การพัฒนารูปแบบการสร้างแรงจูงใจสำหรับการดูแลตนเองเพื่อป้องกันโรคความดันโลหิตสูง ในกลุ่มเสี่ยง โรงพยาบาลหนองพอก

กัญญาณัท   ศักดิวงศ์; พิราวรรณ อินทะไชย

ผู้แต่ง

กัญญาณัท ศักดิวงศ์ โรงพยาบาลหนองพอก
พิราวรรณ อินทะไชย โรงพยาบาลหนองพอก

คำสำคัญ:

การสร้างแรงจูงใจ, การดูแลตนเอง, โรคความดันโลหิตสูง

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาสถานการณ์ปัญหา สร้างรูปแบบและทดลองใช้ และประเมินรูปแบบการสร้างแรงจูงใจสำหรับการดูแลตนเองเพื่อป้องกันโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มเสี่ยง โรงพยาบาลหนองพอก

รูปแบบการวิจัย : กระบวนการวิจัยและพัฒนา (Research and Development)

วัสดุและวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างระยะที่ 1 เป็นกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง จำนวน 485 คน กลุ่มตัวอย่างระยะที่ 2 แบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 41 คน รวม 82 คนระยะเวลาดำเนินการตั้งแต่เดือนตุลาคม 2566 - ธันวาคม 2567 เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามที่มีค่าความเชื่อมั่นโดยใช้สัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค (Cronbach's Alpha Coefficient) ตั้งแต่ 0.70-0.82 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้คามถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ Independent t-test กำหนดนัยสำคัญทางสถิติ 95% Confidence Interval

ผลการวิจัย : (1) สถานการณ์ปัญหา พบว่า กลุ่มเสี่ยงมีความรู้ไม่เพียงพอ พฤติกรรมสุขภาพไม่เหมาะสม การเข้าถึงบริการสุขภาพที่มีข้อจำกัด แรงจูงใจที่ต่ำ และการสนับสนุนจากสังคมที่ยังไม่เอื้อต่อการป้องกันโรค ดังนั้น การแก้ไขปัญหานี้ควรดำเนินการแบบองค์รวม โดยให้ความรู้ที่ถูกต้อง ส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่ดี เพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพ และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการดูแลสุขภาพของกลุ่มเสี่ยง เพื่อให้สามารถป้องกันโรคความดันโลหิตสูงได้อย่างมีประสิทธิภาพ (2) กระบวนการดำเนินงานของรูปแบบการดูแลตนเองนี้ประกอบด้วย 5 ขั้นตอนหลัก ได้แก่ 1) การคัดกรองและประเมินความเสี่ยง 2) การให้ความรู้และสร้างความตระหนัก 3) การเสริมสร้างทักษะการดูแลตนเอง 4) การติดตามและประเมินผลการปฏิบัติ และ 5) การสนับสนุนจากครอบครัวและชุมชน และ (3) หลังการพัฒนา พบว่า กลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงในกลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยมากกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) โดยมีคะแนนเฉลี่ยการดูแลตนเองเพื่อป้องกันโรคความดันโลหิตสูงเพิ่มขึ้น 2.18 คะแนน (95%CI: 1.96, 2.40)

สรุปและข้อเสนอแนะ : ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่ากลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูงมีความรู้ไม่เพียงพอ พฤติกรรมสุขภาพไม่เหมาะสม และขาดการสนับสนุนจากสังคม ดังนั้น การให้ความรู้ เสริมสร้างทักษะ เพิ่มการเข้าถึงบริการ และสนับสนุนจากครอบครัวและชุมชน ส่งผลให้คะแนนการดูแลสุขภาพเพิ่มขึ้น

เอกสารอ้างอิง

Panmung N, Ketjuna H, Nakkarach B, Teesara K, Supasorn S. Guidelines for management When a person with high blood pressure is identified in a hospital. Nonthaburi: Department of Disease Control; 2022.

World Health Organization. Hypertension [Internet]. 2021 [cited 2024 Oct 19]. Availed from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hypertension

กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. คู่มือแนวทางการดำเนินงาน NCD Clinic Plus 2563. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์; 2563.

โรงพยาบาลหนองพอก. สรุปผลการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์ ปีงบประมาณ พ.ศ.2566. ร้อยเอ็ด: กลุ่มงานยุทธศาสตร์; 2566.

สมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย. แนวทางการรักษาโรคความดันโลหิตสูงในเวชปฏิบัติทั่วไป พ.ศ.2562. เชียงใหม่: ทริคธิงค์; 2562.

สำนักโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. รูปแบบการบริการป้องกันควบคุมโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูงสำหรับสนับสนุนการดำเนินงาน NCD Clinic Plus. นนทบุรี: ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย; 2565.

Krejcie R V. Morgan D W. Determining Sample Size for Research Activities. Educational and Psychological Measurement. 1970;30(3):607-10.

