ประสิทธิผลและความปลอดภัยของการพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพรในการรักษาโรคลมจับโปงแห้งเข่าในผู้ป่วยสูงอายุ

บทคัดย่อ

บทนำและวัตถุประสงค์: โรคลมจับโปงแห้งเข่าทางการแพทย์แผนไทย หรือโรคข้อเข่าเสื่อม เป็นโรคที่ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดบริเวณข้อเข่า ข้อต่อฝืด และเคลื่อนไหวได้ยากลำบาก รวมถึงมีเสียงกรอบแกรบขณะขยับเข่า ซึ่งพบได้มากในผู้ที่อยู่ในวัยสูงอายุ และส่งผลกระทบต่อทั้งร่างกายและจิตใจของผู้สูงอายุ โดยเกิดการจำกัดการเคลื่อนไหวและความเสี่ยงในการหกล้ม ซึ่งอาจทำให้เกิดความรู้สึกซึมเศร้าและหมดกำลังใจจากอาการเจ็บปวดเรื้อรัง การพอกเข่าด้วยสมุนไพรเป็นทางเลือกหนึ่งในการรักษาโรคลมจับโปงแห้งเข่าในทางการแพทย์แผนไทยหรือโรคข้อเข่าเสื่อมในผู้สูงอายุ การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลเบื้องต้นและความปลอดภัยของแผ่นแปะสมุนไพรพอกเข่าสูตรที่ใช้ในคลินิกแพทย์แผนไทยของโรงพยาบาลโคกเจริญ จังหวัดลพบุรี ในการบรรเทาอาการปวดเข่าในผู้ป่วยสูงอายุโรคลมจับโปงแห้งเข่า

วิธีการศึกษา:  การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบกึ่งทดลอง กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยสูงอายุที่ผ่านการวินิจฉัยจากแพทย์แผนไทยว่าป่วยเป็นโรคลมจับโปงแห้งเข่า และมาเข้ารับบริการที่คลินิกแพทย์แผนไทย โรงพยาบาลโคกเจริญ จังหวัดลพบุรี คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น โดยใช้เกณฑ์คุณสมบัติคัดกลุ่มตัวอย่างเข้าร่วมการวิจัย ได้แก่ (1) มีอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป (2) ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคลมจับโปงแห้งเข่า (3) มีอาการปวดเข่า มีการกดเจ็บที่กระดูกข้อเข่า มีเสียงดังกรอบแกรบในข้อเข่าขณะเคลื่อนไหว มีอาการข้อเข่าฝืดตึงหลังตื่นนอนตอนเช้า เป็นเวลานานน้อยกว่า 30 นาที อย่างใดอย่างหนึ่ง (4) มาเข้ารับบริการที่คลินิกแพทย์แผนไทย โรงพยาบาลโคกเจริญ จังหวัดลพบุรี (5) ไม่มีประวัติการแพ้สมุนไพร ได้แก่ ไพล ขมิ้นชัน ผิวมะกรูด พริกไทยดำ และตะไคร้ และ (6) มีความยินดีเข้าร่วมการวิจัย สุ่มตัวอย่างแบบไม่อาศัยความน่าจะเป็น ได้กลุ่มตัวอย่างจำนวน 36 คน และไม่มีกลุ่มตัวอย่างถอนตัวระหว่างกระบวนการวิจัย ผู้วิจัยดำเนินการศึกษาโดยนำแผ่นแปะสมุนไพรสำหรับพอกเข่า ที่มีสมุนไพรประกอบด้วยไพล ขมิ้นชัน ผิวมะกรูด พริกไทยดำ และตะไคร้ ซึ่งเตรียมโดยแพทย์แผนไทย โดยใช้วัตถุดิบที่เตรียมสดใหม่ และมีการเก็บรักษาแผ่นแปะสมุนไพรพอกเข่าที่อุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส ก่อนนำมาใช้พอกเข่าให้กลุ่มตัวอย่างครั้งละ 15 นาที สัปดาห์ละ 3 ครั้ง วันเว้นวัน ระยะเวลา 4 สัปดาห์ รวมพอกเข่า 12 ครั้ง ประเมินผลทุกสัปดาห์ โดยประเมินอาการที่สำคัญของโรคข้อเข่าเสื่อม ได้แก่ อาการปวดข้อ หรือ อาการข้อเข่าฝืดแข็ง และอาการมีเสียงดังในข้อขณะเคลื่อนไหว งอเข่าหรือเหยียดเข่า ด้วยแบบประเมินอาการของผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม Modified WOMAC Scale และประเมินความปลอดภัยในการใช้แผ่นแปะสมุนไพรพอกเข่า ก่อนและหลังการพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพร โดยประเมินจากอาการแห้ง การเกิดรอยแดง การระคายเคือง และการเกิดผื่นลมพิษ ด้วย Visual Analogical Scale ก่อนและหลังการพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพร และเมื่อพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพรครบ 4 สัปดาห์ วิเคราะห์ผลโดยหาค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และเปรียบเทียบประสิทธิผลก่อนและหลังการทดสอบ โดยใช้ pair sample t-test ที่ระดับความเชื่อมั่นร้อยละ 95

ผลการศึกษา: (1) ผลการศึกษาเบื้องต้น พบว่าระดับอาการปวดเข่าของกลุ่มตัวอย่าง หลังการพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพรลดลงจากก่อนพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพร อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p–value < 0.001) ทั้งความเจ็บปวด (ก่อนพอกเข่า  = 4.12 ± 1.36; หลังพอกเข่า  = 2.42 ± 1.04) ความฝืดของข้อ
(ก่อนพอกเข่า  = 3.62 ± 1.53; หลังพอกเข่า  = 2.13 ± 1.23) และความลำบากในการทำกิจกรรม
(ก่อนพอกเข่า  = 4.08 ± 1.93; หลังพอกเข่า  = 2.07 ± 1.46) (2) ความปลอดภัยของการพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพร พบว่ากลุ่มตัวอย่างมีอาการเกิดรอยแดง ที่มีอาการแพ้เล็กน้อย จำนวน 2 คน (ร้อยละ 5.56) การระคายเคืองที่มีอาการแพ้เล็กน้อย จำนวน 1 คน (ร้อยละ 2.78) ไม่พบกลุ่มตัวอย่างที่มีอาการผิวหนังแห้ง และการเกิดผื่นลมพิษ

อภิปรายผล: สมุนไพรทั้ง 5 ชนิดในแผ่นแปะสมุนไพร เป็นสมุนไพรรสร้อน สามารถช่วยขับลม กระจายลม ไม่ให้เกิดการคั่งอั้นที่ข้อเข่า ทำให้บรรเทาอาการปวดข้อเข่าได้ นอกจากนี้สรรพคุณและฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสมุนไพรทั้งหมด มีรายงานฤทธิ์ของสารสำคัญในการต้านการอักเสบ สามารถระงับความเจ็บปวดได้ดี และ
มีผลข้างเคียงต่ำ จึงเป็นทางเลือกหนึ่งในการใช้บรรเทาอาการอักเสบของข้อเข่า หรืออาจนำไปใช้ช่วยอาการปวดบวมอักเสบต่าง ๆ ได้

ข้อสรุป: การพอกเข่าด้วยแผ่นแปะสมุนไพรสูตรของกลุ่มงานการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลโคกเจริญ จังหวัดลพบุรี สามารถช่วยลดระดับอาการปวดเข่าและมีความปลอดภัยในการใช้เป็นทางเลือกเพื่อบรรเทาอาการปวดเข่าในผู้ป่วยโรคลมจับโปงแห้งเข่าหรือโรคข้อเข่าเสื่อมได้