การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพไตในผู้ป่วยเบาหวานและความดันโลหิตสูงในเขตรับผิดชอบโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาป่าแซง อำเภอปทุมราชวงศา จังหวัดอำนาจเจริญ

Natnicha  Pornthip; Sawitri  Srichom; Wilasiniporn  Coottawat; Siriporn  Sirikanyaporn; Prasert  Prasomrak; Nualanong  Patasang

Authors

Natnicha Pornthip Mahidol University, Amnatcharoen Campus
Sawitri Srichom Mahidol University, Amnatcharoen Campus
Wilasiniporn Coottawat Mahidol University, Amnatcharoen Campus
Siriporn Sirikanyaporn Mahidol University, Amnatcharoen Campus
Prasert Prasomrak Mahidol University, Amnatcharoen Campus
Nualanong Patasang Ban Napa Saeng Subdistrict Health Promoting Hospital

Keywords:

Kidney health promotion, Chronic kidney disease, Health behaviors, Estimated glomerular filtration rate

Abstract

This participatory action research aims to develop and study the effects of a kidney health promotion model on knowledge about chronic kidney disease, awareness of chronic kidney disease warning signs, health behaviors, risk levels for chronic kidney disease, and kidney filtration rates in patients with diabetes and hypertension. The research process is divided into four phases: problem study, model development, evaluation, and innovation transfer. The sample consisted of 34 patients with diabetes and hypertension, selected thru purposive sampling. Research instruments included a chronic kidney disease knowledge questionnaire, a chronic kidney disease warning sign awareness questionnaire, and a health behavior questionnaire, with reliability coefficients of 0.78, 0.85, and 0.92, respectively, along with clinical data recording forms. Data were analyzed using descriptive statistics and paired sample t-tests to compare mean differences before and after the research, with a significance level set at 0.05.

The study found that the developed kidney health promotion model under the "Fill, Enhance, Increase" framework consists of 1) filling knowledge thru a chronic kidney disease prevention manual and a comprehensive kidney care poster, 2) enhancing self-care skills thru resistance band exercise activities, and 3) increasing sustainability by developing public health volunteers specialized in kidney health. After the implementation, it was found that the sample group had significantly higher knowledge about chronic kidney disease, awareness of warning signs of chronic kidney disease, and health behaviors (p<.001). Additionally, the risk level for chronic kidney disease decreased, and the estimated glomerular filtration rate improved significantly (p<.001).Recommendation the developed model can promote knowledge, awareness of warning signs, and health behaviors in patients with diabetes and hypertension, which will help reduce the long-term risk of chronic kidney disease.

References

กนก เจริญพันธ์. (2566). การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 4. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 17(2), 543-558.

จันทร์เพ็ญ ประโยงค์, กชกร พุทธา, และวินัย กล่อมแก้ว. (2563). การพัฒนารูปแบบการป้องกันและแก้ไขปัญหาโรคไตเรื้อรังอำเภอบ้านธิ จังหวัดลำพูน. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 29(6), 1035-1043.

ชัญญาน์ภัช สิทธิ, และอรอนงค์ สมนันท์. (2567). ผลของโปรแกรมส่งเสริมพฤติกรรมชะลอไตเสื่อมด้วยแนวคิดการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลงในผู้ป่วยโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตที่ควบคุมไม่ได้ของโรงพยาบาลบ้านหมอจังหวัดสระบุรี. สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสระบุรี. https://sro.moph.go.th/file/051120241009071_24case%20study%20(ชัญญาน์ภัช%20สิทธิ)%204-9-67.pdf

ธนพร วรรณกูล, ชลิดา โสภิตภักดีพงษ์, และวิริยา สุขวงศ์. (2555). ประสิทธิผลของโปรแกรมสุขภาพศึกษาโดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการดูแลตนเองในผู้ป่วยความดันโลหิตสูง. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 26(3), 106-118.

นุชพร ดุมใหม่, ปณิชา พลพินิจ, สายฝน ม่วงคุ้ม, และเขมารดี มาสิงบุญ. (2565). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมชะลอความเสื่อมของไตในผู้ที่มีภาวะไตเรื้อรังระยะที่ 1–3. ไทยเภสัชศาสตร์และวิทยาการสุขภาพ, 17(4), 378-386.

ปริศนา อัครธนพล, ธนกร อ่วมอ้อ, กมลทิพย์ ขลังธรรมเนียม, พรทิพย์ ลิ้มธีระยศ, กนกอร พิเดช, รัชดา พ่วงประสงค์, ชัชฎาพร พุทธเสน, นพนัฐ จำปาเทศ, ศิริวรรณ ตุรงค์เรือง, และจริยาวัตร คมพยัคฆ์. (2564). ความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนในผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูง ที่ รพ.สต. หนองปรือ อำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารการพยาบาลและสุขภาพ สสอท., 3(2), 37-52.

ปวาสินี สุขเจริญ. (2566). ผลของการให้ความรู้เพื่อชะลอการเสื่อมของไต ผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะที่ 3 โรงพยาบาลเกาะสมุย. โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี.

https://srth.moph.go.th/research/file/20240519194731-77_2567%20ปวาสินี%20สุขเจริญ.pdf

ปัฐยาวัชร ปรากฏผล, อุทัยทิพย์ จันทร์เพ็ญ, และกนกพร แก้วโยธา. (2564). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการจัดการตนเองและคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่อาศัยอยู่ในเขตเทศบาลเมือง. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล, 27(1), 151-165.

