การดำเนินโรคซิลิโคสิสอย่างรวดเร็วในคนงานโม่แร่:  รายงานผู้ป่วยจากการทบทวนภาพถ่ายรังสี

กฤตเมธ ชุ่มคำ; ศุภกร  จันทร์แสงเพ็ชร์; ธีรภัทร์  สิงห์วิชา; วิไลรัตน์   รุจิวัฒนพงศ์; ณรงค์ภณ  ทุมวิภาต

ผู้แต่ง

กฤตเมธ ชุ่มคำ ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ศุภกร จันทร์แสงเพ็ชร์ ภาควิชาเวชศาสตร์ป้องกันและสังคม โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ธีรภัทร์ สิงห์วิชา ภาควิชารังสีวิทยา โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วิไลรัตน์ รุจิวัฒนพงศ์ โรงพยาบาลนครปฐม
ณรงค์ภณ ทุมวิภาต หน่วยบริหารจัดการผู้ป่วยวัณโรคครบวงจรศิริราช โรงพยาบาลศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล

คำสำคัญ:

โรคซิลิโคสิส, ฝุ่นซิลิกา, โรคปอดจากการประกอบอาชีพ, แต่งแร่, อุตสาหกรรมแต่งแร่

บทคัดย่อ

โรคซิลิโคสิส เป็นโรคปอดจากการประกอบอาชีพที่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ โดยมีสาเหตุมาจากการได้รับฝุ่นซิลิกาผ่านทางการหายใจในสถานที่ทำงาน รายงานฉบับนี้นำเสนอกรณีศึกษาของผู้ป่วยชายอายุ 58 ปี ซึ่งเป็นพนักงานควบคุมเครื่องโม่แร่ โดยผลการตรวจภาพถ่ายรังสีทรวงอกประจำปีครั้งแรก รายงานผลปกติ หลังจากนั้น 1 ปี ผู้ป่วยเริ่มมีอาการทางระบบทางเดินหายใจและได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคซิลิโคสิส หลังจากนั้นโรคมีการลุกลามอย่างรวดเร็วจนเกิดภาวะแทรกซ้อนตามมา และผู้ป่วยได้เสียชีวิตลงใน 5 ปีต่อมา ทั้งนี้การทบทวนย้อนหลังพบความผิดปกติที่เข้าได้กับโรคซิลิโคสิสตั้งแต่ผลตรวจภาพถ่ายรังสีทรวงอกประจำปีครั้งแรก กรณีศึกษานี้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการยกระดับมาตรฐานการเฝ้าระวังสุขภาพ โดยเฉพาะความจำเป็นที่ต้องอาศัยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางที่ผ่านการรับรองในการแปลผลภาพถ่ายรังสีทรวงอกเพื่อการวินิจฉัยที่แม่นยำในระยะเริ่มต้น ควบคู่ไปกับการบังคับใช้มาตรการย้ายผู้ป่วยออกจากแหล่งทันทีที่ตรวจพบโรค เพื่อชะลอการดำเนินโรคและป้องกันความสูญเสียที่สามารถหลีกเลี่ยงได้

เอกสารอ้างอิง

GBD 2019 Chronic Respiratory Diseases Collaborators. Global burden of chronic respiratory diseases and risk factors, 1990-2019: an update from the Global Burden of Disease Study 2019. EClinicalMedicine 2023;59:101936.

Huang X, Liu W, Yao Y, Wang D, Sun Y, Chen W. 30-year trends in the disease burden, incidence, and prevention of pneumoconiosis. China CDC Wkly 2023;5(38):856-60.

The Lancet Respiratory Medicine. The world is failing on silicosis. Lancet Respir Med 2019;7(4):283.

International Labour Office. Guidelines for the use of the ILO International Classification of Radiographs of Pneumoconioses. Revised edition 2022. Geneva: International Labour Office; 2022.

Dumavibhat N, Matsui T, Hoshino E, Rattanasiri S, Muntham D, Hirota R, et al. Radiographic progression of silicosis among Japanese tunnel workers in Kochi. J Occup Health 2013;55(3):142-8.

