ผลกระทบของเพศภาวะต่อสุขภาพจิตและแนวคิดเพศภาวะกำหนดนโยบายสุขภาพจิต

ผู้แต่ง

  • สมพร รุ่งเรืองกลกิจ, ปร.ด. ศูนย์ประสานงานองค์การอนามัยโลกด้านการวิจัยและฝึกอบรมเพศภาวะและสุขภาพสตรี มหาวิทยาลัยขอนแก่น
  • พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์, พ.บ. ข้าราชการบำนาญ กรมสุขภาพจิต

คำสำคัญ:

นโยบาย, ปัจจัยกำหนดสุขภาพจิต, เพศภาวะ, สุขภาพจิต

บทคัดย่อ

เพศภาวะเป็นหนึ่งในปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพจิต การพัฒนาแนวปฏิบัติและนโยบายสุขภาพจิตที่มีความละเอียดอ่อนเชิงเพศภาวะได้มีการดำเนินการแล้วในหลายประเทศ บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอหลักฐานเชิงประจักษ์ที่บ่งชี้ผลกระทบของเพศภาวะที่มีต่อปัญหาสุขภาพจิตในบุคคลทุกเพศภาวะ ตัวอย่างนโยบายสุขภาพจิตที่ใช้วิถีเพศภาวะ แนวทางการดูแลผู้ที่มีปัญหาสุขภาพจิตที่มีความละเอียดอ่อนเชิงเพศภาวะ และข้อเสนอการพัฒนานโยบายสุขภาพจิตที่คำนึงถึงเพศภาวะ เอกสารที่นำมาทบทวนประกอบด้วย การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย และการบูรณาการมโนทัศน์เพศภาวะกับงานสุขภาพจิตทั้งในและต่างประเทศ สรุปข้อเสนอการพัฒนานโยบายสุขภาพจิตที่คำนึงถึงเพศภาวะ ดังนี้ 1) ควรมีการจัดตั้งคณะทำงานส่งเสริมสุขภาพจิตระดับชาติที่นำกรอบแนวคิดเพศภาวะมาบูรณาการกับงานสุขภาพจิตในทุกระดับ 2)  สนับสนุนการวิจัยด้านสุขภาพจิตที่มีความละเอียดอ่อนเชิงเพศภาวะตามบริบทไทย 3) พัฒนาฐานข้อมูลสุขภาพจิตที่ตระหนักและให้ทางเลือกในการระบุเพศภาวะ และ 4) บุคลากรที่ปฏิบัติงานด้านสุขภาพจิตควรมีความรอบรู้ในประเด็นเพศภาวะและได้รับการพัฒนาสมรรถนะการดูแลผู้มีปัญหาสุขภาพจิตที่มีความละเอียดอ่อนเชิงเพศภาวะ

Downloads

Download data is not yet available.

References

สมพร รุ่งเรืองกลกิจ. เพศภาวะกับสุขภาพจิต [Mental health and gender]. นนทบุรี: แผนงานพัฒนานวัตกรรมเชิงระบบเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพจิต; 2564.

Ritchie H, Roser M. Mental health. Oxford UK: Our world in data; 2018 [citied 2020 May 20]. Available from: https://ourworldindata.org/mental-health

พันธุ์นภา กิตติรัตนไพบูลย์, นพพร ตันติรังสี, วรวรรณ จุฑา, อธิบ ตันอารีย์, ปทานนท์ ขวัญสนิท, สาวิตรี อัษณางค์กรชัย. ความชุกของโรคจิตเวชและปัญหาสุขภาพจิต : การสำรวจระบาดวิทยาสุขภาพจิตของคนไทยระดับชาติ ปี พ.ศ. 2556 [Prevalence of mental disorders and mental health problems: results from Thai mental health survey 2013]. วารสารสุขภาพจิตแห่งประเทศไทย. 2560;25(1):1-19.

ปริยศ กิตติธีระศักดิ์, Matthews KA. แบบจำลองความเครียดในคนกลุ่มน้อย : กรอบแนวคิดของภาวะเสี่ยงทางสุขภาพจิตในคนกลุ่มน้อยทางเพศและเพศสภาวะ [Minority stress model (MSTM): a conceptual framework of mental health risk in sexual and gender minority populations]. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต. 2561;33(1):1-17.

