(บทความวิจัย) ความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อปรสิตในลำไส้ในชุมชนพื้นที่สูง อำเภอวังน้ำเขียว จังหวัดนครราชสีมา ประเทศไทย: การศึกษา 2 ปีต่อเนื่อง
คำสำคัญ:
การติดเชื้อปรสิตในลำไส้, ความชุก, ปัจจัยเสี่ยง, การสำรวจแบบภาคตัดขวางซ้ำ, อำเภอวังน้ำเขียวบทคัดย่อ
การติดเชื้อปรสิตในลำไส้ยังคงเป็นปัญหาด้านสาธารณสุขในเขตร้อน โดยเฉพาะในชุมชนชนบทที่ยังมีข้อจำกัดด้านสุขาภิบาลและพฤติกรรมสุขอนามัยรวมถึงปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการแพร่กระจายของเชื้อ แม้จะมีการดำเนินโครงการควบคุมโรคระดับชาติอย่างต่อเนื่องแต่การติดเชื้อยังคงพบได้ในบางพื้นที่ที่มีบริบทเฉพาะด้านภูมิประเทศและวิถีชีวิตของประชาชน รวมถึงในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย อย่างไรก็ตามข้อมูลระบาดวิทยาในพื้นที่ชนบทบนที่สูง โดยเฉพาะอำเภอวังน้ำเขียวยังมีจำกัด การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกในช่วงระยะเวลา 2 ปี วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง และยืนยันการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับด้วยเทคนิคอณูชีววิทยา ในพื้นที่ดังกล่าว ช่วงปี พ.ศ. 2567-2568 วิธีการศึกษาดำเนินแบบภาคตัดขวางซ้ำ โดยเก็บตัวอย่างอุจจาระสดทั้งหมด 347 ตัวอย่าง จากกลุ่มตัวอย่าง 183 รายในปี พ.ศ. 2567 และ 164 รายในปี พ.ศ. 2568 ศึกษาด้วยวิธีตรวจโดยตรงอย่างง่าย วิธีตรวจโดยทำให้เข้มข้น (FECT ในปี พ.ศ. 2567 และ EECT ในปี พ.ศ. 2568) วิธีเพาะเลี้ยงบนอาหาร และตรวจยืนยันชนิดของเชื้อด้วยวิธี PCR ในปี พ.ศ. 2568 ร่วมกับการสำรวจข้อมูลปัจจัยเสี่ยง โดยใช้แบบสอบถาม และการวิเคราะห์ถดถอยโลจิสติกส์ ผลการศึกษาความชุกของการติดเชื้อปรสิตในลำไส้ระยะเวลา 2 ปี พบร้อยละ 5.19 โดยลดลงจากร้อยละ 6.01 ในปี พ.ศ. 2567 เป็นร้อยละ 4.27 ในปี พ.ศ. 2568 โดยปรสิตกลุ่มที่ติดต่อผ่านดินเป็นชนิดที่พบส่วนใหญ่ ได้แก่ พยาธิปากขอ ในปี พ.ศ. 2567 และพยาธิสตรองจิรอยด์ ในปี พ.ศ. 2568 นอกจากนี้ ยังตรวจพบพยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งจัดเป็นสารก่อมะเร็งกลุ่มที่ 1 ด้วยเทคนิคอณูชีววิทยาในปี พ.ศ. 2568 สำหรับปัจจัยเสี่ยงที่มีนัยสำคัญแตกต่างกันในแต่ละปี โดยอาชีพเกษตรกรรมสัมพันธ์กับการติดเชื้อในปี พ.ศ. 2567 ขณะที่การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำเป็นปัจจัยเสี่ยงที่พบอย่างสม่ำเสมอ และการล้างมือหลังสัมผัสสัตว์มีความสัมพันธ์กับการลดความเสี่ยงของการติดเชื้อในทั้งสองปี สรุป การศึกษานี้ให้ข้อมูลพื้นฐานที่มีคุณค่าต่อสถานการณ์การติดเชื้อปรสิตในลำไส้ที่ยังคงพบในระดับต่ำในชุมชนชนบทบนที่สูง ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรมเสี่ยงเป็นตัวขับเคลื่อนหลัก การเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่องและการให้สุขศึกษา จึงเป็นกุญแจสำคัญในการยกระดับการคุมโรคในท้องถิ่น
