การทดสอบการระคายเคืองเฉียบพลันทางผิวหนัง/การกัดกร่อนในกระต่าย ของเจลสารสกัดทองพันชั่งที่มี rhinacanthin 0.2%
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำและวัตถุประสงค์ : ทองพันชั่ง (Rhinacanthus nasutus (L.) Kurz) เป็นไม้พุ่มในวงศ์ Acanthaceae พบมากในเขตร้อนชื้น เช่น เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จีนตอนใต้ และอินเดีย ในทางการแพทย์แผนไทยส่วนใบและรากของทองพันชั่งถูกนำมาใช้รักษาโรคผิวหนัง ได้แก่ ผื่นคัน กลาก และเกลื้อน โดยมีฤทธิ์ต้านเชื้อรากลุ่มเดอร์มาโตไฟต์ได้ดี ส่วนของรากพืชมีสารไรนาแคนทิน–ซี (rhinacanthin C) ซึ่งเป็นสารในกลุ่ม แนปโทควิโนน (napthoquinone) เป็นสารออกฤทธิ์หลักในการต้านเชื้อรา การศึกษาที่ผ่านมามีการพัฒนาเจลสารสกัดรากทองพันชั่งเป็นผลิตภัณฑ์ยาจากสมุนไพรสำหรับใช้ภายนอกเพื่อรักษาโรคผิวหนังจากเชื้อรา โดยตำรับมีปริมาณไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.1 โดยน้ำหนัก และมีข้อมูลยืนยันความปลอดภัยทั้งในสัตว์ทดลองและมนุษย์ อย่างไรก็ตาม ตำรับเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี ในความเข้มข้นที่สูงขึ้น เช่น มีไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก ยังไม่มีข้อมูลด้านความปลอดภัย การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบการระคายเคืองทางผิวหนัง/การกัดกร่อนของเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก ในกระต่าย เพื่อให้ได้ข้อมูลด้านความปลอดภัยของตำรับเบื้องต้นก่อนนำไปศึกษา dose response ในผู้ป่วย
วิธีการศึกษา : สกัดรากแห้งของทองพันชั่งและหาปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี ด้วยวิธี RP–HPLC เตรียมเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก และประเมินคุณภาพของตำรับ ได้แก่ การตรวจลักษณะทางกายภาพ ค่า pH การวิเคราะห์ปริมาณสารสำคัญในตำรับ รวมถึงตรวจสอบการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์และโลหะหนัก จากนั้นนำเจลสารสกัดรากทองพันชั่งไปทดสอบการระคายเคืองทางผิวหนัง/การกัดกร่อนด้วยวิธีทดสอบตาม OECD Guideline No. 404 ในกระต่ายสายพันธุ์ New Zealand White โดยเริ่มจากการทดสอบการกัดกร่อนผิวหนัง (skin corrosion test) ในกระต่าย 1 ตัว และติดตามอาการทางผิวหนัง เช่น รอยแดง (erythema) และบวม (oedema) หรือสัญญาณของผิวหนังถูกทำลาย และอาการไม่พึงประสงค์อื่น หากไม่พบการกัดกร่อน จึงดำเนินการทดสอบการระคายเคืองผิวหนัง (skin irritation test) ในกระต่ายอีก 2 ตัว เพื่อประเมินการก่อให้เกิดการระคายเคือง
ผลการศึกษา : เจลสารสกัดรากทองพันชั่ง ร้อยละ 0.2 (0.2% rhinacanthin C) ที่เตรียมได้มีลักษณะทางกายภาพเหมาะสม ปริมาณสารสำคัญไรนาแคนทิน–ซี อยู่ในช่วงที่กำหนด 90.0 – 110.0% (90.0 – 110.0% label amount) ไม่พบการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ หรือโลหะหนักเกินค่ามาตรฐาน และมีค่า pH 5.5 ซึ่งเหมาะสมต่อการใช้กับผิวหนัง ผลการทดสอบการกัดกร่อนผิวหนังไม่พบการเปลี่ยนแปลงของสภาพผิวหนัง แสดงว่าตำรับไม่ก่อให้เกิดการกัดกร่อน การทดสอบการระคายเคืองผิวหนังพบว่าตำรับมีค่าเฉลี่ยของการแดงในสัตว์แต่ละตัวอยู่ในช่วง 0.67 – 1.00 และมีค่าเฉลี่ยของการบวมอยู่ในช่วง 0–0.67 ซึ่งอยู่ในช่วง 0 ถึง <1.5 ตามเกณฑ์การประเมิน แสดงให้เห็นว่าเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก ไม่ก่อการระคายเคืองทางผิวหนัง