Hanmusicwatkoon S. A glossary of terms in gender and sexuality. Nakhon Pathom: the southeast Asian consortium on gender, sexuality and health; 2007.

Rosenfield S, Smith D. Gender and mental health: do men and women have different amounts or types of problems?. In Scheid TL, Brown TN, editors. A Handbook for the Study of Mental Health. Cambridge UK: Cambridge University Press; 2012 [citied 2020 Feb 28]. p. 256-67. Available from: https://www.cambridge.org/core/books/handbook-for-the-study-of-mental-health/gender-and-mental-health-do-men-and-women-have-different-amounts-or-types-of-problems/73098CA54932BCA238693EAED341212B/core-reader

Kar KS, Yadav S, Agarwal V. Impact of culture on gender roles: a mental health perspective. Indian J Soc Psychiatry. 2016;32(4):337-8. doi:10.4103/0971-9962.193651.

สมพร รุ่งเรืองกลกิจ, วราลักษณ์ กิตติวัฒนไพศาล, อิงคฏา โคตรนารา, สุวรรณา อรุณพงค์ไพศาล. โรคซึมเศร้าวิเคราะห์ผ่านมุมมองเพศภาวะ [Depressive disorder from gender analysis perspectives]. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2555;35(4):21-30.

สมพร รุ่งเรืองกลกิจ, อิงคฏา โคตนารา, รัชฎาพร ธรรมน้อย, อรพิน ยอดกลาง, บุษบา อนุศักดิ์. ประสบการณ์การพยายามฆ่าตัวตาย : ความแตกต่างทางเพศภาวะ [Experiences of suicide attempt: gender differences]. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย. 2556;58(3):245-56.

Omaleki V, Reed E. The role of gender in health outcomes among women in Central Asia: A narrative review of the literature. Womens Stud Int Forum. 2019;72:65-79. doi:10.1016/j.wsif.2018.12.002.

Affleck W, Carmichael V, Whitley R. Men’s mental health: Social determinants and imply elations for services. Can J Psychiatry. 2018;63(9):581-9. doi:10.1177/070674371876.

Smith TD, Mouzon MD, Elliott M. Previewing the assumptions about men’s mental health : An exploration of the gender binary. Am J Mens Health. 2018;12(1)78-89. doi:10.1177/1557988316630953.

Wilson C, Cariola AL. LGBTI+ youth and mental health: a systematic review of qualitative research. Ado Res Review. 2020;5:187-211. doi:10.1007/s40894-019-00118-w.

Leonard W, Metcalf A. Going upstream: a framework for promoting the mental health of lgbti people. NSW Australia: LGBTIQ+ Health Australia; 2014 [cited 2020 May 22]. Available from: https://www.lgbtiqhealth.org.au/going_upstream

Hall JW. Psychosocial rick and protective factors for depression among lesbian, gay, Bisexual, and queer youth: a systematic review. J Homosex. 2018;65(3):263-316. doi:10.1080/00918369.2017.

Russell TS, Fish NJ. Mental health in lesbian, gay, bisexual, and transgender (LGBT) youth. Annu Rev Psychol. 2016;12:465-87. doi:10.1146/annurev-clinpsy-021815-093153.

Kalra G, Christodoulou G, Jenkins R, Tsipas V, Christodoulou N, Lecic-Tosevski D, et al. Mental health promotion: guidance and strategies. Eur Psychiatry. 2012;27(2):81-6. doi:10.1016/j.eurpsy.2011.10.001.

Ostlin P, Eckermann E, Mishra US, Nkowane M, Wallstam E. Gender and health promotion: a multisectoral policy approach. Health Promot Int. 2006;21(Suppl 1):25-35. doi:10.1093/heapro/dal048.

East JF, Roll SJ. Women, poverty, and trauma: an empowerment practice approach. Soc Work. 2015;60(4):279-86. doi:10.1093/sw/swv030.

Kermode M, Herrman H, Arole R, White J, Premkumar R, Patel V. Empowerment of women and mental health promotion: a qualitative study in rural Maharashtra, India. BMC Public Health. 2007;7:225. doi:10.1186/1471-2458-7-225.

สมพร รุ่งเรืองกลกิจ, อิงคฏา โคตนารา. การบำบัดแนวสตรีนิยม. [Feminist therapy]. วารสารพยาบาลศาสตร์และสุขภาพ. 2560;40(2):107-18.

