แนวคิดและรูปแบบการปฏิบัติการพยาบาลของอาจารย์สาขาการพยาบาลอนามัยชุมชน  กรณีการจัดการปัญหาภาวะแทรกซ้อนที่เท้าเบาหวาน

ชนิดา  มัททวางกูร; ระชี ดิษฐจร; ยุพดี  สีน้ำเงิน

ผู้แต่ง

ชนิดา มัททวางกูร ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. อาจารย์ประจำคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม
ระชี ดิษฐจร อาจารย์ประจำคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม
ยุพดี สีน้ำเงิน พยาบาลวิชาชีพปฏิบัติการ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลสายสี่

คำสำคัญ:

การปฏิบัติการพยาบาลของอาจารย์, การพยาบาลอนามัยชุมชน , ภาวะแทรกซ้อนที่เท้าเบาหวาน

บทคัดย่อ

การปฏิบัติการพยาบาลของอาจารย์ เป็นการนำความเชี่ยวชาญของอาจารย์ไปให้บริการแก่ผู้รับบริการโดยตรง เพื่อเพิ่มพูนความเชี่ยวชาญของตนอย่างต่อเนื่อง มีการบูรณาการความเป็นนักวิชาการ การศึกษา การวิจัย และการปฏิบัติการพยาบาล วัตถุประสงค์ของบทความนี้ เพื่ออธิบายแนวคิดและรูปแบบการปฏิบัติการพยาบาลของอาจารย์สาขาการพยาบาลอนามัยชุมชน และนำเสนอกรณีการจัดการปัญหาภาวะแทรกซ้อนที่เท้าผู้ป่วยเบาหวาน ร่วมกับหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ ในรูปแบบความร่วมมือในการปฏิบัติงานร่วมกัน (Collaboration Model) ระหว่างอาจารย์กับพยาบาลวิชาชีพและบุคลากรประจำหน่วยบริการ โดยเลือกปัญหาสุขภาพที่พบบ่อยในพื้นที่และเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศ กำหนดแนวทางการดำเนินงานโดยใช้กรอบแนวคิดวิธีการเชิงระบบ (System Approach) ใช้กระบวนการพยาบาลครอบครัวที่เน้นครอบครัวเป็นศูนย์กลาง (Family-Centered Care) และทฤษฎีการดูแลตนเองของโอเร็ม (Orem’s Self-Care Theory)

ผลลัพธ์การดำเนินการ พบว่าผู้ป่วยและครอบครัวมีความสามารถในการปฏิบัติพฤติกรรมการดูแลเท้าและตรวจเท้าด้วยตนเองได้มากขึ้น ส่งผลให้ความเสี่ยงต่อการเกิดแผลที่เท้าลดลง อย่างไรก็ตาม ปัญหาด้านความตระหนักในการเลือกรองเท้าที่เหมาะสมสำหรับผู้เป็นโรคเบาหวานยังไม่สามารถแก้ไขได้ จึงส่งต่อให้หน่วยบริการติดตามดูแลต่อไป ด้านบุคลากรประจำหน่วยบริการ และ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ได้พัฒนาศักยภาพในการส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลเท้าแก่ผู้ป่วยที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและบริบทของชุมชน เพื่อป้องกันและลดอัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เท้าในผู้ป่วยโรคเบาหวาน ส่วนอาจารย์ได้พัฒนาทักษะการพยาบาลผู้ป่วยโรคเรื้อรังและครอบครัว นำไปสู่การบูรณาการการจัดการเรียนการสอนรายวิชาการพยาบาลอนามัยชุมชน และการทำวิจัยร่วมกันระหว่างสถาบันการศึกษากับหน่วยบริการสุขภาพต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กองแผนงาน กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติระยะ 20 ปี ด้านการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ (พ.ศ. 2560-2579) (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์

กัลยภรณ์ เชยโพธิ์. (2566). การฝึกความเชี่ยวชาญ (Faculty Practice) การปฏิบัติด้านการพยาบาลชุมชนของอาจารย์พยาบาล โดยใช้กระบวนการเยี่ยมบ้านร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพ: กรณีศึกษา การดูแลผู้สูงอายุติดเตียงและการรักษาแบบประคับประคองที่บ้าน. วารสารการแพทย์โรงพยาบาลอุดรธานี, 31(3), 426-438.

