รูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์กลุ่มวัยทำงานในเขตอุตสาหกรรม : การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการ
คำสำคัญ:
วัยทำงาน, การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ, เขตอุตสาหกรรม, พฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์บทคัดย่อ
กลุ่มวัยทำงานในเขตอุตสาหกรรมมีความเสี่ยงสูงต่อโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์รูปแบบและโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ โดยใช้การทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการตามกรอบของ Whittemore & Knafl ทำการสืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูล ThaiJO, PubMed และ CINAHLระหว่างปี พ.ศ. 2559–2568 คัดเลือกตามเกณฑ์ PICOs ได้ 19 ฉบับ นำมาประเมินคุณภาพและวิเคราะห์ด้วยการสังเคราะห์เนื้อหา (Thematic Synthesis) ตามแนวทาง PRISMA 2020 ผลการศึกษ พบรูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม 4 รูปแบบหลัก ได้แก่ 1) การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล 2) การสนับสนุนทางสังคมจากเพื่อนร่วมงาน 3) การจัดการสิ่งแวดล้อมและนโยบายสถานประกอบการ และ 4) การส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพร่วมกับทฤษฎีพฤติกรรมศาสตร์โดยรูปแบบบูรณาการหลายวิธีให้ประสิทธิผลสูงสุด สามารถลดดัชนีมวลกาย (BMI) เส้นรอบเอว และระดับน้ำตาลในเลือดได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) นอกจากนี้ การพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพร่วมกับการกำกับตนเองของวัยทำงานช่วยสร้างความตระหนักในการเปลี่ยนพฤติกรรมได้ดีสรุปได้ว่า การส่งเสริมสุขภาพในกลุ่มวัยทำงานในเขตอุตสาหกรรมควรเน้นรูปแบบบูรณาการที่เข้าถึงง่ายผ่านเทคโนโลยีควบคู่กับการสนับสนุนทางสังคมและทักษะส่วนบุคคล สถานประกอบการและหน่วยงานสาธารณสุขสามารถนำผลศึกษาไปประยุกต์ใช้เพื่อลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรังและส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพที่พึงประสงค์อย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
World Health Organization. Noncommunicable diseases [Internet]. 2023 [cited 2026 Mar 11]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
กรมควบคุมโรค. สถิติสาธารณสุข: อัตราการเสียชีวิตจากกลุ่มโรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศไทย [อินเทอร์เน็ต]. 2566 [สืบค้นเมื่อ 11 มี.ค. 2569]. เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th
กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค. รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรัง: เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง. กรุงเทพฯ: อักษรกราฟฟิกแอนด์ดีไซน์; 2565.
ธนากร ปิ่นแก้ว. การใช้สื่อดิจิทัลและกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเพื่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพพนักงานสถานประกอบการ. วารสารการเรียนรู้ตลอดชีวิต. 2564;6(2):88-102.
วิไลวรรณ ทนะใบ. รูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพทางไกล (Tele-health) ในพนักงานที่มีระดับน้ำตาลในเลือดสูง. วารสาร วิชาการสาธารณสุข. 2565;31(4):602-15.
Kim H, Kong SY. Effectiveness of a Smartphone-Based Health Behavior Change Program for Industrial Workers: A Randomized Controlled Trial. J Occup Health. 2023;65(1):e12385.
Smith J, White M. Self-regulation Intervention for Weight Management among Industrial Workers: A Randomized Controlled Trial. Occup Med. 2021;71(4):158-65.
ช่อทิพย์ วัฒนกุล. ผลของโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยใช้ทฤษฎีขั้นตอนการเปลี่ยนแปลง (TTM) ในพนักงานโรงงานที่มีภาวะอ้วน. วารสารสภาการพยาบาล. 2565;37(2):101-15.
