สถานการณ์ ศักยภาพ และแนวทางในการจัดการสุขภาพชุมชนเพื่อเศรษฐกิจฐานราก: กรณีศึกษาสมุนไพรไทยพื้นที่ลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ศักยภาพ และแนวทางในการจัดการสุขภาพชุมชนเพื่อเศรษฐกิจฐานราก กรณีศึกษาสมุนไพรไทย พื้นที่ลุ่มแม่น้ำนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม ผู้ให้ข้อมูลหลักเป็นผู้มีส่วนได้เสียในโซ่อุปทานสมุนไพร ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชน กลุ่มนักวิชาชีพสุขภาพ กลุ่มผู้ปกครองส่วนท้องถิ่น และกลุ่มผู้ประกอบการ สุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงด้วยวิธีการบอกต่อ เก็บรวบรวมข้อมูลหลากหลายวิธีด้วยการสังเกต การสัมภาษณ์ และการอภิปรายกลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลแบบผสานข้อมูลจากหลายแหล่ง หลายวิธีด้วยการวิเคราะห์เอกสาร และการวิเคราะห์เนื้อหา นำเสนอข้อมูลโดยการพรรณนาประกอบคำบอกเล่า และหลักฐานเชิงประจักษ์ ผลการวิจัยพบสถานการณ์การพัฒนาด้านสมุนไพรไทย มีการใช้ยาสมุนไพรไทยมาก 5 อันดับแรก ได้แก่ ยาขมิ้นชัน ยาฟ้าทะลายโจร ยาประสะมะแว้ง ยาพญายอ และยาผสมเพชรสังฆาต ตามลำดับ ชุมชนบริเวณพื้นที่ลุ่มแม่น้ำนครชัยศรีมีเครือข่ายการจัดการสุขภาพชุมชน 5 กลุ่ม ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนสมุนไพรไทย วิชาชีพสุขภาพ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาควิชาการ และภาคธุรกิจ การค้นพบพลังชุมชนในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากดังนี้ 1) ชุมชนมีองค์ความรู้ และประสบการณ์ด้านสมุนไพรไทยที่สะสม ถ่ายทอด ปรับใช้มานาน 2) วิสาหกิจชุมชนด้านสมุนไพรในชุมชนมีความเข้มแข็ง และ 3) ภาคีเครือข่ายการพัฒนาในโซ่อุปทานสมุนไพรไทยมีความร่วมมือกันเป็นอย่างดี จากการอภิปรายกลุ่มภาคีเครือข่ายการจัดการสุขภาพชุมชนได้ร่วมกันเสนอแนวทางในการจัดการสุขภาพชุมชนเพื่อเศรษฐกิจฐานรากไว้ 3 แนวทาง ได้แก่ 1) การพัฒนาความตระหนักในการจัดการสุขภาพชุมชนอย่างองค์รวมทุกระดับ ตั้งแต่ครอบครัว องค์กร และชุมชน 2) การพัฒนาต้นแบบการจัดการสุขภาพชุมชนอย่างองค์รวม เพื่อเป็นแหล่งรวบรวม ถ่ายทอด และการเรียนรู้ของชุมชนและ 3) การส่งเสริมวิสาหกิจสุขภาพชุมชนผลิตสมุนไพรอย่างครบวงจร