ประพาฬ ยงใจยุทธ, ณรงค์ภณ ทุมวิภาต. ระบบทางเดินหายใจ. ใน: คู่มือการประเมินการสูญเสียสมรรถภาพทางกายและจิต. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนเงินทดแทน สำนักงานประกันสังคม; 2566. หน้า 593-622.

ณรงค์ภณ ทุมวิภาต, ศุภกร จันทร์แสงเพ็ชร์, ธีรธัช วิโรจน์สกุลชัย, เอกรินทร์ ลักษณาสิขิรกุล, หิรัญวุฒิ แพร่คุณธรรม, สุธาทิพย์ บูรณสถิตนนท์. โรคจากฝุ่นซิลิกา: โรคซิลิโคสิส. ใน: สุรศักดิ์ บูรณตรีเวทย์, บรรณาธิการ. แนวทางการเฝ้าระวังและการสอบสวนโรคจากการประกอบอาชีพและโรคจากสิ่งแวดล้อม ฉบับปรับปรุงปี พ.ศ. 2568. พิมพ์ครั้งที่ 2. นนทบุรี: กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค; 2568. หน้า 29-48.

Weissman DN. Progressive massive fibrosis: an overview of the recent literature. Pharmacol Ther 2022;240:108232.

Carneiro AP, Barreto SM, Siqueira AL, Cavariani F, Forastiere F. Continued exposure to silica after diagnosis of silicosis in Brazilian gold miners. Am J Ind Med 2006;49(10):811-8.

Varopichetsan S, Dumavibhat N, Chansaengpetch S, Singwicha T, Bunman S, Ingviya T, et al. High prevalence of silicosis and progressive massive fibrosis amid sandstone engravers in Lopburi Province, Thailand. BKK Med J 2024;20(2):93-7.

Meena MK, Singh R, Joshi N, Rathore SS, Chadalawada S, Abubakar M, et al. Silicosis with secondary spontaneous pneumothorax in Western Rajasthan. Cureus 2020;12(11).

Amanda G, Taufik FF. Recurrent secondary spontaneous pneumothorax in silicosis: a case report. Pneumologia 2016;65(4):207-9.

Rupani MP. Challenges and opportunities for silicosis prevention and control: need for a national health program on silicosis in India. J Occup Med Toxicol 2023;18(1):11.

Halldin CN, Blackley DJ, Petsonk EL, Laney AS. Pneumoconioses radiographs in a large population of U.S. coal workers: variability in A reader and B reader classifications by using the International Labour Office Classification. Radiology 2017;284(3):870-6.

Naw Awn J-P, Susanto AD, Samoedro E, Mansyur M, Tungsagunwattana S, Lertrojanapunya S, et al. Inter-observer agreement and accuracy in classifying radiographs for pneumoconiosis among Asian physicians taking AIR Pneumo certification examination. Ind Health 2022;60(5):459-69.

Chansaengpetch S, Dumavibhat N, Kaewlai R, Jaroonpipatkul A, Virojskulchai T, Bunman S, et al. Underdiagnosis of silicosis revealed by reinterpretation of chest radiographs in Thai ceramic workers. Multidiscip Respir Med 2023;18:910.

กระทรวงแรงงาน. กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานการตรวจสุขภาพลูกจ้างซึ่งทำงานเกี่ยวกับปัจจัยเสี่ยง พ.ศ. 2563. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137, ตอนที่ 80 ก (ลงวันที่ 5 ตุลาคม 2563).

สถาบันโรคทรวงอก. AIR PNEUMO PROGRAM: การสร้างมาตรฐานผู้เชี่ยวชาญการแปลผลภาพรังสีโรคปอดจากการประกอบอาชีพสำหรับแพทย์อาชีวเวชศาสตร์ในประเทศไทย และเครือข่าย [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อ 29 ธ.ค. 2568]. เข้าถึงได้จาก: https://shorturl.asia/sLShY

National Institute for Occupational Safety and Health. Successful international examinees [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 29]. Available from: https://shorturl.asia/ocpdx