ประสิทธิผลของแผนการเรียนรู้ “ไม่ล้ม ไม่ลืม ไม่ซึมเศร้า กินข้าวแซ่บ” ต่อพฤติกรรมทันตสุขภาพของผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุ เขตสุขภาพที่ 7

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: แผนการเรียนรู้ “ไม่ล้ม ไม่ลืม ไม่ซึมเศร้า กินข้าวแซ่บ” ครอบคลุมพฤติกรรมสุขภาพองค์รวมของผู้สูงอายุ ซึ่งพฤติกรรมทันตสุขภาพเป็นส่วนหนึ่งของแผนการเรียนรู้ดังกล่าว การวิจัยเชิงทดลองแบบกลุ่มเดียวทดสอบก่อนหลัง มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิผลของแผนการเรียนรู้ฯ ต่อพฤติกรรมทันตสุขภาพของผู้สูงอายุในโรงเรียนผู้สูงอายุ จำนวน 247 คน อายุ 60-86 ปี เขตสุขภาพที่ 7 รวม 8 แห่ง จาก 4 จังหวัด

วัสดุอุปกรณ์และวิธีการ: แผนการเรียนรู้ฯ ถูกออกแบบและพัฒนาโดยแกนนำโรงเรียนผู้สูงอายุและภาคีเครือข่ายองค์กรภาครัฐ จากนั้นนำไปทดลองใช้ในโรงเรียนผู้สูงอายุ เป็นเวลา 6 เดือน ประเมินประสิทธิผลของแผนการเรียนรู้โดยเปรียบเทียบพฤติกรรมทันตสุขภาพและสภาวะช่องปากผู้สูงอายุก่อนและหลังการทดลอง ด้วยสถิติ McNema’s Chi-square ระดับความเชื่อมั่น ร้อยละ 95

ผล: พบว่าผู้สูงอายุมีพฤติกรรมทันตสุขภาพเปลี่ยนไปคือไปพบหมอฟันเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 38.9 เป็น 53.4 แปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้งเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 80.2 เป็น 88.3 แปรงฟันนานอย่างน้อย 2 นาที จากร้อยละ 75.1 เป็น 85.2 และแปรงฟันก่อนนอนจากร้อยละ 78.9 เป็น 87.4 นอกจากนี้ผู้สูงอายุยังมีพฤติกรรมเสี่ยงลดลง ได้แก่ เคี้ยวหมากลดลงจากร้อยละ 8.9 เหลือ 4.9 และดื่มแอลกอฮอล์ลดลงจากร้อยละ 9.3 เหลือ 2.8 ข้อมูลพฤติกรรมดังกล่าวมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) ส่วนพฤติกรรมการสูบบุหรี่ลดลงจากร้อยละ 4.5 เป็น 2.4 และการใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ลดลงจากร้อยละ  85.9 เป็น 82.5 ซึ่งไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ

บทสรุป: การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่าแผนการเรียนรู้ “ไม่ล้ม ไม่ลืม ไม่ซึมเศร้า กินข้าวแซ่บ” ที่ผู้สูงอายุและภาคีเครือข่ายได้ร่วมกันคิดออกแบบกิจกรรมในแผนการเรียนรู้ มีประสิทธิผลต่อพฤติกรรมทันตสุขภาพ โดยเมื่อนำแผนการเรียนรู้มาใช้ในโรงเรียนผู้สูงอายุ ทำให้ผู้สูงอายุเกิดความรู้ ความเข้าใจ และนำความรู้ไปปฺฏิบัติในการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกวิธี ส่งผลให้มีสุขภาพช่องปากที่ดี