ฤทธิ์ต้านเชื้อแบคเรียดื้อยาและปริมาณองค์ประกอบทางเคมีของสารสกัดสมุนไพรตำรับอาโปธาตุและการศึกษาความคงตัว

บทคัดย่อ

บทนำและวัตถุประสงค์ ตำรับยาอาโปธาตุที่ 21 มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่ก่อให้เกิดโรคท้องเสียหลายชนิดและมีสารองค์ประกอบหลักคือ brazilin และ gallic acid แต่ยังไม่เคยมีการทดสอบกับเชื้อแบคทีเรียดื้อยาปฏิชีวนะ รวมถึงความคงตัวของฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียดื้อยาและปริมาณสารองค์ประกอบทางเคมีชนิดอื่น ๆ นอกเหนือจาก brazilin และ gallic acid มาก่อน วัตถุประสงค์ของการศึกษาในครั้งนี้เพื่อทดสอบฤทธิ์ของสารสกัดตำรับอาโปธาตุที่ 21ในการยับยั้งเชื้อ extended-spectrum beta-lactamase-producing Escherichia coli หรือ ESBL-E. coli และปริมาณองค์ประกอบทางเคมี ความคงตัวของสารสกัดภายใต้สภาวะเร่ง

วิธีการศึกษา ตำรับยาอาโปธาตุถูกสกัดด้วยวิธีการต้มน้ำ จากนั้นจึงนำไปศึกษาฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียโดยใช้เทคนิค broth microdilution assay และวิเคราะห์ปริมาณสารสำคัญด้วยเทคนิคโครมาโทรกราฟี สารสกัดถูกทดสอบความคงตัวภายใต้สภาวะเร่งโดยทำการทดสอบเป็นเวลา 6 เดือน โดยสารสกัดจะถูกนำไปทดสอบฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียและวิเคราะห์ปริมาณสารสำคัญ

ผลการศึกษา สารสกัดตำรับยาอาโปธาตุที่ 21 มีฤทธิ์ยับยั้ง ESBL-E. coli โดยมีค่า MIC อยู่ในช่วง 0.625–2.5 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร สารเคมีที่เป็นองค์ประกอบหลักในสารสกัดคือสาร protosappanin B โดยมีปริมาณ 2.89 ± 0.21%w/w เมื่อทำการทดสอบความคงตัวของสารสกัดพบว่าสารสกัดตำรับยาอาโปธาตุที่ 21 มีความคงตัวในการออกฤทธิ์โดยพบว่าฤทธิ์ยับยั้งเชื้อ E. coli ไม่มีการเปลี่ยนแปลง แต่พบการเปลี่ยนแปลงของปริมาณสาร protosappanin B เมื่อทดสอบความคงตัวในวันที่ 120 แต่เมื่อผ่านไป 180 วันพบว่าปริมาณสารดังกล่าวไม่มีความแตกต่างจากวันที่เริ่มต้นทำการทดสอบ  

อภิปรายผล สารสกัดตำรับยาอาโปธาตุที่ 21 สามารถยับยั้งเชื้อแบคทีเรียที่ดื้อต่อยาปฏิชีวนะได้ แต่สารเคมีที่เป็นองค์ประกอบหลักคือ protosappanin B ซึ่งแตกต่างจากการศึกษาก่อนหน้า อาจเป็นเพราะความแตกต่างของฤดูกาลและสภาพอากาศซึ่งมีผลต่อปริมาณสารเคมีในสมุนไพรที่เป็นส่วนประกอบของตำรับทำให้สารเคมีที่เป็นองค์ประกอบหลักเปลี่ยนแปลงไป แต่อย่างไรก็ตาม สารสกัดดังกล่าวยังคงมีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียและมีความคงตัวของการออกฤทธิ์ แต่ปริมาณสารไม่คงตัวซึ่งอาจเกิดจากความชื้นและอุณหภูมิในการทดสอบความคงตัวที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสารเคมีในตำรับ

ข้อสรุปและข้อเสนอแนะ จากการศึกษาสามารถสรุปได้ว่าสารสกัดตำรับยาอาโปธาตุสามารถยับยั้งเชื้อแบคทีเรีย ESBL-E. coli ที่ได้ และมีปริมาณสารองค์ประกอบหลักคือสาร protosappanin B โดยหลังจากทดสอบความคงตัวเป็นเวลา 180 วัน สารดังกล่าวไม่มีการเปลี่ยนแปลงเมื่อเทียบกับวันที่ 0 อย่างไรก็ตาม ปริมาณสาร protosappanin B มีค่าเพิ่มขึ้นเมื่อทดสอบภายใต้สภาวะเร่งที่ 120 วัน ดังนั้น สารสกัดดังกล่าวควรมีการเก็บรักษาในที่อุณหภูมิและความชื้นต่ำเพื่อป้องกันการเปลี่ยนแปลงของสารสำคัญ ในการนำยาตำรับดังกล่าวไปใช้ควรต้องมีการทดสอบความเป็นพิษก่อนที่จะนำไปทดสอบประสิทธิผลในคนต่อไป