ความรอบรู้ด้านสุขภาพที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในจังหวัดสุพรรณบุรี

สมภพ  ปานมณี; นพดล  ทองอร่าม

ผู้แต่ง

สมภพ ปานมณี นักศึกษาหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดสุพรรณบุรี คณะสาธารณสุขศาสตร์และสหเวชศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก
นพดล ทองอร่าม วิทยาลัยการสาธารณสุขสิรินธร จังหวัดสุพรรณบุรี คณะสาธารณสุขศาสตร์และสหเวชศาสตร์ สถาบันพระบรมราชชนก

บทคัดย่อ

บุหรี่ไฟฟ้าเป็นปัญหาทางด้านสาธารณสุข นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง
ที่มีแนวโน้มจะสูบบุหรี่ไฟฟ้าในอนาคต การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษา 1.ระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ
2.ความสัมพันธ์ระหว่างความรอบรู้ด้านสุขภาพกับพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าและ 3. ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าเป็นการวิจัยเชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่างคือ นักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลายในจังหวัดสุพรรณบุรี จำนวน 418 คน โดยใช้สุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้น เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพ มีค่าความเชื่อมั่น 0.95 แบบสอบถามพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้ามีค่าความเชื่อมั่น 0.98 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูป สถิตที่ใช้ได้แก่ สถิติเชิงพรรณนา และสถิติเชิงอนุมาน ได้แก่ สัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบเพียร์สันและ สัมประสิทธิ์การถดถอยพหุคูณ ผลการศึกษา พบว่า กลุ่มตัวอย่าง ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง นักเรียนส่วนใหญ่เคยพบเห็นการสูบบุหรี่ไฟฟ้า มีระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ อยู่ในระดับสูง (M=4.56, SD.=0.75) อยู่ในระดับสูง ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย จังหวัดสุพรรณบุรี อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ ทักษะการจัดการตนเองมีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้ามากที่สุด (β = 0.415, P-value = <.001) รองลงมาคือ ทักษะการรู้เท่าทันสื่อ (β = 0.348, P-value = <.001) และ ทักษะการตัดสินใจ (β = 0.187, P-value = <.001) ตามลำดับ โดยสามารถอธิบายความแปรปรวนของพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าได้ร้อยละ 76.00 (R²=0.760, P-value < 0.05)

องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ คือ ทักษะการจัดการตนเองและทักษะการรู้เท่าทันสื่อที่สามารถช่วยให้พฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย โรงเรียนควรส่งเสริมกิจกรรมยามว่างที่เป็นประโยชน์ เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้า และสร้างสื่อการเรียนรู้ที่เหมาะสมเกี่ยวกับโทษและพิษภัยของบุหรี่ไฟฟ้า เพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพพฤติกรรมการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในโรงเรียนให้มีความยั่งยืนต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กนิษฐา ไทยกล้า. (2566). การเฝ้าระวังตลาดบุหรี่ไฟฟ้าบนอินเทอร์เน็ต ปี พ.ศ. 2566. หน่วยสารเสพติด สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์สุขภาพ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.

กรมควบคุมโรค กองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ. (2568). ทิศทางการขับเคลื่อนงานควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569: ประเทศไทยบุหรี่ไฟฟ้าต้องเป็นศูนย์ (Zero E- Cig) [สไลด์เอกสารนำเสนอ]. กระทรวงสาธารณสุข.

กองงานคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2568). รายงาน ประจำปี 2568. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข.

ข้อมูลสารสนเทศนักเรียนโรงเรียนสังกัดเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. (2568, 25 กรกฎาคม). จาก https://school.webactivity.net/main.php

ขวัญเมือง แก้วดําเกิง. (2561). ความรอบรู้ด้านสุขภาพ เข้าถึง เข้าใจ และการนําไปใช้. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พริ้นติ้ง.

จุฑามาศ มณีกุล. (2566). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในระยะแรกของนักเรียนมัธยมศึกษาตอนปลาย จังหวัดฉะเชิงเทรา [วิทยานิพนธ์พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยบูรพา

ชัยชนะ ศรีเพียรชัย และภัทรพร วีระนาคินทร์. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับระดับการรับรู้และ พฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนระดับมัธยมศึกษาตอนปลายในพื้นที่อำเภอ จังหวัดขอนแก่น. วารสารปัญญาพัฒน์, 2(5), 51–56.

ชีวิน อ่อนละออ, วีณา อิศรางกูร ณ อยุธยา, สุทธินันท์ บุญมี, และสวิตา อ่อนละออ. (2568). แนว ทางการส่งเสริมความรู้เพื่อปลอดบุหรี่ไฟฟ้าและผลิตภัณฑ์ยาสูบของนักศึกษาและบุคลากร วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย. วารสารวิชาการและวิจัย มหาวิทยาลัยภาคตะวันออกเฉียงเหนือ, 15(3), 229–241.

