แหล่งพฤกษศาสตร์และการศึกษาเบื้องต้นของเครื่องยาผักชีลา

บทคัดย่อ

ผักชีลาเป็นเครื่องยาที่ใช้ปรุงเป็นส่วนประกอบในยาไทยแผนโบราณ. ลูกมีสรรพคุณขับลมในลำไส้. แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ, บำรุงแก้ธาตุ, แก้กระหายน้ำ, แก้คลื่นเหียน อาเจียน และแก้ตาเจ็บ. ถึงแม้ว่าผักชีลาจะมีขายในร้านขายยาสมุนไพรไทยทั่วไปแต่แหล่งพฤกษศาสตร์และชื่อวิทยาศาสตร์ของพืชที่ให้ผลผักชีลายังไม่ทราบแน่ชัด. นอกจากนี้ ยังไม่มีการระบุความหมายชัดเจนของชื่อผักชีลา ประกอบกับมีพืชชื่อผักชีหลายชนิดในประเทศไทย เช่น ผักชีลาว ผักชีล้อม และผักชีจีน. ดังนั้น เพื่อที่จะศึกษาแหล่งพฤกษศาสตร์ของผักชีลาให้กระจ่าง ผู้วิจัยถึงทำการสืบหาข้อมูลจากร้านจำหน่อยเครื่องยาสมุนไพรและสัมภาษณ์หมอพื้นบ้านในเขตกรุงเทพมหานครและเชียงใหม่, ทบทวนวรรณกรรม, ซื้อตัวอย่างลูกผักชีลาจากร้านค้าในเขตกรุงเทพมหานครนำไปประเมินคุณภาพของเครื่องยาตามข้อกำหนดในตำรามาตรฐานยาสมุนไพรไทย และศึกษาสารประกอบในน้ำมันระเหยง่ายสกัดจากผลผักชีลา. ผลการศึกษาพบว่าปริมาณสิ่งปนปลอม, ความชื้น, ปริมาณเถ้ารวม, เถ้าที่ไม่ละลายในกรดมีค่าร้อยละ ๐.๐๗ ± ๐.๐๑, ๑.๙๓ ± ๐.๒๘,๗.๒๕ ± ๐.๔๐  ขณะที่ปริมาณสารสกัดด้วยเอทานอล, สารสกัดด้วยน้ำ มีค่าเท่ากับร้อยละ ๔.๔๒ ± ๐.๐๓ และ ๓.๒๘ ± ๐.๒๒ ตามลำดับ, เมื่อประมวลผลวิจัยทางเคมีร่วมกับผลจากการสัมภาษณ์และทบทวนวรรณกรรมคาดว่า แหล่งทางพฤกษศาสตร์ของผักชีลา คือ Coriandrum sativum L. แต่ยังต้องทำการศึกษาทางพันธุศาสตร์และทางเคมีเพิ่มเติมเพื่อยืนยันความถูกต้องต่อไป.