวสนับสนุนว่ายาเจลดาวเรืองฝรั่งอาจมีบทบาทในการเร่งกระบวนการซ่อมแซมเนื้อเยื่อและช่วยลดระยะเวลาการรักษาเมื่อใช้ร่วมกับแนวทางการดูแลมาตรฐาน

อภิปรายผล: การใช้ยาเจลดาวเรืองฝรั่งร่วมกับการรักษามาตรฐานสามารถช่วยเร่งกระบวนการหายของแผลในผู้ป่วยแผลเรื้อรังได้จริง โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีข้อจำกัดด้านทรัพยากรและบุคลากร การใช้สมุนไพรในลักษณะนี้ยังสอดคล้องกับแนวโน้มการแพทย์แบบบูรณาการ (integrative medicine) ที่ผสานองค์ความรู้ทางการแพทย์สมัยใหม่และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการรักษาอย่างยั่งยืน อีกทั้งผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรยังมีต้นทุนต่ำและเข้าถึงง่าย สามารถนำไปปรับใช้ในบริบทของเวชปฏิบัติทั่วไปได้อย่างเหมาะสม ความสอดคล้องของผลการศึกษากับรายงานวิจัยก่อนหน้าจากต่างประเทศ เช่น ในยุโรปและละตินอเมริกา ช่วยเพิ่มความเชื่อมั่นในการใช้ยาเจลดาวเรืองฝรั่งเป็นทางเลือกทางคลินิกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยนอกจากนี้ ผลการศึกษาไม่มีการพบผลข้างเคียง ส่งผลให้สามารถแนะนำการใช้ผลิตภัณฑ์นี้ในประชากรกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน และผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันต่ำ

         ข้อสรุปและเสนอแนะ: จากข้อมูลที่ได้สามารถสรุปได้ว่า ยาเจลดาวเรืองฝรั่งมีความปลอดภัยต่อผู้ใช้ ไม่พบอาการไม่พึงประสงค์ และส่งเสริมให้แผลเรื้อรังหายเร็วขึ้น เมื่อใช้ควบคู่กับการดูแลมาตรฐาน การศึกษาในครั้งนี้สามารถเป็นพื้นฐานให้เกิดการพัฒนาตำรับสมุนไพรสำหรับใช้ในเวชปฏิบัติที่มีความน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น ควรมีการศึกษาต่อยอดในกลุ่มตัวอย่างที่ใหญ่ขึ้น และในแผลประเภทอื่น เช่น แผลเบาหวาน แผลกดทับ รวมถึงการวิจัยในระยะยาวเพื่อยืนยันผลอย่างต่อเนื่อง และประเมินประสิทธิศักย์ในบริบทของระบบสุขภาพที่หลากหลาย มากยิ่งขึ้น เพื่อรองรับการนำไปใช้จริงในระดับนโยบายสาธารณสุขของประเทศ

          คำสำคัญ: ยาเจลดาวเรืองฝรั่ง, แผลเรื้อรัง, PUSH score, การสมานแผล, การศึกษาแบบสุ่มมีกลุ่มควบคุม