(บทความวิจัย) ความสัมพันธ์ระหว่าง hs-CRP และตัวบ่งชี้ทางชีวภาพทางคลินิกกับความเสี่ยงโรคไตวายเรื้อรังระยะ 1-3 ในผู้สูงอายุที่ไม่มีอาการ

ชุติมา  เหรียญรักษ์วงศ์; สานิตา สิงห์สนั่น; นัฐพล    ประกอบแก้ว; นิรมล  ธรรมวิริยสติ

ผู้แต่ง

ชุติมา เหรียญรักษ์วงศ์ หลักสูตรวิทยาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาชีวเวชศาสตร์ คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี
สานิตา สิงห์สนั่น คณะสหเวชศาสตร์ สาขาเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี
นัฐพล ประกอบแก้ว คณะสหเวชศาสตร์ สาขาเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี
นิรมล ธรรมวิริยสติ คณะสหเวชศาสตร์ สาขาเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยบูรพา จังหวัดชลบุรี

คำสำคัญ:

โรคไตเรื้อรัง, อัตราการกรองที่ไต, โปรตีนอักเสบความไวสูง, ผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

โรคไตเรื้อรัง (chronic kidney disease: CKD) เป็นภาวะที่เกิดจากการทำลายเนื้อไตอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลามากกว่า 3 เดือน ส่งผลให้สมรรถภาพการทำงานของไตลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป การวินิจฉัยระยะ CKD โดยทั่วไปอาศัย
การตรวจเลือด ตรวจปัสสาวะ การถ่ายภาพทางรังสี หรือการตรวจพยาธิสภาพของชิ้นเนื้อไต ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพทางเลือดที่สำคัญทางห้องปฏิบัติการ คือ ยูเรียในเลือด (BUN) และครีอะตินิน (Creatinine, Cr) แต่มีข้อจำกัดด้านความไว เปลี่ยนแปลงช้าหลังจากไตถูกทำลายไปแล้วในระยะหนึ่ง ทำให้ยากต่อการประเมินความเสียหายของไตในระยะแรกเริ่ม ปัจจุบัน เทคนิคการตรวจโปรตีนอักเสบชนิดความไวสูง หรือ high-sensitivity C-reactive protein (hs-CRP) สามารถวัดระดับการอักเสบเรื้อรังในระดับต่ำ ซึ่งบ่งชี้การเสื่อมของไตได้ งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง hs-CRP และตัวบ่งชี้ทางชีวภาพทางคลินิกกับความเสี่ยงโรคไตวายเรื้อรังระยะ 1-3 ในผู้สูงอายุที่ไม่มีอาการ ผลการศึกษาพบว่า hs-CRP เพียงตัวเดียวไม่สามารถบ่งชี้หรือแยกความเสียหายของไตตามระยะ CKD ได้อย่างมีประสิทธิภาพเมื่อเปรียบเทียบกับค่าอัตราการกรอง eGFR ที่ลดลงตามระยะ CKD แต่เมื่อใช้ hs-CRP ร่วมกับ BUN หรือกรดยูริก (uric acid, Urc) พบความสัมพันธ์ที่สูงขึ้นสอดคล้องกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.0001) โดยเฉพาะ hs-CRP กับ Urc อัตราการกรอง eGFR ที่ลดลง จะมีความสัมพันธ์กับ hs-CRP ร่วมกับ BUN และ Urc ที่มีระดับสูงขึ้น ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า การใช้ตัวบ่งชี้ทางชีวภาพหลายชนิดพร้อมกันช่วยเพิ่มศักยภาพและความไวในการตรวจวิเคราะห์ความเสียหายของไตที่เกิดขึ้น และยังสามารถใช้ประเมินติดตามการดำเนินของโรคที่รุนแรงขึ้นได้ แนวทางนี้สามารถประยุกต์ใช้วินิจฉัยและพยากรณ์โรคไตเรื้อรัง เพื่อช่วยให้แพทย์ได้ข้อมูลครบถ้วน นำค่าที่ได้มาใช้ในการตัดสินใจและประเมินการรักษา

เอกสารอ้างอิง

Aung TNN, Moolphate S, Koyanagi Y, et al. Determinants of health-related quality of life among community-dwelling Thai older adults in Chiang Mai, Northern Thailand. Risk Manag Health Policy 2022; 15: 1761-74.

Taburee W, Sirilak S, Khotcharrat R, et al. Health-related problems and drivers of health-related quality of life among community-dwelling older adults. J Prim Care Community Health 2020; PMID: 32189548.