ณรงค์ชัย หัตถี และพุทธิพร พงศ์นันนทกุลกิจ. (2567). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการป้องกันการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนปลาย จังหวัดจันทบุรี. วารสารการพยาบาลและนวัตกรรมสุขภาพ, 1(1), 1–15.

ธนากร ธนวัฒน์. (2567). ผลกระทบในทุกมิติจากการใช้บุหรี่ไฟฟ้า: การทบทวนแนวทางการจัดโปรแกรมสำหรับการสร้างการรับรู้ถึงอันตรายต่อสุขภาพและการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าในวัยรุ่น. วารสารสาธารณสุขและวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 7(2), 93–106.

นันท์นภัส เกตน์โกศัลย์ และธวิสรา จิรเสถียรพร. (2569). การพัฒนาโปรแกรมการจัดการเรียนรู้เชิงรุกเพื่อส่งเสริมทักษะการรู้เท่าทันสื่อโฆษณาบุหรี่ไฟฟ้าทางเครือข่ายอินเตอร์เน็ตของนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี, 9(1), 59–74.

พงษ์ศักดิ์ อ้นมอย, ชนุตา พาโพนงาม, และนฤมล ลาวน้อย. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของเยาวชนจังหวัดอุตรดิตถ์. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 31(2), 197-205.

ยุทธพงศ์ ปิ่นอนงค์. (2567). ปัญหาบุหรี่ไฟฟ้ากับเยาวชนไทย (ร้อยเรื่อง...เมืองไทย). สำนักวิชาการ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

วงการแพทย์. (2557). บุหรี่อิเล็กทรอนิกส์ ยาสูบ “แปลงร่าง” คนบาปในคราบนักบุญ. http://www.wongkarnpat.com/viewya.php?id=1050

วชิระ เพ็งจันทร์. (2560). เอกสารการประชุมเชิงปฏิบัติการพัฒนาศักยภาพบุคลากรกรมอนามัย เรื่อง ความรอบรู้สุขภาพมุ่งสู่ประเทศไทย. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.

สุกัญญา รังสี, บุศยรินทร์ เอกมั่นเศรษฐ์, และ ปิยธิดา โพธิ์ดง. (2567). ผลของโปรแกรมให้ความรู้อิเล็กทรอนิกส์ด้านสุขภาพต่อความรู้และทัศนคติในการป้องกันการสูบบุหรี่ไฟฟ้าของนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาตอนต้น. วารสารการพยาบาลและการศึกษา, 7(2), 55–66.

สุภิญญา คำพันธ์, อนงค์นาถ หนูดาษ, ชนากานต์ เกษตรการุณย์, และธนะวัฒน์ รวมสุก. (2564). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับความรอบรู้ทางสุขภาพเกี่ยวกับบุหรี่และการป้องกันการสูบบุหรี่ของนักศึกษามหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง กรุงเทพมหานคร. วารสารสวนสุนันทาวิชาการและวิจัย, 15(1), 1–10. [cite: 2].

สุวรรณา เรืองกาญจนเศรษฐ์, กัญญารัตน์ กลิ่นวิชิต, รัตนาภรณ์ แป้นทิม, และกนกวรรณ ผ่องศรี. (2566). บุหรี่ไฟฟ้า มหันตภัยร้ายทำลายเยาวชน. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 32(5), 946–961.

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2568). คู่มือบุหรี่ไฟฟ้า รู้ไว้ ร้ายจัด. สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.

อรุณ จิรวัฒน์กุล. (2558). สถิติทางวิทยาศาสตร์สุขภาพเพื่อการวิจัย. วิทยพัฒน์.

อาภาพร เผ่าวัฒนา, นฤมล เอื้อมณีกุล, และสุนีย์ ละกำปั่น. (2560). การป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงในวัยรุ่น: แนวคิดและการจัดการหลายระดับ [Risk behaviors in adolescence: Concepts and management in multilevel approach]. แดเน็กซ์ อินเตอร์คอร์ปอเรชั่น.

Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice Hall.

Bloom, B. S. (1971). Mastery learning. Holt, Rinehart and Winston.

Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons.

Diaz, M. C., Kierstead, E. C., Khatib, B. S., Schillo, B. A., & Tauras, J. A. (2023). Investigating the impact of e-cigarette price and tax on e-cigarette use behavior. American Journal of Preventive Medicine, 64(6), 797–804. https://doi.org/10.1016

Euromonitor International. (2019). Smoking situation. BBC News. https://www.bbc.com

Kong, G., Kuguru, K. E., & Krishnan-Sarin, S. (2017). Gender differences in US adolescent e- cigarette use. Current Addiction Reports, 4(4), 422–430.

Kramarow, E. A., & Elgaddal, N. (2023). Current electronic cigarette use among adults aged 18 and over: United States, 2021 (NCHS Data Brief, No. 475).

National Center for Health Statistics.

Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267.

Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078.

Senaviratna, N. A. M. R., & A. Cooray, T. M. J. (2019). Diagnosing Multicollinearity of Logistic Regression Model. Asian Journal of Probability and Statistics, 5(2), 1–9. https://doi.org/10.9734/ajpas/2019/v5i230132