การพัฒนารูปแบบเพื่อส่งเสริมศักยภาพความรอบรู้สุขภาพทางเพศ ในการป้องกัน และแก้ไขการตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์ในวัยรุ่น จังหวัดเชียงราย

จิราณี ปัญญาปิน; รัชนี มิตกิตติ; พิมพ์พิสาข์ จอมศรี; พิมพ์ศิริ พรหมใจษา; มัตติกา ปิงเมือง

ผู้แต่ง

จิราณี ปัญญาปิน กลุ่มนวัตกรรมวิจัยทางการพยาบาล มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
รัชนี มิตกิตติ สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
พิมพ์พิสาข์ จอมศรี สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
พิมพ์ศิริ พรหมใจษา สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง
มัตติกา ปิงเมือง สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย

คำสำคัญ:

ความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศ , พฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ , การตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์, วัยรุ่น

บทคัดย่อ

บทนำ: ปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบหลายมิติทำให้ การป้องกันการตั้งครรภ์เป็นวิธีแก้ปัญหาที่ท้าทาย

วัตถุประสงค์การวิจัย: เพื่อพัฒนาและประเมินผลรูปแบบการพัฒนาส่งเสริมศักยภาพความรอบรู้สุขภาพทางเพศ การป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น

ระเบียบวิธีวิจัย: การวิจัยและพัฒนา ดำเนินการ 4 ระยะ ได้แก่ 1) ศึกษาปัจจัยและอุปสรรคในการดำเนินงานจากผู้มีส่วนได้เสีย 50 คน 2) พัฒนารูปแบบและตรวจสอบคุณภาพที่สร้างขึ้น 3) ทดลองและปรับปรุงรูปแบบที่พัฒนากลุ่มตัวอย่างวัยรุ่นจำนวน 22 คน ครู 5 คน และ 4) ประเมินประสิทธิผลรูปแบบที่พัฒนา ในกลุ่มตัวอย่างวัยรุ่น จำนวน 198 คน เก็บข้อมูลวิจัยช่วงเดือนมิถุนายน 2567 ถึง มีนาคม 2568 ในจังหวัดเชียงราย เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย รูปแบบการส่งเสริมศักยภาพความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศ แนวทางการสนทนากลุ่ม แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศและพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ มีความตรงเชิงเนื้อหาเท่ากับ .90 แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศมีค่าความเชื่อมั่น (KR - 20) เท่ากับ .72 แบบสอบถามพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ ความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาก เท่ากับ .86 วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา และข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนาและสถิติทดสอบทีแบบจับคู่

ผลการวิจัย: รูปแบบการส่งเสริมศักยภาพความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศ ที่พัฒนาขึ้นมีองค์ประกอบ 5 ด้าน โดยเน้นการมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน โรงเรียน บุคลากรสุขภาพ และพัฒนาทักษะชีวิตโดยการใช้นวัตกรรมดิจิทัล ภายหลังการนำรูปแบบฯ ไปใช้ พบว่า กลุ่มตัวอย่างวัยรุ่นมีคะแนนความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศเพิ่มขึ้นและพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศลดลง อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .05)

สรุปผล: รูปแบบฯ สามารถเพิ่มความรอบรู้ด้านสุขภาพทางเพศ และลดพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศในวัยรุ่นได้

ข้อเสนอแนะ: ควรนำรูปแบบฯ ไปใช้ในกลุ่มวัยรุ่นครอบคลุมพื้นที่อื่นๆ และควรติดตามผลลัพธ์ระยะยาว

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Ministry of Health, Bureau of Reproductive Health. Statistics on adolescent births, Thailand 2024 [Internet]. 2024. [cited 2025 Jan 6]. Available from: https://rh.anamai.moph.go.th/th/adolescent-mothers-birth-statistics/4304#wow-book.

