การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างทักษะอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ในการป้องกันการกำเริบซ้ำของผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรัง ตำบลโพทะเล อำเภอค่ายบางระจัน จังหวัดสิงห์บุรี

บทคัดย่อ

บทนำ: อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) มีบทบาทสำคัญต่อระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรังในชุมชนเพื่อป้องกันการกำเริบซ้ำ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลรูปแบบการเสริมสร้างทักษะอสม.ในการป้องกันการกำเริบซ้ำของผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรัง

วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนามี 3 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการ กลุ่มตัวอย่างคือพยาบาลวิชาชีพ อสม. ผู้ป่วยจิตเภท และญาติผู้ป่วย คัดเลือกตามเกณฑ์คุณสมบัติ แบบเจาะจง จำนวน 37 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์เนื้อหา 2) พัฒนารูปแบบและตรวจคุณภาพ 3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบ กลุ่มตัวอย่างคือ อสม. คัดเลือกตามเกณฑ์คุณสมบัติ แบบเจาะจง จำนวน 30 คน ร่วมกิจกรรม 16 สัปดาห์ เครื่องมือที่ใช้ได้แก่ แบบทดสอบความรู้ ค่าความเชื่อมั่น 0.87 แบบประเมินทักษะ ค่าความเชื่อมั่น 0.92 แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกภาคสนาม เก็บรวบรวมข้อมูลตั้งแต่เดือนมิถุนายน 2568-กุมภาพันธ์ 2569 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา สถิติอนุมาน Paired t-test และการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการศึกษา: 1. สภาพปัญหาและความต้องการ พบว่าขาดการความคุ้นเคย ความไว้วางใจ การวางแผนทำงานร่วมกัน การมีส่วนร่วมในสังคม และความรู้เกี่ยวกับการป้องกันการกำเริบของโรค 2. รูปแบบการเสริมสร้างทักษะอสม. ประกอบด้วย การเตรียมความพร้อม การสร้างสัมพันธภาพและความไว้วางใจ การประเมินอาการ สัญญาณเตือน ปัจจัยกระตุ้น การสนับสนุนทางสังคม การบูรณาการการดูแลร่วมกับญาติและทีมสหสาขาวิชาชีพ การติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง หลังใช้รูปแบบ พบว่า คะแนนเฉลี่ยความรู้โรคจิตเภทเบื้องต้นและทักษะของอสม. สูงกว่าก่อนใช้รูปแบบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) 3. อสม.  มีความสามารถเพิ่มขึ้นด้านการดูแลผู้ป่วย การสร้างสัมพันธภาพ และการเสริมแรงผู้ป่วยและญาติ 4. ผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรังในชุมชนไม่มีความเสี่ยงการกำเริบซ้ำ

สรุปผล: รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิภาพช่วยเสริมสร้างความรู้และทักษะของอสม. ในการป้องกันการกำเริบซ้ำของผู้ป่วยจิตเภทเรื้อรังในชุมชน