ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความร่วมมือในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอของผู้ป่วยกลุ่มโรคนิวโรมัยอิลัยติสออพติกา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงพรรณนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัย ได้แก่ ความรู้เกี่ยวกับโรคและการใช้ยา ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน จำนวนเม็ดยาที่รับประทาน การได้รับแรงสนับสนุนของครอบครัว และความไว้วางใจในทีมสุขภาพ กับความร่วมมือในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ ของผู้ป่วยกลุ่มโรคนิวโรมัยอิลัยติสออพติกา โดยใช้แบบจำลองความหลากหลายมิติของความร่วมมือขององค์การอนามัยโลกเป็นกรอบแนวคิดในการวิจัย กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยกลุ่มโรคนิวโรมัยอิลัยติสออพติกาที่มาตรวจที่แผนกผู้ป่วยนอก ห้องตรวจโรคอายุรกรรมประสาท โรงพยาบาลระดับตติยภูมิแห่งหนึ่งในกรุงเทพมหานคร คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 100 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วย เครื่องมือที่ใช้ในการคัดกรองกลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ แบบทดสอบสมรรถภาพการรู้คิด เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 2) แบบประเมินความร่วมมือในการใช้ยา 3) แบบบันทึกปัจจัยด้านการใช้ยา 4) แบบสอบถามความรู้เรื่องโรคและการใช้ยาของผู้ป่วย 5) แบบประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน 6) แบบสอบถามแอปการ์ของครอบครัว 7) แบบประเมินความไว้วางใจในทีมสุขภาพ โดยเก็บข้อมูลในระหว่างเดือนธันวาคม พ.ศ. 2565 ถึง เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2566 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนา สถิติไคสแควร์ และการทดสอบของฟิชเชอร์
ผลการศึกษา พบว่า ร้อยละ 96 ของกลุ่มตัวอย่างเป็นเพศหญิง อายุระหว่าง 22 - 79 ปี อายุเฉลี่ย 49 ปี (SD = 11.96) กลุ่มตัวอย่างมีความร่วมมือในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ ร้อยละ 56 ปัจจัยที่สัมพันธ์กับความร่วมมือในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอของกลุ่มตัวอย่าง พบว่า ความรู้เกี่ยวกับโรคและการของผู้ป่วย (χ2 = 37.543, p < .01) ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน (χ2 = 19.7, p < .01) จำนวนเม็ดยาที่รับประทานต่อวัน (χ2 = 4.694, p < .05) การได้รับแรงสนับสนุนจากครอบครัว (χ2 = 17.473, p < .01) มีความสัมพันธ์กับความร่วมมือในการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนความไว้วางใจในทีมสุขภาพไม่มีความสัมพันธ์กับความร่วมมือในการใช้ยาของกลุ่มตัวอย่าง โดยเมื่อวัดความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรที่ศึกษาและความร่วมมือในการรับประทานยาด้วยค่า Odd ratio (OR) พบว่า กลุ่มตัวอย่างที่มีความรู้เกี่ยวกับโรคและการใช้ยาในระดับดีให้ความร่วมมือในการรับประทานยามากกว่ากลุ่มตัวอย่างที่มีความรู้ระดับต่ำถึงปานกลาง 23 เท่า (OR = 23.4, 95% Confidence interval (CI) = 7.71 - 71.021) กลุ่มตัวอย่างที่มีความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันดีให้ความร่วมมือในการรับประทานยามากกว่าผู้ที่ความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันระดับต่ำถึงปานกลาง 7 เท่า (OR = 7.28, 95% CI = 2.997-17.28 กลุ่มตัวอย่างที่รับประทานยา 1 - 5 เม็ดต่อวันให้ความร่วมมือในการรับประทานยามากกว่าผู้ที่รับประทานยา > 5 เม็ดต่อวัน 2.7 เท่า (OR = 2.79, 95% CI = 1.181 - 6.604) กลุ่มตัวอย่างที่ได้รับแรงสนับสนุนจากครอบครัวระดับมากให้ความร่วมมือในการรับประทานยามากกว่าผู้ที่ได้รับแรงสนับสนุนจากครอบครัวระดับปานกลาง 17 เท่า (OR 17, 95% CI = 3.658 - 79.002) ผลการวิจัยครั้งนี้พยาบาลควรมีบทบาทในการสร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้ป่วยและครอบครัวในการสนับสนุนให้ผู้ป่วยรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ จัดทำโปรแกรมส่งเสริมสนับสนุนการทำกิจวัตรประจำวันของผู้ป่วย ให้ความรู้เรื่องโรคอย่างต่อเนื่องและประโยชน์ของการรับประทานยาอย่างสม่ำเสมอ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Glisson CC. Neuromyelitis optica spectrum disorders (NMOSD): treatment and prognosis. UpToDate. Waltham: UpToDate; 2023. Available from: https://www.uptodate.com/contents/ neuromyelitis-optica-spectrum-disorder-nmosd-treatment-and-prognosis.