Abate BB, Sendekie AK, Alamaw AW, Tegegne KM, Kitaw TA, Bizuayehu MA, et al. Prevalence, determinants, and complications of adolescent pregnancy: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. American Journal of Obstetrics & Gynecology Global Reports 2025;5(1):100441. doi: 10.1016/j.xagr.2025.100441

Pissawongprakan P, Piyabanditku L, Kongtaln O. Safe sex health literacy among undergraduate students in Khon Kaen Province. Journal of Nursing and Education 2022;14(4): 1-17. (in Thai)

Chiang Rai Provincial Health Office. Annual report on adolescent pregnancy and birth in Chiang Rai Province. Chiang Rai: Chiang Rai Provincial Health Office, 2024. (in Thai)

Srisuriyawet R, Homsin P. The association of health literacy for pregnancy prevention with adolescent pregnancy. Thai Pharmaceutical and Health Science Journal 2022;17(2):123-30. (in Thai)

Salachua P, Srisuriyawat R. Homsin P. Effects of media sexual health literacy program on premarital sex prevention among junior high school students. Thai Pharmaceutical and Health Science Journal 2022;17(3):244-53. (in Thai)

Narkbubpha R, Deoisares W, Pongjaturawit Y, Graham M, Whitfield C. Experiences of sexual health literacy in sexual relationship among adolescent students with unplanned pregnancy: A qualitative study. Thai Pharmaceutical and Health Science Journal 2020;15(2):106-15. (in Thai)

Phuwasuwan N, Kittipichai W, Chamroonsawasdi K, Taechaboonsermsak P. Sexual health literacy among mathayom suksa students in Chonburi Province. Public Health Policy & Law Journal 2023;9(1):85-95. (in Thai)

Kingmala C, Sookpool A, Pangsuk P, Wangmun W. Effect of information motivation behavioral skill to pregnancy prevention program in early adolescents, Surin Province. Udonthani Hospital Medical Journal 2019;27(2):158-65. (in Thai)

Pothiboot S, Intarakamhang U, Khumthong P. Community participation in promoting adolescent sexual health in Northern Thailand. Journal of Health Science and Medical Research 2021;39(2):142-53. (in Thai)

Rea S, Zynda A, Allison B, Tolleson-Rinehart S. Adolescent perceptions of technology-based sexual and reproductive health services: A systematic review. Journal of Adolescent Health [Internet]. 2022 [cited 2024 Jan 6];71(5):533–44. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35717326/

Putri YHS, Maryati I, Solehati T.Interventions to improve sexual and reproductive health related knowledge and attitudes among the adolescents: Scoping review. Risk Management and Healthcare Policy. 2025;18:105-16. doi: 10.2147/RMHP.S490395.

Manganello JA. Health literacy and adolescents: A framework and agenda for future research. Health Education Research 2008;23(5):840-47.

Nutbeam, D. Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International [Internet]. 2000 [cited 2024 Jan 6];15(3):259-67. Available from: https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259

Secondary Educational Service Area Office, Chiang Rai. Summary of the number of students classified by grade and gender of the school, Semester 1, Academic Year 2023 [Internet]. 2023 [cited 2024 Apr 18]. Available from: https://www.sesaocr.go.th/wp-content/uploads/2024/02/แผนการขับเคลื่อนนโยบายฯ-สพม.ชร.pdf

Thongkorn A, Chaimongkol N. Effectiveness of a school-based pregnancy prevention intervention for female teenagers and their boyfriends: A randomized controlled trial. Journal Adolescent Health 2023;73(2):237-43. doi: 10.1016/j.jadohealth.2023.03.002.

Intarakamhang U, Khumthong P. Measurement development assessment of health literacy and unwanted pregnancy prevention behavior for Thai female adolescents. Journal of Public Health Nursing 2017;31(3):1-18. (in Thai)

Daenseekaew T, Thanahematulin N, Sornsena U. The Development of prevention’s model to repeated pregnancy among adolescent mothers of Chiang Yuen hospital, Maha Sarakham Province. Journal of Research and Health Innovative Development 2023;4(3):135-46.

Tithiwattanakul U, Pinchaleaw D, Keskomon T. Effects of life assets development program by using participatory learning on pregnancy preventive behaviors in teenages, Na Chaluai District, Ubon Ratchathani Province. Journal of Health Science 2022;31(6):984-96. (in Thai)

Panyapin J, Chansiri S, Trakooltorwong P, Aunsri N. Effect of mobile application to promote sexual health literacy on knowledge, attitude, decision making, and unwanted pregnancy prevention behavior among female adolescents. Nursing Journal 2023;50(4):198-213.

Srimuang S, Powwattana A, Lagampan S. The effects of health literacy promotion program on teenage pregnancy prevention among early adolescent girls in school under Bangkok Metropolitan Administration. Journal of Health and Nursing Research 2019;35(3):74-85

Waehayi H. Development of a teenage pregnancy prevention model using the halal principle and motivation on sexual behavior among Muslim students from Yala Vocational College. The Southern College Network Journal of Nursing and Public Health 2021;8(2):189-204.