Aung TNN, Aung MN, Moolphate S, et al. Thai Older People’s Willingness (Intention) to participate in a care prevention, Community Group Exercise Program: an assessment before Implementing an intervention trial in Chiang Mai, Northern Thailand. Int J Environ Res Public Health 2021; 18: 4044.

Webster AC, Nagler EV, Morton RL, Masson P. Chronic kidney disease. Lancet 2017; 389: 1238-52.

Kriz W, Lemley KV. A potential role for mechanical forces in the detachment of podocytes and the progression of CKD. J Am Soc Nephrol 2015; 26: 258-69.

Rattanacheeworn P, Kerr SJ, Kittanamongkolchai W, et al. Quantification of CYP3A and drug transporters activity in healthy young, healthy elderly and chronic kidney disease elderly patients by a microdose cocktail approach. Front. Pharmacol 2021; 12: 726669.

Cha’on U, Tippayawat P, Sae-Ung N, et al. High prevalence of chronic kidney disease and its related risk factors in rural areas of Northeast Thailand. Sci Rep 2022; 12: 18188.

Castner D. Understanding the stages of chronic kidney disease. Nursing 2010, 40: 24-31.

Fischer A, Schartmann A, Tarantino S, Schuh C, Hiesmayr M. Higher BMI in ICU patients is associated with increased serum creatinine and more frequent renal replacement therapy. Clin Nutr ESPEN 2025; 69: 965-6.

Levey AS, Bosch JP, Lewis JB, et al. A more accurate method to estimate glomerular filtration rate from serum creatinine: a new prediction equation. Modification of Diet in Renal Disease Study Group. Ann Intern Med 1999; 130: 461-70.

Bassuk SS, Rifai N, Ridker PM. High-sensitivity C-reactive protein: clinical importance. Curr Probl Cardiol 2004; 29: 439-93.

Yousuf O, Mohanty BD, Martin SS, et al. High-sensitivity C-reactive protein and cardiovascular disease: a resolute belief or an elusive link? J Am Coll Cardiol 2013; 62: 397-408.

Wu Y, Potempa LA, El Kebir D, Filep JG. C-reactive protein and inflammation: conformational changes affect function. Biol Chem 2015; 396: 1181-97.

Ridker PM. High-sensitivity C-reactive protein: potential adjunct for global risk assessment in the primary prevention of cardiovascular disease. Circulation 2001; 103: 1813-8.

Zhang QL, Rothenbacher D. Prevalence of chronic kidney disease in population-base studies systemic review. BMC Public health 2008; 8: 1-8.

Beridze G, Vetrano DL, Marengoni A, Dai L, Carrero J, Calderón-Larrañaga A. Concordance and Discrepancies Among 5 Creatinine-based equations for assessing estimated glomerular filtration rate in older adults. JAMA Network Open 2023; 6: e234211.

Küme T, Sağlam B, Ergon C, Sisman AR. Evaluation and comparison of Abbott Jaffe and enzymatic creatinine methods: Could the old method meet the new requirements? J Clin Lab Anal 2018; 32: 1-8.

Tamakoshi K, Yatsuya H, Kondo T, et al. The metabolic syndrome is associated with elevated circulating C-reactive protein in healthy reference range, a systemic low-grade inflammatory state. Int J Obes 2003; 27: 443-9.

Paffen E, deMaat MPM. C-reactive protein in atherosclerosis: a causal factor? Cardiovasc Res 2006; 71: 30-9.

Kumar SB, Shobharani B. Comparative study of hsCRP in chronic kidney disease. IOSR J Pharm 2015; 5: 8-12.

Johnson RJ, Lozada LS, Lanaspa MA, et al. Uric Acid and Chronic Kidney Disease: Still More to Do. Kidney Int Rep 2023; 8: 229-39.

Haubitz M, Brunkhorst R, Wrenger E, Froese P, Schulze M. Chronic induction of C-reactive protein by haemodialysis, but not by peritoneal dialysis therapy. Perit Dial Int 1996; 16: 158-62.

Pradhan AD, Manson JE, Rifai N, Buring JE, Ridker PM. C-Reactive Protein, Interleukin 6, and Risk of Developing Type 2 Diabetes Mellitus. J Am Med Assoc 2001; 286: 327-34.

Ridker PM. High-sensitivity C-reactive protein: potential adjunct for global risk assessment in the primary prevention of cardiovascular disease. Circulation 2001; 103: 1813-8.