Weinshenker BG, Wingerchuk DM, editors. Neuromyelitis spectrum disorders. Mayo Clin Proc 2017;92(5):859-75.
Contentti EC, Rojas JI, Cristiano E, Marques VD, Flores-Rivera J, Lana-Peixoto M, et al. Latin American consensus recommendations for management and treatment of neuromyelitis optica spectrum disorders in clinical practice. Mult Scler Relat Disord 2020;45:102428.
Prayoonwiwat N, Apiwattanakul M, Pasogpakdee P, Siritho S, Chanatittarat C, Chaikledkaew U. Prevalence of idiopathic inflammatory demyelinating central nervous system disorder in Thailand. Mult Scler J 2015;21(6):824.
Suksuchano K, Aungsumart S, Apiwattanakul M. Prognostic factors for first relapse in Thai patients with neuromyelitis optica spectrum disorder. J Neurol Sci 2017;381:1063-4.
Aungsumart S, Apiwattanakul M. Cost effectiveness of rituximab and mycophenolate mofetil for neuromyelitis optica spectrum disorder in Thailand: economic evaluation and budget impact analysis. PLoS One 2020;15(2):e0229028.
Huang W, ZhangBao J, Chang X, Wang L, Zhao C, Lu J, et al. Neuromyelitis optica spectrum disorder in China: quality of life and medical care experience. Mult Scler Relat Disord 2020;46:102542.
Taemeeyapradit P, Asawavichienjinda T, Saraya AW. Factors associated with clinical outcomes of NMOSD patients in King Chulalongkorn Memorial Hospital. Thai J Neurol 2020;36(3):42-49.
Butler JA, Roderick P, Mullee M, Mason JC, Peveler RC. Frequency and impact of nonadherence to immunosuppressants after renal transplantation: a systematic review. Transplantation 2004;77(5):769-76.
Mehat P, Atiquzzaman M, Esdaile JM, Aviña-Zubieta A, De Vera MA. Medication nonadherence in systemic lupus erythematosus: a systematic review. Arthritis Care Res 2017;69(11):1706-13.
Van Den Bemt BJ, Zwikker HE, Van Den Ende CH. Medication adherence in patients with rheumatoid arthritis: a critical appraisal of the existing literature. Expert Rev Clin Immunol 2012;8(4):337-49.
World Health Organization. Adherence to long-term therapies: evidence for action. Geneva: WHO; 2003. Available from: https://iris.who.int/handle/10665/42682.
Manatpreeprem R, Lerkvaleekul B, Vilaiyuk S. Factors associated with medication adherence among children with rheumatic diseases. Front Pharmacol 2023;14:1149320. doi:10.3389/fphar.2023.1149320.
Huber M, Busch AK, Stalder-Ochsner I, Flammer AJ, Schmid-Mohler G. Medication adherence in adults after hospitalization for heart failure: a cross-sectional study. Int J Cardiol Cardiovasc Risk Prev 2024;20:200234.
Drzayich Antol D, Waldman Casebeer A, Khoury R, Michael T, Renda A, Hopson S, et al. The relationship between comorbidity medication adherence and health-related quality of life among patients with cancer. J Patient Rep Outcomes 2018;2:1-12.
Caskie GI, Sutton MC, Margrett JA. The relation of hypertension to changes in ADL/IADL limitations of Mexican American older adults. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci 2010;65(3):296-303.
