ภูมิปัญญาไทยในการกวาดยาเด็ก

บทคัดย่อ

การศึกษาองค์ความรู้ ความเชื่อ วิธีการ ขั้นตอน ตำรับยาที่ใช้ในการกวาดยาเด็กตามภูมิปัญญาไทย รวมทั้งปัจจัยที่มีผลต่อการดำรงอยู่ของหมอ โดยสัมภาษณ์และสังเกตการณ์ทำงานของหมอกวาดยา ๓ ราย ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร และสัมภาษณ์ผู้ปกครองที่นำเด็กมารักษาและผู้ทรงคุณวุฒิทางการแพทย์แผนไทย พบว่าหมอทั้ง ๓ ราย มีประสบการณ์ในการรักษาโรคเด็กด้วยการกวาดยามานานกว่า ๒๐ ปี โดยเรียนรู้จากบรรพบุรุษ, มีความเชื่อว่าโรคที่เด็กมากวาดยามีสาเหตุมาจากเชื้อโรค เป็นโรคที่ชาวบ้านเรียกว่า “ซาง”, หมอทำการรักษาด้วยการกวาดยา และให้ยาไปกินต่อที่บ้าน. วิธีกวาดยาหมอส่วนใหญ่ใช้นิ้วชี้หรือนิ้วก้อยป้ายยาและกวาดให้ลึกถึงโคนลิ้น วันละครั้ง. ตำรับที่ใช้กวาดมักจะผสมเหล้าเป็นน้ำกระสายและเป็นสูตรตำรับประจำตระกูล. หมอรายหนึ่งใช้เฉพาะยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ ค่าบริการครั้งละ ๑๐-๒๙ บาท,หมออีกรายผูกข้อมือเรียกขวัญเด็กคิดค่าบริการเพิ่ม ๕ บาท. ผู้ปกครองที่พาเด็กมารับบริการส่วนใหญ่เคยรักษาด้วยการกวาดยา พอใจในการรักษา. หมอ ๒ รายมีผู้มารับบริการมากกว่า ๑๐๐ คน ต่อวัน, แต่หมออีกรายมีคนไข้ ประมาณ ๒-๑๐ คนต่อวัน. สิ่งที่มีผลต่อการดำรงอยู่ของหมอเกิดจากมีผู้ป่วยศรัทธามารับบริการต่อเนื่อง ค่าบริการไม่แพง รักษาโรคหายมีชื่อเสียงมายาวนาน. นอกจากนี้ หมอยังรักษาโรคอื่นๆ ในผู้ป่วยทั่วไปด้วย. การกวาดยาเป็นวิธีบริหารยาให้เด็กที่เป็นเอกลักษณ์ไทย. หากศึกษาและพบว่ามีผลดีก็ควรจะให้การส่งเสริมการใช้ต่อไป.