ชนิดา มัททวางกูร และขวัญเรือน ก๋าวิตู. (2567). ประสิทธิผลการใช้แอปพลิเคชันไลน์ Save DM Foot หยุดอาการเท้าชาในผู้ป่วยเบาหวาน. คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม, รายงานการวิจัย.

นงพิมล นิมิตรอานันท์, พิมพ์นิภา ศรีนพคุณ และฐิติมา หมอทรัพย์. (2566). แนวคิด รูปแบบ และผลลัพธ์การปฏิบัติการพยาบาลของอาจารย์พยาบาล: กรณีศึกษาการป้องกันการหกล้มของผู้สูงอายุในชุมชน. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 29(3), 121-133.

นงณภัทร รุ่งเนย จันทร์จิรา สีสว่าง เพ็ญแข ดิษฐบรรจง เพชรรุ่ง เดชบุญญจิตต์ ภคพร กลิ่นหอม และสาริศา อัครกุลพิชา. (2565). การปฏิบัติการพยาบาล: การเสริมสร้างความเชี่ยวชาญเฉพาะสาขาของอาจารย์พยาบาล. วารสารวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี สุพรรณบุรี, 5(1), 6-16.

ศิริอร สินธุ. (2564). การปฏิบัติการพยาบาลทางคลินิกของอาจารย์ (Faculty Practice). จดหมายข่าวสภาการพยาบาล, 23(2), 7-9.

สภาการพยาบาล. (2565). แนวทางการทำ Faculty Practice. เอกสารประกอบการประชุมคณะกรรมการสภาการพยาบาล วาระ พ.ศ. 2561-2565 ครั้งที่ 2/2565 วันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2565.

สมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2566). แนวทางเวชปฎิบัติสำหรับโรคเบาหวาน 2566. กรุงเทพมหานคร: ศรีเมืองการพิมพ์.

เสน่ห์ ขุนแก้ว, อลิษา ทรัพย์สังข์ และอนุชา ไทยวงษ์. (2562). การประเมินสุขภาพเท้าในผู้ที่เป็นโรคเบาหวานสำหรับบุคลากรทางสุขภาพ. วารสารพยาบาลสงขลานครินทร์, 39(3), 179-187.

Beierwaltes, P., Bell, S.E., Cornell, R., Ostrow, L.G., Schmitz, N., Verchota, G., Clisbee, D., Houston, R., and Eggenberger, S.K. (2023). A school-based health centre partnership: Faculty practice, nursing student learning and wellness in youth, families and community. Journal of Clinical Nursing, 32(1-2), 332-345.

Gwariro, S., Dzimiri, T., Ncube, F., Musvipa, M., Longwe, R., Kanyamura, D., Ncube, B., Ndaimani, A., Mhlanga, M., Zvinavashe, M., and Haruzivishe, C. (2017). Faculty Practice: A Concept Analysis. International Journal of Health Science and Research, 7(2), 304-309.

Khowaja-Punjwani, S., Baig, L., and Ali, S.K. (2024). Redefining Clinical Education: A Scoping Review of Nursing Faculty Practice Models for Enhanced Clinical Competency. Kurdish Studies, 12(5), 1281-1293.

Orem, D., Taylor, S., & Renpenning, K. (2001). Nursing: Concepts of practice (6th ed.). St. Louis: Mosby.

Wall, S., and Medina, R. (2022). Creating an academic-practice partnership in a primary care pediatric clinic. Journal of Professional Nursing, 41(Jul-Aug), 176-180.