การศึกษาความปลอดภัยของการใช้ตำ รับยาไทยที่มีกัญชาปรุงผสม: การศึกษาย้อนหลังจากเวชระเบียน

บทคัดย่อ

บทนำและวัตถุประสงค์ จาก “กัญชา” ที่ถือยาเสพติดประเภทหนึ่งที่เป็นข้อห้าม นำเข้าในการนำมาใช้ประโยชน์ต่างๆ กลับได้รับความเปลี่ยนแปลงแก้ไขข้อกำหนดทางกฎหมาย และเริ่มทบทวนในการนำกลับเข้ามา เพื่อประโยชน์ในส่วนต่างๆ โดยเฉพาะทางการแพทย์มากขึ้น ส่งผลให้เกิดความสนใจและโต้แย้งในสังคมอย่างมากระหว่างผู้คนที่ต่อต้าน และผู้คนที่สนใจในการใช้กัญชาเพื่อประโยชน์ต่างๆ เช่น การรักษาโรคหรืออาการที่เกิดขึ้น, การนำมาใช้ในอาหาร, ส่งเสริมธุรกิจ และการใช้เพื่อสันทนาการ เนื่องจากกัญชาเป็นสมุนไพรที่มีการใช้ในการบำบัดตั้งแต่อดีต แต่การเผยแพร่ข้อมูลเกี่ยวกับผลเสียหรือคำเตือนเกี่ยวกับกัญชายังไม่เพียงพอ ทำให้บางกลุ่มขาดความเข้าใจในการใช้ และนำมาซึ่งผลเสียมากกว่าประโยชน์ โรงพยาบาลอุดรธานีเป็นโรงพยาบาลนำร่อง ให้บริการคลินิกกัญชา ทางการแพทย์(ผสมผสานแพทย์แผนปัจจุบันและแพทย์แผนไทย) เพื่อรองรับความ ต้องการในการปรึกษาและใช้ยากัญชาที่ถูกต้องโดยผู้เข้ารับบริการทุกคนจะได้รับการตรวจ คัดกรองเบื้องต้น และต้องมีผลเลือดทางห้อง ปฏิบัติการ(หรือผลเดิมย้อนหลัง 3 เดือน) ของค่าการทำงานของตับ(AST, ALT) และค่าการทำงานของไต(GFR, BUN, Creatinine) อยู่ในระดับปกติ ก่อนการรับยากัญชาทางการแพทย์ทุกราย และมีระบบการติดตาม แต่ยังไม่มีแนวทางปฏิบัติในการติดตาม ค่าการทำงานของตับและไตหลังการใช้ยากัญชา ทางการแพทย์ ดังนั้นผู้วิจัยจึงมีความสนใจในการศึกษาติดตามการเปลี่ยนแปลงค่าการทำงานของตับและไต หลังการใช้ยา กัญชาทางการแพทย์แผนไทย เพื่อศึกษาระดับการเปลี่ยนแปลงค่าการทำงานของตับและไต และศึกษาความปลอดภัยในผู้ใช้ยากัญชาทางการแพทย์แผนไทย

วิธีการศึกษา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบพรรณนาย้อนหลัง โดยการสืบค้นจากเวชระเบียน               ในระหว่างวันที่ 22 สิงหาคม 2562 – 30 กันยายน 2565 คัดเลือกผู้เข้าศึกษาวิจัยตามเกณฑ์คัดเข้า-ออกที่ได้กำหนด จากนั้นบันทึกลงแบบบันทึกข้อมูลที่ได้กำหนดขึ้น และนำไปวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา(จำนวน ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบน-มาตรฐาน) และสถิติอนุมาน(Paired t-test)

ผลการศึกษา มีจำนวนผู้ผ่านเกณฑ์เข้าศึกษาจำนวน 80 คน พบว่าส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง ร้อยละ 52, อายุเฉลี่ย 58.4 ± 1.39 ปี, ส่วนใหญ่ไม่สูบบุหรี่ และไม่ดื่มแอลกอฮอล์ คิดเป็นร้อยละ 95 และ89 ตามลำดับ, ส่วนใหญ่ไม่มีโรคประจำตัว ร้อยละ 58, ตำรับยากัญชาทางการแพทย์แผนไทย ที่มีการใช้มากสุด คือ  ยาศุขไสยาศน์ คิดเป็นร้อยละ 46 รองมาคือน้ำมันกัญชา อ.เดชา, ยากัญชาขมิ้นทอง, ยาแก้ลมแก้เส้น และ ยาทำลายพระสุเมรุ ตามลำดับ จากการศึกษาพบว่า ค่าการทำงานของตับ(AST, ALT) และไต(GFR, BUN, Cr) ก่อน-หลังการใช้ยากัญชาแต่ละตำรับไม่พบความแตกต่างกันทางสถิติ(P>0.01)

อภิปรายผล การศึกษาข้อมูลย้อนหลังเปรียบเทียบค่าการทำงานของตับและไต ก่อน-หลังการใช้ยากัญชาทางการแพทย์แผนไทย พบว่า ยาศุขไสยาศน์เป็นตำรับที่มีการใช้มากที่สุด และทั้ง 5 ตำรับไม่พบความแตกต่างกันทางสถิติ มีความปลอดภัยไม่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงค่าการทำงานของตับและไตหลังการใช้ยา

ข้อสรุปและข้อเสนอแนะ การใช้ยากัญชาทางการแพทย์แผนไทยทั้ง 5 ตำรับ ได้แก่ ยาศุขไสยาศน์, น้ำมันกัญชาอ.เดชา, ยากัญชาขมิ้นทอง, ยาแก้ลมแก้เส้น, และยาทำลายพระสุเมรุ มีความปลอดภัยหลังการใช้ ไม่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงค่าการทำงานของตับและไต ดังนั้นการใช้ยากัญชาทางการแพทย์เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการใช้ดูแลรักษาบรรเทาอาการต่างๆ ได้ ควรมีการศึกษาเก็บข้อมูลไปข้างหน้า และศึกษาผลข้างเคียงและประสิทธิผลของยาแต่ละตำรับต่อไป

คำสำคัญ : กัญชาทางการแพทย์, ความปลอดภัย, ค่าการทำงานของไต, ค่าการทำงานของตับ