รูปแบบการจัดการเบาหวานโดยชุมชนเมือง: กรณีศึกษาชุมชนสัมพันธ์ เขตบางกอกใหญ่

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงคุณภาพนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการจัดการเบาหวานโดยใช้ชุมชนเมืองเป็นฐานตามกรอบแนวคิด CIPP Model กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต่อโครงการจัดการเบาหวานโดยชุมชนสัมพันธ์ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร จำนวน 34 คน แบ่งเป็น 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ กลุ่มชุมชน กลุ่มสถานบริการสุขภาพ และกลุ่มสถานศึกษา เครื่องมือในการวิจัย คือ แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล แบบสนทนากลุ่มผ่านการตรวจสอบความตรงของเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 3 ท่าน แบบบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ผลข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและวิเคราะห์เชิงเนื้อหาโดยตรง (Direct Content Analysis) และนำมาสร้างรูปแบบของโครงการเบาหวานตามกรอบแนวคิด CIPP Model

ผลการวิจัยพบว่าปัจจัยแห่งความสำเร็จของโครงการจัดการเบาหวานโดยชุมชน กรณีศึกษาชุมชนสัมพันธ์ เขตบางกอกใหญ่ นำไปสู่การพัฒนา “BKY DM Remission Model” สอดคล้องกับ CIPP Model ดังนี้ ขั้นเตรียมการ ประกอบด้วย การสำรวจบริบทชุมชน ศึกษาดูงานชุมชนต้นแบบเบาหวานสงบ วางแผนกลยุทธ์และจัดหาแหล่งทุน เตรียมทรัพยากรและวางแผนงบประมาณ ประชาสัมพันธ์และรับสมัครผู้เข้าร่วม จัดตั้งโรงเรียนเบาหวานและกลุ่ม LINE ในขั้นดำเนินงาน ลงทะเบียนและประเมินสุขภาพเบื้องต้น กิจกรรมนันทนาการ กิจกรรมให้ความรู้/ฝึกทักษะ สนทนากลุ่ม เพื่อนช่วยเพื่อน และแบ่งปันประสบการณ์จากบุคคลต้นแบบ ติดตามความก้าวหน้าและปรับแผนรายบุคคล ขั้นประเมินผลประกอบด้วย ประเมินผลลัพธ์ทางสุขภาพ สรุปการใช้ทรัพยากรและงบประมาณ  ประเมินผลโครงการและรายงาน

ผลลัพธ์พบว่าผู้เข้าร่วมมีพฤติกรรมสุขภาพดีขึ้นและสามารถควบคุมระดับน้ำตาล การดำเนินงานใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่าและมีการสรุปผลเพื่อต่อยอดเชิงนโยบายเพื่อความยั่งยืน รูปแบบนี้สามารถใช้เป็นต้นแบบการจัดการเบาหวานโดยชุมชนเมืองและสามารถขยายผลสู่พื้นที่ที่มีบริบทใกล้เคียงกันได้ในอนาคตสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของสหประชาชาติ SDGs