การพัฒนารูปแบบการดูแลกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะปอดอักเสบจากการสำลักตามเกณฑ์คะแนนทำนายในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอระยะลุกลามที่ได้รับรังสีรักษาและเคมีบำบัด
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสถานการณ์ พัฒนาและประเมินประสิทธิผลรูปแบบการดูแลกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะปอดอักเสบจากการสำลักตามเกณฑ์คะแนนทำนายในผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอระยะลุกลามที่ได้รับรังสีรักษาและเคมีบำบัด ดำเนินการ 3 ระยะ คือ (1) ศึกษาสถานการณ์ (2) พัฒนารูปแบบฯ และ (3) ประเมินประสิทธิผลของรูปแบบฯ ประชากรระยะที่ 1 คือ เวชระเบียนผู้ป่วย 260 คน กลุ่มตัวอย่างระยะที่ 3 คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ได้แก่ (1) ผู้ป่วยมะเร็งศีรษะและลำคอระยะลุกลามที่ได้รับรังสีรักษาและเคมีบำบัด กลุ่มทดลอง 36 คน และกลุ่มควบคุม 36 คน (2) พยาบาลวิชาชีพ 17 คน เครื่องมือการวิจัย ได้แก่ (1) เกณฑ์คะแนนทำนายผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง (2) คู่มือรูปแบบการดูแลสำหรับพยาบาล (3) คู่มือการดูแลตนเองสำหรับผู้ป่วย ค่า IOC เท่ากับ 0.96, 0.96, 0.98 ตามลำดับ เครื่องมือเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลผู้ป่วย (ระยะที่ 1) ค่า IOC เท่ากับ 1 แบบประเมินความรู้การดูแลตนเองสำหรับผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงต่อภาวะ AP และแบบสอบถามพยาบาลด้านประโยชน์ของรูปแบบการดูแล มีค่า IOC เท่ากับ 0.98, 0.98 และค่าสัมประสิทธิ์อัลฟาของครอนบาคเท่ากับ 0.75, 0.95 ตามลำดับ วิเคราะห์ข้อมูลทั่วไป ด้วยสถิติเชิงพรรณนา วิเคราะห์ปัจจัยเสี่ยงด้วย Chi-square และ stepwise ทดสอบความแตกต่างด้วย Wilcoxon signed-rank test
ผลการศึกษา พบปัจจัยด้านอายุ สถานะสมรรถภาพ (ECOG) ดัชนีมวลกาย การดื่มแอลกอฮอล์ สุขอนามัยช่องปาก ตำแหน่งของเนื้องอก สูตรยา Carboplatin และการให้อาหารทางสายยางมีความสัมพันธ์กับการเกิดภาวะปอดอักเสบจากการสำลัก อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.05) รูปแบบการดูแลฯ มี 2 องค์ประกอบ ได้แก่ (1) คู่มือรูปแบบการดูแลสำหรับพยาบาล และ (2) คู่มือการดูแลตนเองสำหรับผู้ป่วย/ ผู้ดูแล การประเมินประสิทธิผลของรูปแบบฯ พบว่า อุบัติการณ์ของภาวะปอดอักเสบจากการสำลักลดลงอย่างไม่มีนัยสำคัญ (p .96) แต่ความรุนแรงของภาวะปอดอักเสบจากการสำลักในระดับปานกลางถึงรุนแรงมาก และระยะเวลาเฉลี่ยในการฉายรังสี ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p < .05 และ p < .001, ตามลำดับ) คะแนนความรู้ในการดูแลตนเองของผู้ป่วยผู้/ ดูแลเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p < .001) และพยาบาลมีความเห็นด้วยอย่างยิ่งว่ารูปแบบการดูแลนี้มีประโยชน์
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
References
Zhang Y, Zhu Y, Wan H. Effectiveness of an evidence-based swallowing facilitation strategy for patients undergoing radiotherapy for head and neck cancer: a study protocol for a randomized controlled trial. BMJ Open [serial online] 2024 Jan. [cited 2024 Mar 10];14(1): e072859. Available from: https://doi.org/10.1136/bmjopen-2023-072859
Dwivedi RC, St Rose S, Roe JW, et al. Oropharyngeal dysphagia in head and neck cancer: how to reduce aspiration pneumonia. J Laryngol Otol. [serial online] 2022 Dec [cited 2024 Mar 16]; 136(12): 1064–71. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36517921/
Baudelet M, Steen LVd, Duprez F, et al. Prophylactic swallowing therapy during head-and-neck cancer radiotherapy: effect of service-delivery mode and overall adherence level on swallowing function and muscle strength—the PRESTO trial. Radiother Oncol. [serial online] 2023 Aug [cited 2024 Mar 16]; 2024(193): 110–8. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/ PMC10957706/
Waneenat Ruesingpisch. Efficacy of Nursing Practice Guideline for Preventing Pneumonia in Elderly Patients with Hip Fracture at Phaholpolpayuhasena Hospital, Kanchanaburi Province. Pholpolpayuhasena Hosp J. 2025;13(2):1–19. Thai.
