ภาวะหมดไฟในการทำงานของบุคลากรสาธารณสุข: ปัจจัย ผลกระทบ และแนวทางการจัดการ

บทคัดย่อ

ระบบสาธารณสุขไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายจากปัจจัยหลายประการ รวมถึงความต้องการบริการที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้บุคลากรต้องทำงานล่วงเวลาอย่างต่อเนื่องจนเกิดภาวะหมดไฟ (burnout) ซึ่งเป็นภาวะทางจิตใจที่เกิดจากความเครียดสะสมในที่ทำงาน ภาวะหมดไฟประกอบด้วยความอ่อนล้าทางอารมณ์ การลดความเป็นบุคคลและความสำเร็จส่วนบุคคล โดยภาวะนี้ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อคุณภาพการบริการที่บุคลากรให้แก่ผู้รับบริการ เช่น การเพิ่มความเสี่ยงต่อความผิดพลาดในการรักษาและการลดประสิทธิภาพการทำงาน ซึ่งส่งผลต่อทั้งผู้ป่วยและต้นทุนทางเศรษฐกิจขององค์กร บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนนิยามและมิติของภาวะหมดไฟในการทำงานของบุคลากรสาธารณสุขไทย และวิเคราะห์ผลกระทบที่เกิดขึ้นทั้งในด้านคุณภาพการบริการและสุขภาพจิตของบุคลากร โดยใช้วิธีทบทวนวรรณกรรมและการวิเคราะห์สาระสำคัญจากเอกสารจำนวน 27 เรื่อง โดยอิงกรอบแนวคิด Job Demands–Resources

ผลการศึกษาพบว่า ภาวะหมดไฟในบุคลากรสาธารณสุขในประเทศไทยยังคงเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน โดยในบางพื้นที่ยังคงมีอัตราภาวะหมดไฟสูง เช่น ในช่วงวิกฤตโควิด-19 ที่อัตราภาวะหมดไฟของบุคลากรในโรงพยาบาลภาครัฐเพิ่มขึ้นมากกว่าร้อยละ 30 ซึ่งสะท้อนถึงปัญหาภาระงานหนักและการขาดแคลนทรัพยากรที่เพียงพอ พร้อมทั้งสังเคราะห์แนวทางการจัดการภาวะหมดไฟในระดับบุคคล องค์กร และนโยบายสาธารณะเพื่อสร้างความยั่งยืนในการให้บริการสุขภาพในระยะยาว