Keynejad RC, Hanlon C, Howard LM. Psychological interventions for common mental disorders in women experiencing intimate partner violence in low-income and middle-income countries: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2020;7(2):173-90. doi:10.1016/S2215-0366(19)30510-3.

Sweeney A, Clement S, Filson B, Kennedy A. Trauma informed mental health care in the UK: what is it and how can we further its development. Mental Health Review Journal. 2016;21(3):174-92. doi:10.1108/MHRJ-01-2015-0006.

Robertson S, Bagnall A, Walker M. Evidence for a gender-based approach to mental health programmes: Identifying the key considerations associated with “being male”. project report. Leeds UK: the Movember foundation; 2015 [cited 2020 Feb 28]. Available from: http://eprints.leedsbeckett.ac.uk/id/eprint/1773/

Seaton LC, Bottorff LJ, Jones-Bricker M, Oliffe LJ, Deleenheer D, Medhurst K. Men’s mental health promotion interventions: a scoping review. Am J Mens Health. 2017;11(6):1823-37. doi:10.1177/1557988317728353.

Seidler EZ, Rice MS, Ogrodniezuk SJ, Oliffe LJ, Dhillon MH. Engaging men in psychological treatment: a scoping review. Am J Mens Health. 2018;12(6):1882-900. doi:10.1177/1557988318792157.

Lee NK, Roche A, Duraisingam V, Fischer JA, Cameron J. Effective interventions for mental health in male-dominated workplaces. Mental Health Review Journal. 2014;19(4):237-50. doi:10.1108/MHRJ-09-2014-0034.

Chaudoir SR, Wang K, Pachankis JE. What reduces sexual minority stress? a review of the intervention "toolkit". J Soc Issues. 2017;73(3):586-617. doi:10.1111/josi.12233.

Sheinfil, ZA, Foley DJ, Ramos J, Antshel MK, Woolf-King ES. Psychotherapeutic depression interventions adapted for sexual and gender minority youth: a systematic review of an emerging literature. Journal of Gay & Lesbian Mental Health. 2019;23(4):380-411. doi:10.1080/19359705.2019.1622616.

Duggan M. Investing in women’s mental health: strengthening the foundations for women, families and the Australian economy. Melbourne AU: Australian Health Policy Collaboration; 2016 [cited 2020 Feb 28]. Available from: https://vuir.vu.edu.au/31095/1/investing-in-womens-mental-health.pdf

Abel KM, Newbigging K. Addressing unmet needs in women’s mental health. London UK: British Medical Association; 2018 [cited 2020 Feb 2]. Available from: https://www.bma.org.uk/media/2115/bma-womens-mental-health-report-aug-2018.pdf

Morrow M. Mainstreaming women’s mental health: building a Canadian strategy. Vancouver CA: British Columbia Centre of Excellence for Women’s Health; 2003 [cited 2020 Feb 28]. Available from: https://bccewh.bc.ca/2014/02/mainstreaming-womens-mental-health-building-a-canadian-strategy/.

Newbigging K. Mainstreaming gender equality to improve women’s mental health in England. In: Sánchez-López MP, Limiñana-Gras SM, editors. The Psychology of Gender and Health. Cambridge; Academic Press: 2017. p. 343-61.

Department of Health, Ministry of Mental Health. Women’s mental health: into the mainstream. Strategic development of mental health care for women. London: Department of Health; 2002 [cited 2020 Feb 28]. Available from: https://lemosandcrane.co.uk/resources/DoH%20-%20Womens%20Mental%20Health.pdf

สำนักงานส่งเสริมสวัสดิภาพ และพิทักษ์เด็ก เยาวชน ผู้ด้อยโอกาส และผู้สูงอายุ. สรุปรายงานการดำเนินงานการส่งเสริมความเสมอภาคหญิงชายในระบบราชการ ประจำปี 2556 [Summary report 2013 on implementation of the promotion of gender equality in the bureaucracy]. กรุงเทพฯ: สำนักงาน; 2556 [สืบค้นเมื่อวันที่ 28 มี.ค. 2564]. Available from: www.dcy.go.th/woman_man/data/2710.pdf

Downloads

เผยแพร่แล้ว

2021-09-10

Most read articles by the same author(s)