Claxton AJ, Cramer J, Pierce C. A systematic review of the associations between dose regimens and medication compliance. Clin Ther 2001;23(8):1296-310.
Ruangthip T, Wattanakitkrailet D, Charoenkit W, Thumwiphat C. Factors influencing medication adherence among patients with chronic heart failure. RTN Med J 2018;44(3):51-66. (in Thai).
Wu JR, Moser DK, Chung ML, Lennie TA. Predictors of medication adherence using a multidimensional adherence model in patients with heart failure. J Card Fail 2008;14(7):603-10.
Aljofan M, Oshibayeva A, Moldaliyev I, Saruarov Y, Maulenkul T, Gaipov A. The rate of medication nonadherence and influencing factors: a systematic Review. ELECTRON J GEN MED 2023;20(3):em471. https://doi.org/10.29333/ejgm/12946.
Mayberry LS, Osborn CY. Family support, medication adherence, and glycemic control among adults with type 2 diabetes. Diabetes Care 2012;35(6):1239-45.
Chaiyachati KH, Ogbuoji O, Price M, Suthar AB, Negussie EK, Bärnighausen T. Interventions to improve adherence to antiretroviral therapy: a rapid systematic review. AIDS 2014;28 Suppl 2:S187-204.
Shumway CL, Patel BC, Tripathy K, De Jesus O. Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder (NMOSD) [Updated 2024 Jan 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-.Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK572108/.
Brooke P, Bullock R. Validation of a 6-item cognitive impairment test with a view to primary care usage. Int J Geriatr Psychiatry 1999;14(11):936-40.
Malathum P. Translation of the cognitive and neurological function assessment for the elderly: The Six-Item Cognitive Impairment Test. J Med 2007;52(4):234-237. (in Thai).
JunJai K, Junda T, Panpakdee O. Factors related to medication adherence among patients with systemic lupus erythematosus. Ramathibodi Nurs J 2013;19(1):60-72. (in Thai).
Department of Medical Services. Guidelines for screening and assessing elderly health, 2021. [Internet]. [cited 2025 Feb 26]. Available from: https://agingthai.dms.go.th/agingthai/wp-content/uploads/2021/01/book_2.pdf (in Thai).
Smilkstein G, Ashworth C, Montano D. Validity and reliability of the family APGAR as a test of family function. J Fam Pract 1982;15(2):303-11.
Malatham P, Promkong P, Intarasombut P. Predicting factors for blood glucose levels in blood of older adults with type 2 diabetes. Ramathibodi Nurs J 2010;16(2):217-37. (in Thai).
Anderson LA, Dedrick RF. Development of the Trust in Physician scale: a measure to assess interpersonal trust in patient-physician relationships. Psychol Rep 1990;67(3_suppl):1091-100.
Filippi M, Borriello G, Patti F, Inglese M, Trojano M, Marinelli F, et al. Perspectives on neuromyelitis optica spectrum disorders, the narrative medicine contribution to care. Neurol Sci 2024;45(4):1589-97. doi: 10.1007/s10072-023-07146-4.
Weng FL, Chandwani S, Kurtyka KM, Zacker C, Chisholm-Burns MA, Demissie K. Prevalence and correlates of medication non-adherence among kidney transplant recipients more than 6 months post-transplant: a cross-sectional study. BMC Nephrol 2013;14(1):1-10.
Yap AF, Thirumoorthy T, Kwan YH. Systematic review of the barriers affecting medication adherence in older adults. Geriatr Gerontol Int 2016;16(10):1093-101.
Vatcharavongvan P, Puttawanchai V. Polypharmacy, medication adherence and medication management at home in elderly patients with multiple non-communicable diseases in Thai primary care. Fam Med Prim Care Rev 2017;(4):412-6.
Thammakul D, Garudas S, Thepwarachai U, Inthong Y. Factors affecting the adherence to antiretroviral medication among HIV/AIDS patients. J Health Sci Res 2010;4(2):45-52. (in Thai).
Jitautai W, Masingboon K, Moungkum S. Factors influencing medication adherence in hypertensive patients without complications. RTN Med J 2022;49(2):417-33. (in Thai).
