ผลของโปรแกรมส่งเสริมพัฒนาการและสร้างวินัยเชิงบวกโดยครอบครัวมีส่วนร่วมต่อทักษะความฉลาดทางอารมณ์ และทักษะการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัย โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขวา  จังหวัดมหาสารคาม

จันทร์เพ็ญ  ขัติยะวงศ์

ผู้แต่ง

จันทร์เพ็ญ ขัติยะวงศ์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขวา

คำสำคัญ:

พฤติกรรมการเลี้ยงดูเด็ก, ความฉลาดทางอารมณ์ (EQ), เด็กปฐมวัย, วินัยเชิงบวก

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์ : เพื่อเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมของผู้ปกครองและเปรียบเทียบคะแนนพัฒนาการทางความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) ของเด็กปฐมวัยในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขวา

รูปแบบการวิจัย : การวิจัยกึ่งทดลอง (Quasi experimental research ; One group Pretest-Posttest Group)

วัสดุและวิธีการวิจัย : กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ปกครองและเด็กที่มีอายุตั้งแต่ 3-5 ปีบริบูรณ์ เพศชายหรือเพศหญิงที่มีพัฒนาการสงสัยล่าช้าอย่างน้อย 1 ด้าน เมื่อประเมินด้วยคู่มือ DSPM โดยการสุ่มแบบแบ่งกลุ่ม (Cluster sampling) ได้ผู้ปกครองและเด็กปฐมวัยอายุ 3-5 ปี จำนวน 35 คู่ โดยใช้วิธีการสุ่มอย่างง่ายโดยการจับฉลากแบบไม่คืน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามและแบบประเมิน และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และสถิติทดสอบ Paired t-test กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ 95% confidence Interval

ผลการวิจัย: หลังเข้าร่วมโปรแกรมผู้ปกครองมีคะแนนเฉลี่ยทักษะการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยด้านการส่งเสริมพัฒนาการเด็กและโดยรวมมากกว่าก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p = .041, <.001) โดยมีคะแนนเฉลี่ยด้านการส่งเสริมพัฒนาการเด็กและโดยรวมเพิ่ม 0.289 และ 0.170 (95%CI; 0.013, 0.566 และ 0.017, 0.357) ตามลำดับโดยมีขนาดอิทธิพล (Effect Size; Cohen's d = 0.358) อยู่ในระดับปานกลาง และ Cohen's d = 0.311) มีขนาดอิทธิพลอยู่ในระดับปานกลาง เช่นกัน แต่มีคะแนนเฉลี่ยทักษะการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยด้านการสร้างความผูกพันทางอารมณ์และการสร้างวินัยเชิงบวก ไม่แตกต่างก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (p = .291, .134) และหลังเข้าร่วมโปรแกรมเด็กปฐมวัยคะแนนเฉลี่ยความฉลาดทางอารมณ์ด้านดี ด้านสุข และโดยรวม มากกว่า ก่อนเข้าร่วมโปรแกรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001, .017 และ < .001 ตามลำดับ) โดยมีคะแนนเฉลี่ยด้านดี ด้านสุข และโดยรวมเพิ่มขึ้น 1.518, 1.496 และ 0.340 คะแนน (95%CI; (1.302, 1.734), (1.289, 1.702) และ (0.164, 0.517) ตามลำดับ) ด้านดีมีขนาดอิทธิพล (Cohen's d = 0.661) อยู่ในระดับปานกลาง, ด้านสุขมีขนาดอิทธิพล (Cohen's d = 0.422) อยู่ในระดับปานกลาง และโดยรวมมีขนาดอิทธิพล (Cohen's d = 0.664) อยู่ในระดับปานกลางเกือบถึงระดับสูง แต่มีคะแนนเฉลี่ยความฉลาดทางอารมณ์ด้านเก่ง ไม่แตกต่างจากก่อนเข้าร่วมโปรแกรม (p = .285)

สรุปและข้อเสนอแนะ : นวัตกรรมที่พัฒนาครั้งนี้ส่งผลให้ผู้ปกครองมีทักษะการเลี้ยงดูและเด็กมีความฉลาดทางอารมณ์เพิ่มขึ้น ดังนั้น ควรขยายผลโปรแกรมดังกล่าวไปยังโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลอื่นๆ พร้อมทั้งปรับปรุงเนื้อหาให้เพิ่มความเข้มข้นในส่วนของการสร้างวินัยเชิงบวกและความผูกพันทางอารมณ์ และในการศึกษาวิจัยครั้งต่อไปควรเพิ่มกลุ่มควบคุมและติดตามผลในระยะยาวเพื่อยืนยันประสิทธิผลของโปรแกรมอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

Johnson B. Importance of Early Childhood Development. BMH Med. J. 2021;8(2):58–61.

ฐิติมา ชูใหม่. การเจริญเติบโตและพัฒนาการเด็กปฐมวัย. วารสารหัวหินสุขใจไกลกังวล. 2559;(2):18-33.

ศูนย์อนามัยที่ 7 ขอนแก่น. รายงานสถานการณ์การคัดกรองและกระตุ้นพัฒนาการเด็กปฐมวัย เขตสุขภาพที่ 7. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข; 2568.

โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านเขวา. รายงานผลการดำเนินงานตามยุทธศาสตร์. มหาสารคาม; 2568.

สถาบันพัฒนาการเด็กราชนครินทร์. คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัย (DSPM) ฉบับ 2568. กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข; 2568.

สถาบันพัฒนาการเด็กราชนครินทร์.โปรแกรมการส่งเสริมพัฒนาการและสร้างวินัยเชิงบวก โดยครอบครัวมีส่วนร่วม. เชียงใหม่: ปริษัท สยามพิมพ์นานา จำกัด; 2563.

