ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงวิเคราะห์แบบภาคตัดขวางนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาระดับความรู้เกี่ยวกับโรคความดันโลหิตสูง ความเชื่อด้านสุขภาพ และพฤติกรรมการดูแลตนเอง และ 2) ศึกษาปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองของกลุ่มเสี่ยงโรคความดันโลหิตสูง จังหวัดนครศรีธรรมราช กลุ่มตัวอย่างคือประชาชนอายุ 35–59 ปี ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงกว่าปกติ จำนวน 209 คน คัดเลือกด้วยวิธีการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม 4 ส่วน ได้แก่ ข้อมูลส่วนบุคคล ความรู้เกี่ยวกับโรค ความเชื่อด้านสุขภาพ 6 ด้าน และพฤติกรรมการดูแลตนเอง 5 ด้าน ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 5 คน  ได้ค่า IOC 0.60–1.00 แบบวัดความรู้มีค่าความเชื่อมั่น KR-20 เท่ากับ .740 ส่วนแบบวัดความเชื่อด้านสุขภาพ 6 ด้าน มีค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาครายด้านระหว่าง .871–.963 และแบบวัดพฤติกรรมการดูแลตนเองมีค่า .895 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณเชิงเส้นแบบหลายขั้นตอน

ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความรู้อยู่ในระดับสูง (ร้อยละ 59.81) ความเชื่อด้านสุขภาพอยู่ในระดับสูง 5 ด้าน ยกเว้นการรับรู้อุปสรรคที่อยู่ในระดับปานกลาง และพฤติกรรมการดูแลตนเองโดยรวมอยู่ในระดับดี (M = 3.29, SD = 0.45) เมื่อแปลงตัวแปรเชิงกลุ่มเป็นตัวแปรหุ่นแล้ว การวิเคราะห์ถดถอยพบตัวแปรพยากรณ์เข้าสมการ 6 ตัว จากตัวแปรตั้งต้น 5 ตัวแปรต้นทั้งหมด ร่วมกันทำนายพฤติกรรมการดูแลตนเองได้ร้อยละ 48.82 (Adjusted R² = .488, F = 34.073, p < .001) โดยการรับรู้ความสามารถของตนเองมีอิทธิพลมากที่สุด (β = .571) รองลงมาคือ อาชีพค้าขาย/ธุรกิจส่วนตัว การรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ประโยชน์ การศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น และอาชีพอื่นๆ ตามลำดับ จากผลการวิจัยหน่วยบริการสาธารณสุข ควรพัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างการรับรู้ความสามารถของตนเองในกลุ่มเสี่ยง สื่อสารโดยเน้นประโยชน์ของการป้องกันโรคมากกว่าการเน้นความเสี่ยง และให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับกลุ่มอาชีพค้าขายหรือธุรกิจส่วนตัวซึ่งมีพฤติกรรมต่ำกว่ากลุ่มเกษตรกรรม ทั้งนี้ยังเหลือความแปรปรวนอีกร้อยละ 51.18 ที่ควรศึกษาปัจจัยอื่นเพิ่มเติมในอนาคต เช่น การสนับสนุนทางสังคม ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และการเข้าถึงบริการสุขภาพ