ระบบการป้องกันและการรักษาภาวะตกเลือดหลังคลอดในมารดาที่มีการคลอดบุตรปกติในบริบทจังหวัดชายแดนภาคใต้

เพ็ญแข รถมณี

ผู้แต่ง

เพ็ญแข รถมณี โรงพยาบาลนราธิวาสราชนครินทร์

คำสำคัญ:

ภาวะตกเลือดหลังคลอด , จังหวัดชายแดนใต้ , ระบบบริการสุขภาพ , ทีมตอบสนองฉุกเฉิน , การดูแลสุขภาพมารดา

บทคัดย่อ

ภาวะตกเลือดหลังคลอด (Postpartum Hemorrhage: PPH) เป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตของมารดาในจังหวัดชายแดนภาคใต้ของไทย โดยเฉพาะจังหวัดนราธิวาส ทั้งนี้พื้นที่ดังกล่าวมีความท้าทายเฉพาะทั้งด้านทรัพยากร ความมั่นคง วัฒนธรรม และความเชื่อทางศาสนา ซึ่งส่งผลต่อการเข้าถึงและคุณภาพของบริการสุขภาพ
แม่และเด็ก บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอระบบการป้องกันและการรักษาภาวะตกเลือดหลังคลอดในมารดาที่คลอดบุตรปกติในบริบทจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยใช้การทบทวนองค์ความรู้เชิงบูรณาการร่วมกับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงประจักษ์จากระบบบริการจริงในจังหวัดนราธิวาส ได้แก่ รายงานมารดาเสียชีวิต การวิเคราะห์สาเหตุราก (Root Cause Analysis) การทบทวนเวชระเบียนย้อนหลัง และการระดมความคิดเห็นจากทีมสหสาขาวิชาชีพนำมาสังเคราะห์ร่วมกับแนวทางปฏิบัติสากลเพื่อออกแบบระบบที่เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ผลลัพธ์ของระบบ
ที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ การจัดตั้งคณะกรรมการพัฒนาระบบระดับจังหวัด การสำรวจและวิเคราะห์ปัญหาเชิงระบบ การพัฒนาระบบคัดกรองและติดตามหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยง การพัฒนาแนวทางเวชปฏิบัติ (CPG) การจัดตั้งทีมตอบสนองเร่งด่วน (Rapid response team PPH) และการพัฒนานวัตกรรมรถ PPH ผลการดำเนินงานพบว่าอัตราการเกิด PPH ลดลงจากร้อยละ 0.90 เป็นร้อยละ 0.70 อัตราภาวะ shock จาก PPH ลดลงจากร้อยละ 13.82 เหลือร้อยละ 11.11 และอัตราภาวะโลหิตจางก่อนคลอดลดลงจากร้อยละ 23.7 เหลือร้อยละ 16.27 สรุปได้ว่าระบบที่พัฒนาขึ้นสามารถลดอัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนและการเสียชีวิตของมารดาได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยอาศัยการบูรณาการหลักฐานเชิงประจักษ์ แนวทางสากล และความเข้าใจบริบทวัฒนธรรม เป็นต้นแบบที่มีศักยภาพในการขยายผลสู่จังหวัดอื่น ๆ

เอกสารอ้างอิง

Chaiyapong, A., Laeheem, K., Promsaka Na Sakolnakorn, T., & Chuaboon, W. (2022). Muslim women and health lifestyle in deep south of Thailand. Suratthani Rajabhat Journal, 9(2), 219–239. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/srj/article/view/259215 (in Thai)

Department of Health. (2023). Annual Report on Maternal and Child Health Statistics 2023. Ministry of Public Health. (in Thai)

Escobar, M. F., Nassar, A. H., Theron, G., Barnea E. R., Nicholson, W., Ramasauskaiteet, D. et al. (2022). FIGO recommendations on the management of postpartum hemorrhage. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 157(1), 3–27. https://doi.org/10.1002/ijgo.14116