พริมประภา คงแก้ว, และพัชรมน สุพรรณกุล. (2562). พฤติกรรมเสี่ยงของโรคไตเรื้อรัง: มุมมองของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. Thai Journal of Public Health, 49(3), 313–324.

พิศมัย ใจถาวร. (2562). ผลโปรแกรมสนับสนุนการจัดการตนเองในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยเบาหวานและความดันโลหิตสูง อำเภอท่าสองยาง. ประชุมวิชาการสาธารณสุขเขตสุขภาพที่ 2 ประจำปี 2562. ระบบงานวิชาการเขตสุขภาพที่ 2 พิษณุโลก. https://hpc2appcenter.anamai.moph.go.th/academic/web/files/2566/r2r/MA2566-004-02-0000000190-0000001205.pdf

เพียงดาว จุลบาท, และนงณภัทร รุ่งเนย. (2567). ปัจจัยทำนายพฤติกรรมการจัดการตนเองเพื่อชะลอไตเสื่อมของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะที่ 3-4 ในโรงพยาบาลพระจอมเกล้า จังหวัดเพชรบุรี. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี, 7(1), 95-112.

เพ็ญโพยม สาคร, และปชาณัฏ นันไทยทวีกุล. (2564). ผลของโปรแกรมการส่งเสริมการรับรู้สมรรถนะแห่งตนร่วมกับการออกกำลังกายแบบแรงต้านต่อภาวะการทำหน้าที่ในผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายที่ได้รับการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 37(1), 168-179.

มัณฑริกา แพงบุดดี, และวิลาวัณย์ ชมนิรัตน์. (2564). การพัฒนาแนวทางการดูแลผู้ป่วยความดันโลหิตสูงเพื่อป้องกันโรคไตเรื้อรังในชุมชน ตำบลหนองแดง อำเภอสีชมพู จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ, 14(2), 179-191.

มหาวิทยาลัยมหิดล, คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี. (2560). Thai CKD Risk Score: แบบประเมินความเสี่ยงโรคไตในระยะ 10 ปีข้างหน้า. https://www.rama.mahidol.ac.th/cardio_vascular_risk/Thai_CKD_risk_score/Thai_CKD_risk_score.html

มาโนช เตชะโชควิวัฒน์. (2568). ความดัน เบาหวาน ตัวการโรคไตเรื้อรัง. โรงพยาบาลกรุงเทพ. https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/content/hypertension-diabetes-chronic-kidney-disease

รายงานข้อมูลผู้ป่วยไต. (2568). ระบบคลังข้อมูลด้านการแพทย์และสุขภาพ (HDC) กระทรวงสาธารณสุข. https://hdc.moph.go.th/acr/public/standard-report-detail/d843f25a088253c22344d771113cf409

ลักขนา ชอบเสียง, สมฤทัย ซอนภา, สรินยา สมชัย, สาริน เลิศแสนสิน, สิริยาภรณ์ ภูอวด, สุดารัตน์ ศิริบูรณ์, สุนิษา บุญสาร, สุภาพร มีแก้ว, และสุวนันท์ บุญศรี. (2562). พฤติกรรมเสี่ยงต่อการเกิดภาวะไตเสื่อมของบุคลากรวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สรรพสิทธิประสงค์, 3(2), 72-87.

วันวิสาข์ สนใจ. (2564) ผลของการจัดการตนเองต่อพฤติกรรมสุขภาพและสมรรถภาพไตของผู้ป่วยโรคเรื้อรังที่มีภาวะไตเสียหน้าที่ระยะที่ 3. วารสารวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 15(3), 120-132.

วิมลพล พูลศิริ. (2560). อัตราการกรองไตในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 หลังใช้การควบคุมปัจจัยเสี่ยงต่อไตเรื้อรังด้วยตนเอง โรงพยาบาลประจักษ์ศิลปาคม จังหวัดอุดรธานี. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 25(3), 316-326.

สมคิด สุภาพันธ์. (2562). การพัฒนารูปแบบการชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงด้วยการจัดการรายกรณี โรงพยาบาลภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 28(5), 857-866.

อนันท์ เรืองบุญ, พีรวิชญ์ พาดี, จารุวรรณ ประดิษฐพงษ์, เยาวลักษณ์ เรียงอิศราง, และอำภา คนซื่อ. (2562). รูปแบบการส่งเสริมและฟื้นฟูสภาพอัตราการกรองของไตในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 28 (ฉบับเพิ่มเติม 2), S122-S129.

อรวรรณ อยู่สุวรรณ, นภาเพ็ญ จันทขัมมา, และมุกดา หนุ่ยศรี. (2566). การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคไตเรื้อรังในผู้ป่วยความดันโลหิตสูงที่มีภาวะเสี่ยงในชุมชนชนบท ตำบลเดิมบาง อำเภอเดิมบางนางบวช จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 39(1), 219-229.

Kanfer, F. H., & Gaelick-Buys, L. (1991). Self-management methods. In F. H. Kanfer & A. Goldstein (Eds.), Helping people change: A textbook of methods (pp.305-360). Pergamon Press.

Kovesdy, C. P. (2022). Epidemiology of chronic kidney disease: An update 2022. Kidney International Supplements.