ตวงทอง พิกุลทอง. ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงของผู้ที่มีความเสี่ยงในอำเภอคลองขลุง จังหวัดกำแพงเพชร [วิทยานิพนธ์]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2564.

Bloom B S. Handbook on Formative and Summative Evaluation of Student Learning. New York: McGraw-Hill Book Co; 1971.

กังสดาล หาญไพบูลย์. ปัจจัยที่มีผลต่อพฤติกรรมสุขภาพเพื่อชะลอไตเสื่อมของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3-4 โรงพยาบาลคลองขลุง จังหวัดกำแพงเพชร [วิทยานิพนธ์]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2561.

House J S. Work stress and social support. Reading, M A: Addison Wesley; 1981.

อุไรพร คล้ำฉิม. ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการป้องกันโรคความดันโลหิตสูงของผู้ที่มีความดันโลหิตสูงระยะเริ่มต้นในจังหวัดสมุทรสงคราม [วิทยานิพนธ]. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา; 2554.

Rogers E M. Diffusion of innovations (5th ed). New York: The Fee Press; 1983.

Schepp K. Psychometric assessment of the preferred participation scale for parent of hospitalized children. Unpublished manuscript: University of Washington, School of Nursing, Seattle, WA; 1995.

แรมจันทร์ ทรงทอง, วาริณี เอี่ยมสวัสดิกุล, ชื่นจิตร โพธิศัพท์สุข. ผลของโปรแกรมพัฒนาพฤติกรรมรับประทานอาหารของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง อำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารการพยาบาลและการศึกษา. 2566;16(2):69-85.

Aekplakorn W, Puckcharern H, Satheannoppakao W. Dietary sodium intake and knowledge of hypertension among Thai rural residents. J Health Res. 2021;35(3):234-45.

Li X, Xu J, Yao M, Zhang X, Zhang R, Wu Y, et al. Association between dietary sodium intake and hypertension in Chinese adults: a cross-sectional study. Nutr J. 2020;19(1):45.

Machado E L, Silva L N, Oliveira R M, Ferreira H S, Santos A M. Barriers to hypertension care in rural Brazil: a mixed methods study. PLoS One. 2019;14(5):e0217132.

Fukuoka Y, Vittinghoff E, Hooper J. Lifestyle factors associated with prevalent hypertension in African American women: the cross-sectional FIT community trial. Ethn Dis. 2018;28(1):31-8.

Dickson V V, Melkus G D, Chyun D, Katz S. Social and cultural influences on dietary practices and hypertension risk in African American women. J Cardiovasc Nurs. 2022;37(2):142-50.

Khalil A A, Abdalrahim M S. The effect of health belief model-based education on knowledge and prostate cancer screening behaviors: a randomized controlled trial. J Cancer Educ. 2021;36(2):285-94.

Williams S L, French D P. What are the most effective intervention techniques for changing physical activity self-efficacy and physical activity behaviour and are they the same? Health Educ Res. 2020;35(2):117–32.

Margolis K L, Asche S E, Bergdall A R, Dehmer S P, Groen S E, Kadrmas H M, et al. Effect of home blood pressure telemonitoring and pharmacist management on blood pressure control: a cluster randomized clinical trial. JAMA. 2013;310(1):46-56.

Holt-Lunstad J, Robles T F, Sbarra D A. Advancing social connection as a public health priority in the United States. Am Psychol. 2017;72(6):517-30.

พรชัย จูลเมตต์. โครงการวิจัยประสิทธิผลของโปรแกรมการสร้างแรงจูงใจร่วมกับการมีส่วนร่วมของครอบครัวต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองในการป้องกันโรคหลอดเลือดสมองของผู้สูงอายุที่ป่วยด้วยโรคความดันโลหิตสูงในชุมชน. คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา; 2561.

Bosworth H B, Powers B J, Olsen M K, et al. Home blood pressure monitoring with telephone counseling improves self-care practices in hypertension: a randomized trial. J Hypertens Manag. 2020;18(2):112-25.

Clark L, Smith D, Jones M, et al. Effectiveness of a nurse-led self-care program on hypertension prevention practices: a randomized controlled trial. J Nurs Healthc. 2015;25(3):45-52.

Rosenstock I M. Historical origins of the health belief model. Health Educ Monogr. 1974;2(4):328-35.

Guan T, Santibanez T A, Ksinan A J. Applying the theory of planned behavior to prevent hypertension among African American adolescents. J Community Health. 2020;45(3):606-11.

Srithamrongsawat S, Aekplakorn W, Jongudomsuk P. Equity in health care utilization under Thailand’s universal coverage scheme: results from national health examination surveys. Int J Equity Health. 2019;18(1):98.

Sacks RM, Greene J, Hibbard J, Overton V. Does tailored messaging increase the effectiveness of a community-based hypertension intervention? Results from a randomized trial. Prev Med. 2020;139:106216.