เอกสารอ้างอิง
1. Ahmed M. Intestinal parasitic infections in 2023. Gastroenterology Res 2023; 16: 127-40.
2. Kaminsky R, Maser P. Global impact of parasitic infections and the importance of parasite control. Front Parasitol 2025; 4: 1546195.
3. Metz DCG, Turner AV, Nelson AP, Hechinger RF. Potential for emergence of foodborne trematodiases transmitted by an introduced snail (Melanoides tuberculata) in California and Elsewhere in the United States. J Infect Dis 2023; 227: 183-92.
4. Boonjaraspinyo S, Boonmars T, Ekobol N, Artchayasawat A, Sriraj P, Aukkanimart R, et al. Prevalence and associated risk factors of intestinal parasitic infections: A population-based study in Phra Lap Sub-District, Mueang Khon Kaen District, Khon Kaen Province, Northeastern Thailand. Trop Med Infect Dis 2022; 8.
5. Kache R, Phasuk N, Viriyavejakul P, Punsawad C. Prevalence of soil-transmitted helminth infections and associated risk factors among elderly individuals living in rural areas of southern Thailand. BMC Public Health 2020; 20: 1882.
6. Buonfrate D, Bisanzio D, Giorli G, Odermatt P, Furst T, Greenaway C, et al. The global prevalence of Strongyloides stercoralis infection. Pathogens 2020; 9: 468.
7. Keiser J, Utzinger J. Food-borne trematodiases. Clin Microbiol Rev 2009; 22: 466-83.
8. Hotez PJ, Bottazzi ME, Strych U, Chang LY, Lim YA, Goodenow MM, et al. Neglected tropical diseases among the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN): overview and update. PLoS Negl Trop Dis 2015; 9e0003575.
9. Sripa B, Brindley PJ, Mulvenna J, Laha T, Smout MJ, Mairiang E, et al. The tumorigenic liver fluke Opisthorchis viverrini-multiple pathways to cancer. Trends Parasitol 2012; 28: 395-407.
10. Chuangchaiya S, Navanesan S, Jaichuang S, Rahim M, Idris ZM. Current prevalence of Opisthorchis viverrini infection and associated risk factors in Nakhon Phanom Province, Northeastern Thailand. Trop Biomed 2020; 37: 986-99.
11. Perakanya P, Ungcharoen R, Worrabannakorn S, Ongarj P, Artchayasawat A, Boonmar T, et al. Prevalence and risk factors of Opisthorchis viverrini infection in Sakon Nakhon Province, Thailand. Trop Med Infect Dis 2022; 7: 313.
12. Laoraksawong P, Suntaraluk A, Kongnil W, Pongpanitanont P, Janwan P. Prevalence of soil-transmitted helminth infections and associated risk factors among schoolchildren in Nakhon Si Thammarat, Thailand. Iran J Parasitol 2020; 15: 440-5.
13. Wang YC, Feng CC, Sithithaworn P. Environmental determinants of Opisthorchis viverrini prevalence in northeast Thailand. Geospat Health 2013; 8: 111-23.
14. Martviset P, Phadungsil W, Na-Bangchang K, Sungkhabut W, Panupornpong T, Prathaphan P, et al. Current prevalence and geographic distribution of helminth infections in the parasitic endemic areas of rural Northeastern Thailand. BMC Public Health 2023; 23: 448.
15. Kaewrat W, Sengthong C, Yingklang M, Intuyod K, Haonon O, Onsurathum S, et al. Improved agar plate culture conditions for diagnosis of Strongyloides stercoralis. Acta Trop 2020; 203: 105291.
