บทบาทของพยาบาลในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในทารกที่มีภาวะแยกจากมารดา

ผู้แต่ง

  • เรือนแก้ว จางกิตติรัตน์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
  • สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล

DOI:

https://doi.org/10.14456/jmu.2026.15

คำสำคัญ:

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่, ภาวะแยกจาก, ทารกแรกเกิดป่วย, บทบาทพยาบาล

บทคัดย่อ

            การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียว มีประโยชน์ต่อสุขภาพของทารกและมารดา เนื่องจากนมแม่มีสารอาหารที่จำเป็นครบถ้วนและช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับทารก นอกจากนี้ ยังช่วยเสริมสร้างความผูกพันระหว่างมารดาและทารก องค์การอนามัยโลกและยูนิเซฟแนะนำให้ทารกกินนมแม่อย่างเดียวเป็นเวลา 6 เดือนและกินนมแม่ร่วมกับอาหารตามวัยจนถึง 2 ปีหรือนานกว่านั้น ทั้งในทารกแรกเกิดปกติและทารกแรกเกิดที่มีภาวะเจ็บป่วยแต่เนื่องจากทารกแรกเกิดที่มีภาวะเจ็บป่วยต้องแยกจากมารดาภายหลังเกิดทันทีเพื่อเข้ารับการรักษาหรือเฝ้าติดตามอาการในทารกที่มีปัญหาสุขภาพจึงขาดโอกาสในการได้กินนมแม่ตั้งแต่หลังคลอดรวมทั้งมีโอกาสที่จะไม่ได้กินนมแม่อย่างเดียวต่อเนื่องนาน 6 เดือน พยาบาลเป็นผู้ให้การดูแลทารกอย่างใกล้ชิดจึงต้องมีความรู้ในการส่งเสริม สนับสนุนและช่วยให้มารดาสามารถเลี้ยงลูกด้วยนมแม่จนประสบความสำเร็จ

            บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายบทบาทของพยาบาลในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในทารกที่มีภาวะแยกจากมารดา ได้แก่ การประเมินความพร้อมของมารดาและทารกในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ การส่งเสริมและสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในทารกที่มีภาวะแยกจากมารดาและถอดบทเรียนจากกรณีตัวอย่างทารกที่มีภาวะแยกจากมารดาเพื่อเป็นแนวทางในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวอย่างต่อเนื่องต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กรกนก เกื้อสกุล, นิตยา สินสุกใส, วรรณา พาหุวัฒนกร, และ วิทยา ถิฐาพันธ์. (2563). ผลของการสัมผัสแบบเนื้อแนบเนื้อระหว่างมารดาและทารกภายหลังคลอดโดยเร็วต่อประสิทธิภาพการดูดนมของทารกและการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวนานหนึ่งเดือน. วารสารพยาบาลศาสตร์, 37(4), 66-78.

กรรณิการ์ วิจิตรสุคนธ์. (2559). การจัดท่าในการให้นมและการให้ลูกอมหัวนม. ใน กรรณิการ์ วิจิตรสุคนธ์, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, นันทิยา วัฒายุ, สุพินดา เรืองจิรัษเฐียร, สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง (บ.ก.), การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (พิมพ์ครั้งที่ 5, น.162-174). พรี-วัน.

กฤติกา ธรรมรัตนกูล, เทียมศร ทองสวัสดิ์, และ ลาวัลย์ สมบูรณ์. (2563). การรับรู้ความไม่เพียงพอน้ำนมแม่: บทบาทพยาบาลผดุงครรภ์. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ สสอท, 2(2), 13-26.

กาญจนา นะรมรัมย์ และ นิตยา โรจนนิรันดร์กิจ. (2561). ผลของแนวปฏิบัติการพยาบาลทางคลินิกสำหรับป้องกันและลดภาวะหัวนมแตกต่ออาการเจ็บหัวนมและหัวนมแตกในมารดาที่ให้นมบุตร หอผู้ป่วยสูติกรรมโรงพยาบาลรามาธิบดี. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 32(3), 51-66.

กิติยาพร สังฆศรีสมบัติ, ชรินทร์พร มะชะรา, มนัสนันท์ พรมศรี, และนิรันดร ผานิจ. (2565). การพัฒนารูปแบบการให้ความรู้และให้คําปรึกษาผ่านแอปพลิเคชันไลน์ออฟฟิเชียลแอคเคานท์สําหรับมารดาในการดูแลทารกเกิดก่อนกําหนด. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 16(2), 623-641.

กุสุมาลี โพธิปัสสา, วิยะดา ทิพม่อม, และ กิติยาพร สังฆศรีสมบัติ. (2565). ปัจจัยที่มีผลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมมารดาอย่างเดียว 6 เดือนในทารกแรกเกิด: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ. วารสารโรงพยาบาลสกลนคร, 25(3), 154-167.

คมกฤช เอี่ยมจิรกุล. (2559). เต้านมคัดตึง. ในภาวิน พัวพรพงษ์, คมกฤช เอี่ยมจิรกุล, ศิรินุช ชมโท, อรพร ดำรงวงศ์ศิริ (บ.ก.), เวชปฏิบัติการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่. (พิมพ์ครั้งที่ 1, น. 82-85). มูลนิธิศูนย์นมแม่แห่งประเทศไทย.

จันทร์เพ็ญ อามพัฒน์, จรัญญา ดีจะโปะ, เพ็ญนภา พิสัยพันธุ์, และ วรรณพร นาคบริสุทธิ์. (2566). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ต่อความสำเร็จของการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในแม่ที่แยกกับลูกหลังคลอด. วารสารศูนย์การศึกษาแพทยศาสตร์คลินิก โรงพยาบาลพระปกเกล้า, 40(2), 250-259.