Sunee Suwanpasu, Werapattra Praparpak, Sukanya Poonsap. The effectiveness study of the Search out Severity Score and National Early Warning Score for predicting unplanned intubation or intensive care unit admission in older patients in medical wards. J Nurs Sci Chula. 2021;33(1):1-20. Thai.
Dodd MJ, Janson S, Facione N, et al. Advancing the science of symptom management. J Adv Nurs [serial online] 2001 Mar [cited 2024 Apr 16]; 33(5): 668–76. Available from: https://doi.org/10.1046/ j.1365-2648.2001.01697.x
Kanter RM. Men and women of the corporation. 2nd ed. New York: Basic Books; 1993.
Liu HC, Williamson CW, Zou J, et al. Quantitative prediction of aspiration risk in head and neck cancer patients treated with radiation therapy. Oral Oncol [serial online] 2023 Jan [cited 2024 Apr 16]; 136:106247. Available from: https://doi.org/10.1016/j.oraloncology.2022.106247
Naree Sornchai, Walaiphan Yodnil, Thamachat Inchan, Jaruwan Wongwichawatana, Payoon Weerakieatikul, Siriporn Jancham, et al. Effectiveness of nursing practice guidelines for prevention of pneumonia caused by multidrug-resistant Acinetobacter baumannii in patients with mechanical ventilators. Burapha Nurs J. 2023;31(4):109–14. Thai.
The Joanna Briggs Institute. JBI Manual for Evidence Synthesis [Internet]. Adelaide: The Joanna Briggs Institute; 2013 [cited 2024 May 25]. Available from: https://jbi.global/
Charlson ME, Pompei P, Ales KL, MacKenzie CR. A new method of classifying prognostic comorbidity in longitudinal studies: development and validation. J Chronic Dis [serial online] 1987 May [cited 2024 May 25 ]; 40(5) : 373–83. Available from: https://doi.org/10.1016/0021-9681(87)90171-8
National Cancer Institute. Common Terminology Criteria for Adverse Events (CTCAE) v5.0 [Internet]. Bethesda (MD): National Cancer Institute; 2017 [cited 2024 Jun 6]. Available from: https://ctep.cancer.gov/protocolDevelopment/adverse_events.htm.
Shirasu H, Yokota T, Hamauchi S, et al. Risk factors for aspiration pneumonia during concurrent chemoradiotherapy or bio-radiotherapy for head and neck cancer. BMC Cancer [serial online] 2020 Mar [cited 2024 May 26]; 20:182. Available from: https://doi.org/10.1186/s12885-020-6682-1
Ko CA, Hsu CM, Tsai MS. Pneumonia in patients with head and neck cancer: risk factors and prevention strategies. Int J Head Neck Sci [serial online] 2020 December [cited 2024 May 26]; 4(4): 146–55. Available from: https://doi.org/10.6696/IJHNS.202012_4(4).0002
Kawai S, Yokota T, Onozawa Y, et al. Risk factors for aspiration pneumonia after definitive chemoradiotherapy or bio-radiotherapy for locally advanced head and neck cancer: a monocentric case control study. BMC Cancer [serial online] 2017 January [cited 2024 May 28]; 17:59. Available from: https://doi.org/10.1186/s12885-017-3052-8
Xu B, Boero IJ, Hwang L, et al. Aspiration pneumonia after concurrent chemoradiotherapy for head-and-neck cancer. Cancer [serial online] 2015 April [cited 2024 May 28]; 121(8):1303–11. Available from: https://doi.org/10.1002/cncr.29207
Chufal KS, Upreti S, Uniyal G. Prevention and management of aspiration pneumonitis in patients undergoing radiotherapy for head and neck malignancies. Complications of Cancer Therapy: Best Practices in Prevention and Management [serial online] 2024 [cited 2024 Sep 26]; 137–58. Available from: https://doi.org/10.1007/978-981-97-0402-9_13
Zhang Y, Zhang N, Wang X, Wang Y, Zhang Y, Wang S. Evidence summary on the rehabilitative management of dysphagia during radiotherapy for head and neck cancer patients. Front Oncol [serial online] 2024 Sep [cited 2024 Oct 26]; 14:1429484. Available from: https://doi.org/10.3389/ fonc.2024.1429484
Sanivarapu RR, Vaqar S, Gibson J, Overmeyer KA. Aspiration pneumonia (nursing). StatPearls [serial online] 2024 Mar [cited 2024 May 26]; Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ NBK568770/.
McCloskey SA, Lizerbram D, Lydiatt WM, Lydiatt DD, McGovern S. Quantification of the effect of treatment duration on local-regional failure after definitive concurrent chemotherapy and intensity-modulated radiation therapy for squamous cell carcinoma of the head and neck. Head Neck [serial online] 2012 November [cited 2024 Jun ]; 34(11): 1591–6. Available from: https://doi.org/10.1002/hed.21980
