การสนับสนุนทางสังคมและการดูแลต่อเนื่องในผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดพ้นโทษจากเรือนจำ

อัมพร ยานะ; อุทัยวรรณ  นุกาศ; รุจิเรข  นางแล; ปิ่นอนงค์  เกี๋ยงมนา; นลินทิพย์  ผ่องปัญญา; เอกพันธ์ คำภีระ

ผู้แต่ง

อัมพร ยานะ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
อุทัยวรรณ นุกาศ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
รุจิเรข นางแล สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย
ปิ่นอนงค์ เกี๋ยงมนา เรือนจำจังหวัดเชียงราย
นลินทิพย์ ผ่องปัญญา เรือนจำจังหวัดเชียงราย
เอกพันธ์ คำภีระ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี พะเยา คณะพยาบาลศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก

คำสำคัญ:

การดูแลต่อเนื่อง, ผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติด, ความต้องการการสนับสนุนทางสังคม, การสนับสนุนทางสังคม

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสนับสนุนทางสังคม การดูแลต่อเนื่อง ปัญหาและความต้องการการสนับสนุนทางสังคมของผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดพ้นโทษจากเรือนจำ กลุ่มตัวอย่าง 557 ราย ประกอบด้วย ผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติด 47 ราย ผู้ดูแล 47 ราย พยาบาลวิชาชีพ 140 ราย ผู้นำชุมชน และประชาชนในชุมชน 383 ราย คัดเลือกแบบสุ่มเฉพาะเจาะจงและทำการสุ่มอย่างง่าย เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคม การดูแลต่อเนื่อง ปัญหาและความต้องการการสนับสนุนทางสังคมของผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดพ้นโทษจากเรือนจำ ที่ผ่านผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน โดยแบบสอบถามการสนับสนุนทางสังคมและความต้องการการสนับสนุนทางสังคมมีค่าดัชนีความตรงตามเนื้อหา เท่ากับ .70 ขณะที่แบบสอบถามการดูแลต่อเนื่องในชุมชนมีค่าความสอดคล้องระหว่างข้อคำถามกับวัตถุประสงค์อยู่ในช่วง .67 ถึง 1.00 จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา
ผลการวิจัย พบว่าการสนับสนุนทางสังคมภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง ด้านสภาพความเป็นอยู่ มีบ้านเป็นของตัวเอง ร้อยละ 74.50 ด้านสัมพันธภาพระหว่างผู้ป่วยกับผู้ดูแลและความสัมพันธ์ระหว่างผู้ป่วยกับเพื่อนบ้าน อยู่ในระดับปานกลาง ด้านการดูแลสุขภาพจิตและอาการทางจิตพบว่าการรับประทานยาและการรักษาทางจิตเวชอย่างต่อเนื่อง ร้อยละ 66.00 มีการใช้สารเสพติด ร้อยละ 54.30 มีการจัดการความเครียด ร้อยละ 84.00 ส่วนในด้านการให้ความช่วยเหลือของบุคลากรสาธารณสุขในพื้นที่และเครือข่ายในชุมชน ร้อยละ 53.20 และมีการติดตามอาการสม่ำเสมอ ร้อยละ 54.30 ดังนั้นการรับรู้ความต้องการการสนับสนุนทางสังคม การดูแลอย่างต่อเนื่องของผู้ป่วยกลุ่มนี้เป็นสิ่งสำคัญที่จะนำไปสู่การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยจิตเวชยาเสพติดพ้นโทษ โดยการมีส่วนร่วมชุมชน และช่วยเสริมสร้างคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยต่อไป

เอกสารอ้างอิง

Awarunhak, T. (2019). Perceived factors and social support of caregivers of the schizophrenics in relation to medication behavior of the schizophrenics in Waeng District Narathiwat Province. Journal of Health Science Research and Development, 15(2), 42-51. (in Thai)

Bureau of Nursing. (2013). Home ward nursing [Karn payaban phu-puay thee ban]. Office of the Permanent Secretary, Ministry of Public Health. (in Thai)

Chanapan, N., Seeherunwong, A., Yuttatri, P., & Kongsakon, R. (2013). Relationship between the factors of social support and self-insight and self-regaining amongst female depression patients. Thai Journal of Nursing Council, 28(2), 44-57. (in Thai)

Chansuvarn, S., Champangern, W., Khachat, S., Phothong, P., & Sripoh, S. (2023). Problems and causes of relapse in psychiatric patients with substance abuse in the community. The Journal of Boromarjonani College of Nursing, Suphanburi, 6(2), 67–82. (in Thai)