ชญาดา สามารถ. (2563). ภาวะเจ็บหัวนมและเต้านม:วิธีการป้องกันและแก้ไข. ใน เพิ่มศักดิ์ สุเมฆศรี, นาเรศ วงศ์ไพฑูรย์, พจนีย์ ผดุงเกียรติวัฒนา, ณัฐฐิณี ศรีสันติโรจน์. (บ.ก.), วิถีชีวิตใหม่ในการดูแลปริกำเนิด (พิมพ์ครั้งที่ 1, น.187-192). ยูเนี่ยน ครีเอชั่น.

ณชพัฒน์ จีนหลักร้อย, ถกลรัตน์ หนูฤกษ์, พลอยไพลิน มาสุข กำแพงจินดา, และ ชุติมา บูรณธนิต. (2567). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อความตั้งใจเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในมารดาที่ทารกได้รับการดูแลในหน่วยอภิบาลทารกแรกเกิดทันทีหลังคลอด. วารสารวิจัยการพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 16(1), 1-17.

นภาพร บุญศรี และ สมจิตร เมืองพิล. (2565, 25 มีนาคม). การศึกษาคุณสมบัติของอุปกรณ์ประคบร้อนด้านอุณหภูมิและระยะเวลาในการกักเก็บอุณหภูมิของเจลอุปกรณ์ประคบร้อนที่ผลิตจากโพลิเมอร์ต่างชนิด [การนำเสนองานวิจัย]. การประชุมวิชาการเสนอผลงานวิจัยระดับบัณฑิต-ศึกษาระดับชาติ ครั้งที่ 23, มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย.

พจมาลย์ จันทะวงษ์ และ สมจิตร เมืองพิล. (2564). การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในระยะ 2 เดือนหลังคลอดในมารดาที่แยกจากบุตรทันทีตั้งแต่แรกเกิด: กรณีศึกษาในโรงพยาบาลตติยภูมิ 2 แห่ง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรม-ราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์, 5(2), 71-85.

พุทธชาด เจริญสิริวิไล. (2564). การส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ทันทีหลังคลอดด้วยเทคนิคการโคช. วารสารแพทย์นาวี, 48(3), 729-741.

รังสินันท์ ขาวนาค, ศศิกานต์ กาละ, และ วรางคณา ชัชเวช. (2563). การรับรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ของมารดาหลังคลอดที่บุตรเข้ารับการรักษาในหออภิบาลทารกแรกเกิด. วารสารสงขลานครินทร์, 40(1), 30-44.

วรรณา พาหุวัฒนกร. (2559). แนวปฏิบัติการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ที่มีปัญหาด้านแม่. ใน กรรณิการ์ วิจิตรสุคนธ์, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, นันทิยา วัฒายุ, สุพินดา เรืองจิรัษเฐียร, สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง (บ.ก.), การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (พิมพ์ครั้งที่ 5, น. 193-218). พรี-วัน.

วีณา จีระแพทย์ และ เกรียงศักดิ์ จีระแพทย์. (2563). กลวิธีสู่ความสำเร็จในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่. ธรรมดาเพรส.

ศศิกานต์ กาละ. (2561). การสนับสนุนการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่:บทบาทพยาบาล. ชานเมืองการพิมพ์.

ศศิกานต์ กาละ และ รังสินันท์ ขาวนาค. ( 2559). การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ในมารดาหลังคลอดที่ทารกป่วย. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์, 36, 196–208.

ศศิธร เตชะมวลไววิทย์, พิชญ์สินี คีรีวิเชียร, และ เกสร สุวิทยะศิริ. (2564). การส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่หลังผ่าตัดคลอด: การทบทวนวรรณกรรม. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 37(3), 23-35.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566, 1 กรกฎาคม). รายงานผลฉบับสมบูรณ์ การสำรวจสถานการณ์เด็กและสตรีในประเทศไทย พ.ศ. 2565. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2023/20230726093138_38640.pdf

สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง. (2559).ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่. ใน กรรณิการ์ วิจิตรสุคนธ์, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, นันทิยา วัฒายุ, สุพินดา เรืองจิรัษเฐียร, สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง (บ.ก.), การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ (พิมพ์ครั้งที่ 5, น.21-33). พรี-วัน.

สุดาภรณ์ พยัคฆเรือง, พรรณรัตน์ แสงเพิ่ม, และ ชญาดา สามารถ. (2559). ปัญหาการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ระยะแรกหลังคลอด: ประสบการณ์ของมารดา. วารสารพยาบาลศาสตร์, 34(3), 30-40.

อุษา วงศ์พินิจ. (2558). บทบาทพยาบาลในการส่งเสริมการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวก่อนจำหน่ายจากโรงพยาบาล.วารสารพยาบาลสภากาชาดไทย, 8(1), 24-33.

DiTomasso, D., & Cloud, M. (2019). Systematic review of expected weight changes after birth for full-term, breastfed newborns. Journal of Obstetric, Gynecologic, and Neonatal Nursing: JOGNN, 48(6), 593–603. https://doi.org/10.1016/j.jogn.2019.09.004

World Health Organization. (2023, August 1). Breastfeeding. https://www.who.int/health-topics/breastfeeding#tab=tab_1.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

2026-08-24

ฉบับ

ประเภทบทความ

บทความทางวิชาการ