ผลของโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางต่อความรู้และทักษะการดูแลของผู้ดูแล ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในชุมชน

บทคัดย่อ

การวิจัยกึ่งทดลองแบบสองกลุ่มวัดผลก่อนและหลังการทดลองนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบคะแนนความรู้และทักษะในการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางของกลุ่มทดลอง ก่อนและหลังเข้าร่วมโปรแกรม และเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มทดลองและกลุ่มควบคุมภายหลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มตัวอย่างคือผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางในชุมชน ซึ่งในการศึกษานี้หมายถึงอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ที่ผ่านการอบรมหลักสูตรผู้ดูแลผู้สูงอายุ 70 ชั่วโมง ของกรมอนามัยกระทรวงสาธารณสุข และอาศัยอยู่ในเขตพื้นที่อำเภอพิบูลย์รักษ์ จังหวัดอุดรธานี คัดเลือกด้วยการสุ่มอย่างง่ายในระดับตำบล  และระดับบุคคล แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง 24 คน และกลุ่มควบคุม 24 คน กลุ่มทดลองได้รับโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางและคู่มือเป็นเวลา 8 สัปดาห์ ประกอบด้วยกิจกรรมกลุ่มสัปดาห์ละ 3 ชั่วโมงในสัปดาห์ที่ 1–4 และเยี่ยมบ้าน 3 ครั้งในสัปดาห์ที่ 5–7 กลุ่มควบคุมได้รับการดูแลตามระบบบริการปกติ วัดผลทั้งสองกลุ่มก่อนการทดลองในสัปดาห์ที่ 1 และหลังการทดลอง ในสัปดาห์ที่ 8 เครื่องมือวิจัยประกอบด้วยโปรแกรมการพัฒนาศักยภาพการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางและคู่มือ พัฒนาตามแนวคิดการรับรู้ความสามารถของตนเองของ Bandura แบบสอบถามความรู้ และแบบประเมินทักษะ ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 ท่าน ความเชื่อมั่นของแบบสอบถามความรู้ KR-20 = 0.83 และแบบประเมินทักษะ  มีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.90 วิเคราะห์ข้อมูล  ด้วยสถิติเชิงพรรณนา Paired t-test, Independent t-test, Welch’s t-test, Mann–Whitney U test และการวิเคราะห์ ความแปรปรวนร่วม (ANCOVA)

ผลการวิจัยพบว่า ภายหลังเข้าร่วมโปรแกรม กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยความรู้และทักษะสูงกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรม และสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติทั้งด้านความรู้และด้านทักษะ และเมื่อควบคุมคะแนนก่อนการทดลองร่วมกับระยะเวลาหลังผ่านการอบรมด้วย ANCOVA พบว่ากลุ่มทดลองยังคงมีคะแนนเฉลี่ยปรับแล้วสูงกว่ากลุ่มควบคุมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ทั้งด้านความรู้ (p < .001) และด้านทักษะ (p < .001) โดยมีขนาดอิทธิพลอยู่ในระดับใหญ่ ผลการวิจัยนี้แสดงให้เห็นว่าโปรแกรมที่บูรณาการแนวคิดการรับรู้ความสามารถของตนเองสามารถพัฒนาความรู้และทักษะของ อสม. ในการสนับสนุนการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองระยะกลางในชุมชนได้ จึงเสนอแนะให้โรงพยาบาลชุมชนและหน่วยบริการปฐมภูมิบูรณาการโปรแกรมนี้เข้าเป็นส่วนหนึ่งของระบบการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงที่บ้าน