Glasgow, R. E., Toobert, D. J., & Gillette, C. D. (2001). Psychosocial barriers to diabetes self-management and quality of life. Diabetes Spectrum, 14(1), 33–41. https://doi.org/10.2337/diaspect.14.1.33

Jehsmajeh, S. (2020). Factors affecting non-relapse drug addiction of rehabilitative patients in Mueang District, Yala Province [Master’s thesis, Sukhothai Thammathirat Open University]. (in Thai)

Jutha, W., & Makklay, K. (2025). Prevalence of mood disorders: The 2023 national mental health epidemiological survey of the Thai population. Bureau of Mental Health Academic Affairs. https://dmh-elibrary.org/items/show/1681

Kerdsang, U., Intarakamhang, U., Peungposop, N., & Kerdsang, T. (2022). Health beliefs, participation behavior and community rehabilitation guidelines for schizophrenia patients. Journal of Psychiatric Nursing and Mental Health, 36(2), 1-21. (in Thai)

Khampeera, A., Lirtmunlikaporn, S., & Unahalekhaka, A. (2021). Factors related to practices of village health volunteers in preventing pulmonary tuberculosis transmission in community. Nursing Journal, 48(1), 175–186.

Khamwong, W., Nusawat, C., Yaemboonrueang, T., & Thueancharoen, Y. (2020). Relationship between individual factors, mental health self-care behaviors, and mental health status of the elderly in Mueang Nonthaburi District, Nonthaburi Province. Journal of Health Science Research, 14(3), 131–144. (in Thai)

Klinpiboon, P., & Chanthapasa, K. (2023). The medication use issues and challenges of mental illness exacerbation in patients with schizophrenia: A qualitative study in Thailand. Patient Preference and Adherence, 17, 2927–2937. https://doi.org/10.2147/PPA.S420973

Ministry of Public Health. (2024). Guidelines for treatment and rehabilitation of drug users under the Narcotics Code (Revised ed.). Office of the Secretary to the Committee on Treatment and Rehabilitation of Drug Users. (in Thai)

Moolprom, A. (2025). Development of a participatory care system: A case study of caregivers for psychiatric patients with substance use disorders at Wan Yai Hospital, Wan Yai District, Mukdahan Province. STC Journal, 4(1), 1–18. https://doi.org/10.57260/stc.2025.1005 (in Thai).

Narcotics Control Management Center, Ministry of Public Health. (2024). Strategic plan for drug treatment and rehabilitation for fiscal years 2021–2023. https://ncmc.moph.go.th/home/upload/web_download/rptk5fmp8q8sk0soko.pdf

Nursing Division, Ministry of Public Health. (2013). Home ward. The Agricultural Co-operative Federation of Thailand, Ltd. (in Thai)

Opasawatana, C. (2020). Manual for the care system for psychiatric patients at high risk of violence for institutions/hospitals under the Department of Mental Health. Department of Mental Health. https://dmh-elibrary.org/items/show/1303 (in Thai)

Penchansky, R., & Thomas, J. W. (1981). The concept of access: Definition and relationship to consumer satisfaction. Medical Care, 19(2), 127–140. https://doi.org/10.1097/00005650-198102000-00001

Phulkerd, S., & Satchanawakul, N. (2020). Appropriate housing for older adults in Thai society: Concepts,development, and policy perspectives. Institute for Population and Social Research, Mahidol University. (in Thai)

Rattanagreethakul, S., Thanakit, S., Krungkraipetch, N., & Ritngam, A. (2018). Development of home ward care: A case study of the health-promoting innovation of Khlong Yai Hospital, Trat Province. The Journal of Faculty of Nursing, Burapha University, 26(1), 79–89.

Schaffer, M. A. (2004). Social support. In B. J. Peterson & T. S. Bredow (Eds.), Middle range theories: Application to nursing research (1st ed). Lippincott Williams & Wilkins.

Sootthasil, M., & Punoy, S. (2023). Family's social support for adolescent psychiatric patients in Wang Chao Hospital. Journal of Science and Technology Northern, 4(2), 103–119. (in Thai)

Supata, W., & Buasri, S. (2024). Factors related to the quality of life of dependent older adults in

Mueang District. Journal of Nursing and Health Research, 25(2), 227–236. (in Thai)

United Nations Office on Drugs and Crime. (2025, June). UNODC World Drug Report 2025: Global instability compounding social, economic and security costs of the world drug problem. https://www.unodc.org/unodc/en/press/releases/2025/June/unodc-world-drug-report-2025_-global-instability-compounding-social--economic-and-security-costs-of-the-world-drug-problem.html

Wannarit, K., Pukrittayakamee, P., & Udomratn, P. (2023). Current status of psychiatric care in Thailand. Taiwanese Journal of Psychiatry, 37(3), 103–112. https://doi.org/10.4103/TPSY.TPSY_22_23