การพัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน จังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

บทนำ: การฆ่าตัวตายเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่ห่างไกลและมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ซึ่งมีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงบริการสุขภาพจิตและปัจจัยทางสังคมวัฒนธรรม การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการณ์การฆ่าตัวตายและการมีส่วนร่วมของชุมชน พัฒนารูปแบบการป้องกันการฆ่าตัวตายโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน และทดลองใช้ ประเมินผล และขยายผลรูปแบบในจังหวัดแม่ฮ่องสอน

วิธีการศึกษา: การวิจัยและพัฒนา ดำเนินการในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ระหว่างเดือนมกราคม พ.ศ. 2567 ถึงมีนาคม พ.ศ. 2568 แบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่ R1 การศึกษาสภาพการณ์ D1 การพัฒนารูปแบบ R2 การทดลองใช้และประเมินผล และ D2 การปรับปรุงและขยายผล ระยะ R1 ศึกษาประชาชนอายุ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 400 คน และผู้ให้ข้อมูลเชิงคุณภาพ 30 คน เครื่องมือผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.82 ระยะ R2 และ D2 ประเมินผลในกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและกลุ่มเสี่ยง โดยใช้แบบประเมินการปฏิบัติตนด้านการป้องกันการฆ่าตัวตาย แบบวัดพลังใจ (RQ) แบบประเมินความเครียด (ST-5) และแบบวัดความสุขของคนไทย (THI-15) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test และ Thematic analysis

ผลการศึกษา: ระยะ R1 พบว่าประชาชนมีการรับรู้ปัญหาสุขภาพจิตระดับปานกลาง แต่การเข้าถึงบริการและการมีส่วนร่วมเชิงตัดสินใจยังอยู่ในระดับต่ำ ปัจจัยด้านเศรษฐกิจ ความโดดเดี่ยว โรคเรื้อรัง การใช้สุรา และภาวะซึมเศร้ามีความสัมพันธ์กับความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย ระยะ D1 พัฒนา CARE-MHS Model ซึ่งประกอบด้วย Community Voice, Acceptance & Culture, Risk Screening, Empowerment และ Mental Health Support System ระยะ R2 พบว่าคะแนนการปฏิบัติตนด้านการป้องกันการฆ่าตัวตายของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.001) ขณะที่กลุ่มเสี่ยงมีคะแนนพลังใจและความสุขเพิ่มขึ้น และระดับความเครียดลดลง ระยะ D2 พบว่าคะแนนการปฏิบัติตัวด้านการป้องกันการฆ่าตัวตายเพิ่มขึ้นในทุกพื้นที่ และจำนวนการฆ่าตัวตายสำเร็จมีแนวโน้มลดลง

สรุปผล: CARE-MHS Model ซึ่งบูรณาการการมีส่วนร่วมของชุมชน การคัดกรองเชิงรุก และระบบสนับสนุนสุขภาพจิตหลายระดับ มีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกด้านพฤติกรรมการป้องกันการฆ่าตัวตายและสุขภาวะจิตในบริบทพื้นที่ห่างไกลและมีความหลากหลายทางวัฒนธรรม อย่างไรก็ตามควรมีการติดตามผลระยะยาวเพื่อประเมินความยั่งยืนของรูปแบบต่อไป