ภาวะสุขภาพจิตและปัจจัยที่สัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนยากจน ในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ จังหวัดร้อยเอ็ด

สุจิตตา  ฤทธิ์มนตรี; ลลิตา  วงศ์แก้วประจักษ์; วาสนา  สุระภักดิ์; อรรถพล  พันทอง; ทวี  ศรีขาว

ผู้แต่ง

สุจิตตา ฤทธิ์มนตรี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
ลลิตา วงศ์แก้วประจักษ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี
วาสนา สุระภักดิ์ คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด
อรรถพล พันทอง โรงพยาบาลปทุมรัตน์ จังหวัดร้อยเอ็ด
ทวี ศรีขาว โรงพยาบาลสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด

คำสำคัญ:

ภาวะสุขภาพจิต , ปัจจัย, ครัวเรือนยากจน

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงพรรณนาภาคตัดขวางนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาวะสุขภาพจิตและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตของสมาชิกครัวเรือนยากจนในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ จังหวัดร้อยเอ็ด กลุ่มตัวอย่างคือ สมาชิกครัวเรือนยากจน ในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ จังหวัดร้อยเอ็ด สุ่มตัวอย่างแบบเป็นระบบ จำนวน 335 คน ศึกษาในเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม 2567 เครื่องมือวิจัย ได้แก่ 1) แบบสอบถามข้อมูลส่วนบุคคล 2) แบบสอบถามเกี่ยวกับภาวะสุขภาพจิต (Thai GHQ-28) มีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.90 วิเคราะห์ข้อมูลโดยหาความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าไคสแควร์

ผลการวิจัยพบว่า ภาวะสุขภาพจิตของกลุ่มตัวอย่างสมาชิกครัวเรือนยากจน ร้อย 53.43 ไม่มีปัญหาสุขภาพจิต และร้อยละ 46.57 มีปัญหาสุขภาพจิต พบปัจจัยด้านอายุและสถานภาพสมรสมีความสัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตด้านอาการวิตกกังวลและการนอนไม่หลับ ปัจจัยรายได้ครอบครัว มีความสัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตด้านอาการวิตกกังวลและการนอนไม่หลับ ด้านความพร่องทางสังคม และด้านอาการซึมเศร้าที่รุนแรง ปัจจัยครอบครัวที่มีผู้มีภาวะพึ่งพิงสูงในครอบครัวมีความสัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตด้านอาการวิตกกังวลและการนอนไม่หลับ และด้านอาการซึมเศร้าที่รุนแรง ปัจจัยภาระหนี้สินมีความสัมพันธ์กับภาวะสุขภาพจิตด้านอาการวิตกกังวลและการนอนไม่หลับ และด้านความพร่องทางสังคม อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ข้อเสนอแนะ การวิจัยครั้งต่อไปควรวิจัยการพัฒนาโปรแกรมและประเมินผลโปรแกรมการสนับสนุนสุขภาพจิตและการดูแลผู้มีภาวะสุขภาพจิตเปลี่ยนแปลงสำหรับครัวเรือนยากจน

เอกสารอ้างอิง

กรมสุขภาพจิต. (2565). รายงานประจำปีกรมสุขภาพจิต พ.ศ. 2565. กระทรวงสาธารณสุข.

กรมสุขภาพจิต. (2568). อัตราป่วยรายใหม่และความชุกโรคซึมเศร้าในคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป ปี พ.ศ. 2565–2567. คลังความรู้สุขภาพจิต กรมสุขภาพจิต.

ธนานิล ชัยโกวิทย์, จักรกฤษณ์ สุขยิ่ง, และชัชวาล ศิลปะกิจ. (2539). ความเชื่อถือได้และความแม่นตรงของ General Health Questionnaire ฉบับภาษาไทย. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, 41(1), 2–17.

ระบบข้อมูลครัวเรือนยากจนระดับจังหวัด. (2566). ระบบข้อมูลครัวเรือนยากจนระดับจังหวัดร้อยเอ็ด. http://www.ppaos.com/ppaos/frontend/web/index.php

Barrantes, N., Cubillos, P., & Vargas, G. (2022). Does multidimensional poverty affect depression? Evidence from a nationwide survey in Chile. Progress in Development Studies, 22(2), 123–139. https://doi.org/10.1177/14649934211059402

Erikson, E. H. (1963). Childhood and society (2nd ed.). W. W. Norton.

Friedli, L., & World Health Organization Regional Office for Europe. (2009). Mental health, resilience and inequalities. WHO Regional Office for Europe. https://iris.who.int/handle/10665/107925

Hassan, M. F., Hassan, N. M., Kassim, E. S., & Said, Y. M. U. (2021). Financial wellbeing and mental health: A systematic review. Estudios de Economía Aplicada, 39(4). https://doi.org/10.25115/eea.v39i4.4590

Lemon, C. (2023). Commentary: Poverty and mental health. International Journal of Social Psychiatry, 69(4), 1055-1056. https://doi.org/10.1177/00207640231160214

Marchi, M., Pain, O., Alkema, A., Xia, C., Thio, C. H. L., Chen, L., Schalkwijk, W., Galeazzi, G. M., Ferrari, D., Pingani, L., Kweon, H., Evan-Lacko, S., Hill, W. D., & Boks, M. P. (2024). Investigating the impact of poverty on mental illness in the UK biobank using mendelian randomization. Nature Human Behaviour, 8, 1771-1783. https://doi.org/10.1038/s41562-024-01919-3

Pengpid, S., & Peltzer, K. (2023). Prevalence and associated factors of incident and persistent loneliness among middle-aged and older adults in Thailand. BMC Psychology, 11, 70. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01115-4

World Health Organization. (2022, June 22). World mental health report: Transforming mental health for all. https://www.who.int/publications/i/item/9789240049338

World Health Organization. (2025, July 14). Mental health and social connection in Thailand. https://www.who.int/thailand/news/feature-stories/detail/mental-health-and-social-connection-in-thailand

Wrede, N., Töpfer, N. F., Wilz, G., & Pfeiffer, K. (2025). Caregiver burden and depressive symptoms in family caregivers of older adults: A network analysis. Journal of Affective Disorders, 387, 119547. https://doi.org/10.1016/j.jad.2025.119547

Yamane, T. (1973). Statistics: An introductory analysis (3rd ed.). Harper & Row.