Healthcare Accreditation Institute (Public Organization). (2020). Program and Disease Specific Standards, June 2020 edition. Healthcare Accreditation Institute (Public Organization). (in Thai)

Kogutt, B. K., Kim, J. M., Will, S. E., & Sheffield, J. S. (2022). Development of an obstetric hemorrhage response intervention: The postpartum hemorrhage cart and medication kit. The Joint Commission Journal on Quality and Patient Safety, 48(2), 120–128. https://doi.org/10.1016/j.jcjq.2021.09.007

Melnyk, B. M., & Fineout-Overholt, E. (2023). Evidence-Based Practice in Nursing & Healthcare: A Guide to Best Practice (5th ed.). Philadelphia, PA: Wolters Kluwer.

Mishra, N., Dhruw, S., Mishra, I., & Daharwal, A. (2021). Visual estimation of blood loss versus quantification of blood loss after vaginal birth using an innovative drape: A prospective study. International Journal of Reproduction, Contraception, Obstetrics and Gynecology, 10(1), 268–274. https://dx.doi.org/10.18203/2320-1770.ijrcog20205780

Narathiwat Provincial Public Health Office. (2024). Maternal Mortality Surveillance Report, 2018–2023 (in Thai) Pattanapisalsak, C. (2023). The study of maternal death problems in the three southern border provinces, Thailand, 2018–2023. Journal of Health Science of Thailand, 32(6), 1025–1034. https://thaidj.org/index.php/JHS/article/view/14901 (in Thai)

Rothmanee, P., Kumpasano, T., & Masaesaai, S. (2025). Development of practice guidelines for the prevention and treatment of postpartum hemorrhage in mothers with normal labor at Narathiwas Rajanagarindra Hospital. Princess of Naradhiwas University Journal, 17(2), 19–40. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/pnujr/article/view/265608 (in Thai)

The Healthcare Improvement Studies Institute. (n.d.). Postpartum Haemorrhage (PPH) Kits Study. Retrieved September 1, 2025, from https://www.thisinstitute.cam.ac.uk/postpartum-haemorrhage-pph-kits-study/

Ushida, T., Kotani, T., Imai, K., Nakano-Kobayashi, T., Nakamura, Moriyama, et al. (2021). Shock index and postpartum hemorrhage in vaginal deliveries: A multicenter retrospective study. Shock (Augusta, Ga.), 55(3), 332–337. https://doi.org/10.1097/SHK.0000000000001634

Vogel, J. P., Nguyen, P. Y., Ramson, J., De Silva, M. S., Pham, M. D., Sultana, S., et al. (2024). Effectiveness of care bundles for prevention and treatment of postpartum hemorrhage: A systematic review. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 231(1), 67–91. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2024.01.012

World Health Organization. (2023). Sustainability Framework for Action in Health Systems Strengthening. Retrieved September 1, 2025 from https://www.who.int/publications/i/item/9789240077096

World Health Organization. (2025). Consolidated Guidelines for the Prevention, Diagnosis and Treatment of Postpartum Haemorrhage. Retrieved September 1, 2025 from https://www.who.int/publications/i/item/9789240115637

Xu, X., Lin, Y., Weng, L., Guo, Y., Lin, L., & Yan, J. (2023). The application of rapid response team in category 1 emergency caesarean section teaching for OBGYN residents in the delivery room. Medicine (Baltimore), 102(35), e34551. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000034551

Yunas, I., Islam, M. A., Sindhu, K. N., Devall, A. J., Podesek, M., Alam, S. S., et al. (2025). Causes of and risk factors for postpartum haemorrhage: A systematic review and meta-analysis. The Lancet (London, England), 405(10488), 1468–1480. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(25)00448-9

Zheutlin, A. B., Vieira, L., Shewcraft, R. A., Li, S., Wang, Z., Schadt, E., et al. (2022). Improving postpartum hemorrhage risk prediction using longitudinal electronic medical records. Journal of the American Medical Informatics Association, 29(2), 296–305. https://doi.org/10.1093/jamia/ocab161