อภิปรายผล : แม้ว่าผลการทดสอบจะไม่พบการระคายเคืองทางผิวหนังหรือกัดกร่อน แต่ค่าเฉลี่ยของการแดงและการบวมที่พบในสัตว์ทดลองมีค่าสูงกว่าที่เคยรายงานในตำรับเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.1 โดยน้ำหนัก ซึ่งมีค่าเฉลี่ยของการแดงอยู่ที่ 0.33 – 0.67 และไม่พบการบวม ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการเพิ่มความเข้มข้นของสารไรนาแคนทิน–ซี อาจมีผลต่อระดับการตอบสนองของผิวหนัง ดังนั้นตำรับเจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี สูงกว่าร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก อาจมีความเสี่ยงต่อการก่อให้เกิดการระคายเคืองที่ผิวหนังเพิ่มขึ้น
ข้อสรุป และข้อเสนอแนะ : เจลสารสกัดรากทองพันชั่งที่มีปริมาณสารไรนาแคนทิน–ซี ร้อยละ 0.2 โดยน้ำหนัก ไม่ก่อการระคายเคืองทางผิวหนังและไม่ก่อให้เกิดการกัดกร่อนในกระต่ายสายพันธุ์ New Zealand White ในการทดสอบด้วยวิธีตาม OECD Guideline No. 404 การค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าตำรับดังกล่าวมีความปลอดภัยเบื้องต้นสำหรับการใช้ทาผิวหนัง และสามารถนำไปใช้เป็นข้อมูลสนับสนุนการศึกษาในระดับคลินิกเพื่อประเมินประสิทธิผลและความปลอดภัยของตำรับในการรักษาโรคผิวหนังจากเชื้อราในผู้ป่วยได้ต่อไป
คำสำคัญ เจลสารสกัดรากทองพันชั่ง ไรนาแคนทิน–ซี ความปลอดภัย การระคายเคือง การกัดกร่อน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Thiangburanathum W. Dictionary of Thai Medicinal Plants. 5th ed. Bangkok: Aksornpittaya; 1999. (in Thai)
Thailand Association of Traditional Medicine School Wat Phra Chetuphon (Wat Pho) Tha Thien Pranakorn. Handbook of Thai pharmacist Drug Act B.E. 2510 and ministerial regulation. 2nd ed. Bangkok: Ampolpittaya; 1869. (in Thai)
Bukke S, PS R, GS, Kedam TR. The study on morphological, phytochemical and pharmacological aspects of Rhinacanthus nasutus. (L) Kurz (A Review). J App Pharm Sci. 2011;1(8):26–32.
Kodama O, Ichikawa H, Akatsuka T, Santisopasri V, Kato A, Hayashi Y. Isolation and identification of an antifungal naphthopyran derivative from Rhinacanthus nasutus. J Nat Prod. 1993;56(2):292–4.
Pruksakorn P, Jaima C, Panyajai P, Mekha N, Autthateinchai R, Dhepakson P. Antifungal activity of Rhinacanthus nasutus (L.) Kurz extract against dermatophytes. J Thai Trad Alt Med. 2018;16(2):205–17. (in Thai)
Siripong P, Wongseri V, Piyaviriyakul S, Yahaufai J, Chanpai R, Kanokmedakul K. Antibacterial potential of Rhinacanthus nasutus against clinically isolated bacteria from Thai cancer patients. Mahidol J Pharm Sci. 2006;33(1–4):15–22. (in Thai)
Ebdu A, Chen JL, Jolad SD, Stoddart C, Rozhon E, Kernan M, Nanakorn W, Balick M. Two new naphthoquinones with antiviral activity from Rhinacanthus nasutus. J Nat Prod. 1996;59(8):808–11.