Geaney F, Kelly C, Greiner BA, Harrington JM, Perry IJ, Beirne P. The effect of a complex workplace dietary intervention on employees' dietary habits, BMI and blood pressure: a cluster randomised controlled trial. BMC Public Health. 2016;16:378.
นริศรา พรรณรังษี. ผลของโปรแกรมจัดการสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมบริการอาหารในโรงงานต่อน้ำหนักตัวของพนักงานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด. วารสารโภชนาการ. 2564;56(3):40-55.
สุรศักดิ์ ทิพย์เจริญ. การพัฒนารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพเชิงรุกโดย "ผู้นำสุขภาพ" ในเขตนิคมอุตสาหกรรม. วารสารวิจัยสุขภาพและสิ่งแวดล้อม. 2566;8(2):45-58.
ประภาพร ชื่นตา. ประสิทธิผลของการส่งเสริมพฤติกรรมผ่านแอปฯ Line และการโค้ชชิ่งต่อความสม่ำเสมอในการออกกำลังกายของพนักงาน. วารสารเทคโนโลยีสุขภาพ. 2567;5(1):20-35.
Watanabe M, Yokoyama K, Yamauchi T. The impact of peer-led health promotion on physical activity among manufacturing workers: a randomized trial. Ind Health. 2019;57(1):3-15.
พิชญาภา สุขกาย. รูปแบบการจัดการสุขภาพตนเองโดยเน้นการสนับสนุนทางสังคมในพนักงานผลิตชิ้นส่วนยานยนต์: การศึกษาเชิงคุณภาพ. วารสารพยาบาลสาธารณสุข. 2563;34(1):50-64.
อังคณา สุขวิเศษ. การประยุกต์ใช้ทฤษฎีความสามารถตนเองในการออกกำลังกายเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพของพนักงานในนิคมอุตสาหกรรมภาคตะวันออก. วารสารสาธารณสุขศาสตร์. 2562;12(2):45-58.
นงลักษณ์ สุวรรณพินิจ. การพัฒนารูปแบบการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยใช้ทฤษฎีการกำกับตนเองสำหรับพนักงานกลุ่มเสี่ยงโรค NCDs. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข. 2563;14(2):110-25.
จิราภรณ์ วรรณทอง. ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของพนักงานเขตอุตสาหกรรม. วารสารวิจัยสาธารณสุข. 2567;18(1):55-70.
มนตรี บุญญะโสภณ. การจัดการรายกรณี (Case Management) ในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมพนักงานที่มีภาวะ Metabolic Syndrome. วารสารพยาบาลและสุขภาพ. 2562;13(1):22-35.
Lim MS, Sacks G, Adair T, Savaglio R. A Workplace-Based Lifestyle Intervention for Shift Workers: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2020;12(11):3352.
สมปอง กาญจนภาสน์. ประสิทธิผลของโปรแกรมส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพต่อพฤติกรรม 3อ. ของพนักงานนิคมอุตสาหกรรมอมตะซิตี้. วารสารสุขศึกษา. 2564;44(2):12-25.
วรเชษฐ์ เขียวระยับ. ผลของโปรแกรมแรงจูงใจในการป้องกันโรคต่อพฤติกรรมการบริโภคและรอบเอวของคนงานในเขตอุตสาหกรรม. วารสารเกื้อการุณย์. 2566;30(1):15-28.
ศศิธร สุขใจ. ผลของการจัดโปรแกรมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมแบบบูรณาการ 3อ. 2ส. เพื่อลดความเสี่ยงโรคหัวใจในกลุ่มวัยทำงาน. วารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. 2566;15(2):102-15.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
บทความนี้ลงตีพิมพ์ในวารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น ถือเป็นผลงานทางวิชาการหรือวิจัย ผลการวิเคราะห์ตลอดจนข้อเสนอแนะเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน ไม่ใช่ความเห็นของวารสารศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น หรือกองบรรณาธิการแต่อย่างใด ผู้เขียนต้องรับผิดชอบต่อบทความของตนเอง