16. CDC. Laboratory identification of parasitic diseases of public health concern 2019 [Available from: https://wwwcdcgov/dpdx/diagnosticprocedures/stool/indexhtml.
17. Phadungsil W, Pumpa S, Sirisabhabhorn K, Geadkaew-Krenc A, Grams R, Mungthin M, et al. Efficiency of the Stool-PCR Test Targeting NADH Dehydrogenase (Nad) Subunits for Detection of Opisthorchis viverrini Eggs. J Trop Med 2021; 2021: 3957545.
18. Saksirisampant W, Prownebon J, Kulkumthorn M, Yenthakam S, Janpla S, Nuchprayoon S. Prevalence of intestinal parasitic infections among school children in the central region of Thailand. J Med Assoc Thai 2006; 89: 1928-33.
19. Boonjaraspinyo S, Boonmars T, Kaewsamut B, Ekobol N, Laummaunwai P, Aukkanimart R, et al.
A cross-sectional study on intestinal parasitic infections in rural communities, northeast Thailand. Korean J Parasitol 2013; 51: 727-34.
20. Wattanawong O, Iamsirithaworn S, Kophachon T, Nak-Ai W, Wisetmora A, Wongsaroj T, et al. Current status of helminthiases in Thailand: A cross-sectional, nationwide survey, 2019. Acta Trop 2021; 223: 106082.
21. Schar F, Trostdorf U, Giardina F, Khieu V, Muth S, Marti H, et al. Strongyloides stercoralis: Global Distribution and Risk Factors. PLoS Negl Trop Dis 2013; 7: e2288.
22. Kaewpitoon SJ, Rujirakul R, Kaewpitoon N. Prevalence of Opisthorchis viverrini infection in Nakhon Ratchasima province, Northeast Thailand. Asian Pac J Cancer Prev 2012; 13: 5245-9.
23. Jinatham V, Maxamhud S, Popluechai S, Tsaousis AD, Gentekaki E. Blastocystis one health approach in a rural community of Northern Thailand: Prevalence, subtypes and novel transmission routes. Front Microbiol 2021; 12: 746340.
24. Ramos F, Zurabian R, Moran P, Ramiro M, Gomez A, Clark CG, et al. The effect of formalin fixation on the polymerase chain reaction characterization of Entamoeba histolytica. Trans R Soc Trop Med Hyg 1999; 93: 335-6.
25. Hass JK, Henriquez MC, Churcher J, Hamou H, Morales SR, Melin AD. Assessing morphological preservation of gastrointestinal parasites from fecal samples of wild capuchin monkeys (Cebus imitator) stored in ethanol versus formalin. Sci Rep 2024; 14: 3623.
26. Machado GJR, Sampaio MRM, Alves CP, da Silva JLS, de Souza JN, Soares NM. Prevalence and risk of having Strongyloides stercoralis infection in alcoholic patients: a systematic review and meta-analysis. J Helminthol 2025; 99: e128.
27. de Souza JN, Oliveira CL, Araujo WAC, Souza ABS, Silva MLS, da Cruz IDR, et al. Strongyloides stercoralis in alcoholic patients: implications of alcohol intake in the frequency of infection and parasite load. Pathogens 2020; 9: 422.
28. Jiraanankul V, Aphijirawat W, Mungthin M, Khositnithikul R, Rangsin R, Traub RJ, et al. Incidence and risk factors of hookworm infection in a rural community of central Thailand. Am J Trop Med Hyg 2011; 84: 594-8.
29. Chaisiri K, Jollivet C, Della Rossa P, Sanguankiat S, Wattanakulpanich D, Lajaunic C, et al. Parasitic infections in relation to practices and knowledge in a rural village in Northern Thailand with emphasis on fish-borne trematode infection. Epidemiol Infect 2018; 147: e45.
30. Boyle SF, Corrigan VK, Buechner-Maxwell V, Pierce BJ. Evaluation of risk of zoonotic pathogen transmission in a university-based animal assisted intervention (AAI) program. Front Vet Sci. 2019; 6: 167.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารเทคนิคการแพทย์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
