การส่งเสริมสมรรถภาพทางกายของผู้สูงอายุด้วยการออกกำลังกายโดยใช้ยางยืดใน ตำบลป่ามะม่วง อำเภอเมือง จังหวัดตาก

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงกึ่งทดลองนี้มีวัตถุประสงค์ (1) พัฒนารูปแบบการออกกำลังกายด้วยยางยืดที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุในตำบลป่ามะม่วง อำเภอเมือง จังหวัดตาก และ (2) เปรียบเทียบผลก่อนและหลังการใช้รูปแบบดังกล่าวต่อสมรรถภาพทางกายและตัวชี้วัดสุขภาพ กลุ่มตัวอย่างผู้สูงอายุที่คัดเลือกแบบเจาะจง 30 คน เข้าร่วมโปรแกรมยางยืด 12 ท่า ความหนักช้า–ปานกลาง ครั้งละ 20–25 นาที สัปดาห์ละ 3 ครั้ง ต่อเนื่อง 12 สัปดาห์ เก็บข้อมูลองค์ประกอบร่างกาย (น้ำหนัก รอบเอว BMI) ตัวชี้วัดหัวใจ–หลอดเลือด (ชีพจรพัก ความดันโลหิต) และสมรรถภาพทางกาย (แตะมือด้านหลัง ยืน–นั่ง 30 วินาที เดินเร็วอ้อมหลัก ยืนยกเข่า 2 นาที) วิเคราะห์ด้วยสถิติ Paired t-test กำหนดนัยสำคัญ p≤.05 ผลการวิจัยพบว่าตัวชี้วัดส่วนใหญ่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ น้ำหนักลดลงเฉลี่ย 0.9 กก. (p=.004) รอบเอวลดลง 4.0 ซม. (p<.001) ความยืดหยุ่นช่วงไหล่–หลังดีขึ้นจากแบบทดสอบแตะมือด้านหลัง (ขวา −11.7→−9.1 ซม.; p<.001 และซ้าย −16.7→−13.4 ซม.; p<.001) ความแข็งแรง–ทนทานของกล้ามเนื้อส่วนล่างเพิ่มขึ้น (ยืน–นั่ง 30 วินาที 14.5→20.1 ครั้ง; p<.001) ความคล่องตัวดีขึ้น (เดินเร็วอ้อมหลัก 15.48→13.05 วินาที; p<.001) และความทนทานทางกายระดับย่อยเพิ่มขึ้น (ยืนยกเข่า 2 นาที 156.2→205.3 ครั้ง; p<.001) ขณะที่ BMI ลดลงเล็กน้อย (−0.29 กก./ม²; p=.075) ชีพจรพักและความดันซิสโตลิกลดลงเล็กน้อยแต่ไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p=.335, .165) และความดันไดแอสโตลิกมีแนวโน้มเพิ่ม (p=.055) สรุปได้ว่าโปรแกรมยางยืด 12 สัปดาห์ช่วยยกระดับสมรรถภาพเชิงหน้าที่ของผู้สูงอายุอย่างชัดเจน พร้อมแนวโน้มที่ดีต่อองค์ประกอบร่างกาย ผลด้านหัวใจ–หลอดเลือดยังไม่เด่นชัด จึงควรพิจารณาเพิ่มระยะเวลา/องค์ประกอบแอโรบิกและติดตามความดันไดแอสโตลิกในระยะยาว ข้อจำกัดคือขนาดตัวอย่างน้อยและการคัดเลือกแบบเจาะจงซึ่งจำกัดการอ้างอิงเชิงประชากร โดยงานวิจัยนี้สามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชน และควรต่อยอดศึกษาระยะยาวโดยเพิ่มองค์ประกอบการออกกำลังกายแบบแอโรบิกเพื่อพัฒนาในมิติสรีรวิทยาอย่างครอบคลุม