Thongchuai B, Tragoolpua Y, Sangthong P, Trisuwan K. Antiviral carboxylic acids and naphthoquinones from the stems of Rhinacanthus nasutus. Tetrahedron Lett. 2015;56(37):5161–3. (in Thai)
Bhusal N, Panichayupakaranant P, Reanmongkol W. In vivo analgesic and anti–inflammatory activities of a standardized Rhinacanthus nasutus leaf extract in comparison with its major active constituent rhinacanthin–C. Sonklanakarin J Sci Technol. 2014;36(3):325–31. (in Thai)
Tewtrakul S, tansakul P, Panichayupakaranant P. Effects of rhinacanthins from Rhinacanthus nasutus on nitric oxide, prostaglandin E2 and tumor necrosis factor–alpha releases using RAW264.7 macrophage cells. Phytomedicine. 2009;16(6–7):581–5. (in Thai)
Tewtrakul S, Tansakul P, Panichayapakaranant P. Anti–allergic principles of Rhinacanthus nasutus leaves. Phytomedicine. 2009;16:929–34. (in Thai)
Bureau of Drug Control, Food and Drug Administration. National list of essential medicines 2013. Bangkok: The Agricultural Co–operative Federation of Thailand Printing Press, Ltd.; 2013. (in Thai)
Pruksakorn P, Jaima C, Panyajai P, Onthong S, Sriboran S. Variation of rhinacanthin C content in the raw materials of Rhinacanthus nasutus. Int J Pharm Res Appl. 2024;9(3):865–8. (in Thai)
Pruksakorn P, Jaima C, Sumateewatanakul V, Sa–nguanruang W, Panyajai P, Autthateinchai R, Mekha N, Sachanonta N, Dhepakson P. Development and evaluation of Rhinacanthus nasutus root extract gel as an antifungal for the treatment of dermatophytosis. J Thai Trad Alt Med. 2021;19(2):435–57. (in Thai)
Pruksakorn P, Jaima C, Suppajariyawat P, Sumateewatanakul V, Larpardisorn K, Tongkamsen C, Pimpapai W, Rojanawiwat A, Akrachalanont P. Safety evaluation of Rhinacanthus nasutus root extract gel. J Thai Trad Alter Med. 2023;21(2):307–26. (in Thai)
British Pharmacopoeia Commission. British Pharmacopoeia 2018. London: TSO; 2017.
OECD guideline for testing of chemicals. Acute dermal irritation/corrosion. [Internet]. 2015 [cited 2024 December 6]; [8 pages]. Available from: https://www.oecd.org/en/publications/test–no–404–acute–dermal–irritation–corrosion_9789264242678–en.html
Organisation for Economic Co–operation and Development. Chapter 2.2: Harmonised system for the classification of chemicals which cause skin irritation/corrosion. In: OECD series on testing and assessment Number 33. Harmonised integrated classification system for human health and environmental hazards of chemical substances and mixtures. [Internet]. 2001 [cited 2024 December 6]; [249 pages]. Available from: https://www.oecd.org/en/publications/2002/05/harmonised–integrated–classification–system–for–human–health–and–environmental–hazards–of–chemical–substances–and–mixtures_g1gh2b6c.html
Bureau of Drug and Narcotic, Department of Medical Sciences. Thai Herbal Pharmacopoeia 2019 Vol. I and II Nonthaburi: Bureau of Drug and Narcotics, Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health; 2019.
Herbal product division, Thai Food and Drug Administration. Type of Herbal Products. [Internet]. 2023 [cited 2024 December 6]; [75 pages]. Available from: https://www.fda.moph.go.th/Herbal/SitePages/Document/product/3.product_allow.pdf