Carroll P. Effectiveness of Positive Discipline Parenting Program on parenting style, and child adaptive behavior. Child Psychiatry & Human Development. 2022;53(6): 349–58. doi: 10.1007/s10578-021-01201-x.

Useche S A, Alonso F. Behavioral health in child and youth: the importance of parental influence. 2017;1(1):1–2.

Liu J J, Liu X, Ding M. The impact of a positive discipline group intervention on parenting self-efficacy among mothers of young children. Frontiers in Public Health. 2024;12:1461435. doi: 10.3389/fpubh.2024.1461435.eCollection2024.

Candan D, Doğan R. Evaluating the impact of positive discipline training on maternal self-efficacy and child behavior regulation. Early Child Development and Care. 2023;193(5):678–91. doi: 10.1080/03004430.2023.2178923

UNICEF. Parenting Support Framework for the Early Years: Nurturing care and family-friendly policies. United Nations Children’s Fund (UNICEF); 2024.

Al-Yateem N, Saifan A, Timmons S, Dias J M. The effectiveness of parenting programs on early childhood development and parenting skills: A systematic review. Journal of Pediatric Nursing. 2024;74:45–54. doi: 10.1016/j.pedn.2023.11.012

García A, Rodrigo M J, Máiquez M L. Promoting positive parenting and family involvement to enhance developmental outcomes in early childhood. European Journal of Developmental Psychology. 2021;18(3):315–32. doi: 10.1080/17405629.2020.1798341

Tellegen C L, Sanders M R. A randomized controlled trial of a parenting program addressing emotional and behavioral difficulties in toddlers. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology. 2022;51(4):512–27. doi: 10.1080/15374416.2021.1965421

Morawska A, Dittman C K, Rusby J C. Group-based parenting programs and child emotional regulation: A multi-site evaluation. Behavior Therapy. 2023;54(2):245–59. doi: 10.1016/j.beth.2022.09.006

Lynch S, Sanders M R, Turner K M. Enhancing family engagement and parenting skills through community-based parenting interventions. Journal of Child and Family Studies. 2021;30(8):2011–25. doi: 10.1007/s10826-021-02012-4

ชนาธิป กุลจิรากูล. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความฉลาดทางอารมณ์ในนักเรียนชั้นประถมศึกษา อำเภอชาติตระการ จังหวัดพิษณุโลก [วิทยานิพนธ์]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2564.

สราญจิต อินศร, ยศสยา อ่อนคำ, ฤทธิรงค์ เรืองฤทธิ์. ประสิทธิผลของโปรแกรมการส่งเสริมพัฒนาการและสร้างวินัยเชิงบวกโดยครอบครัวมีส่วนร่วมต่อพัฒนาการเด็กอายุ 3 - 5 ปี จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. 2564;5(10):143-60.

มาลี เอื้ออำนวย, อภิรัช อินทรางกูร ณ อยุธยา, กมลทิพย์ ทิพย์สังวาล, พรรณนิภา บุญกล้า, ศศิธร คำมี, กรชนก หน้าขาว. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยต่อความรู้และพฤติกรรมการส่งเสริมพัฒนาการเด็กของบิดามารดาและผู้ดูแล อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง. วารสารการพยาบาลและสุขกาพ สสอท. 2564;3(1):48-63

จุฬาลักษณ์ ยะวิญชาญ, วิชาภรณ์ คันทะมูล, ระบอบ เนตรทิพย์. ประสิทธิผลของโปรแกรมพัฒนาความฉลาดทางอารมณ์และเสริมสร้างวินัยเชิงบวกในเด็กปฐมวัยโดยครอบครัวมีส่วนร่วม อำเภอปัว จังหวัดน่าน. วารสารวิซาการสุขภาพภาคเหนือ. 2562;6(1):70-85.

วิจิตร จันดาบุตร, วิทยา อยู่สุข, วิโรจน์ เซมรัมย์. การพัฒนาแนวทางการส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยในศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก เทศบาลตำบลสีวิเชียร อำเภอน้ำยืน จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. 2561;13(1):208-19.

Bar-On R. The Bar-On model of emotional-social intelligence (ESI); 2020.

Cefai C, Spiteri K, Bonell J. Resilience and emotional intelligence in early childhood: The role of family and school environments. International Journal of Emotional Education. 2021;13(2):34–50. doi: 10.56300/XJYZ849

Denham S A, Bassett H H, Zinsser K. Early childhood emotional competence: Pathways to social and emotional learning through parent-child communication. Early Education and Development. 2023;34(4):812–30. doi: 10.1080/10409289.2022.2081234

Sjamsir H, Rozie F, Dewi S A, Liana H. Parental Role: Internalization of the Development of Independent, Disciplined, and Responsible Character Values for Children Aged 5-6 Years. Jurnal Pendidikan Usia Dini. 2024;18(1):18-29. doi: 10.21009/JPUD.181.02

Shonkoff J P, et al. How Early Childhood experiences Affect Lifelong Health and Learning [Working paper / Research brief]. Harvard University; 2021.

Sanders M R, Morawska A. Building evidence-based parenting support systems: Research and clinical applications of the Triple P program. Clinical Child and Family Psychology Review; 2020.

Amin A A, Eliasa E I. Parenting Skills as The Closest Teacher to Early Childhood at Home. Jurnal Pendidikan Usia Dini; 2023. doi: 10.21009/jpud.172.09

Razza R A, et al. Examining self-regulation and emotional-social competence in early childhood contexts. Early Education and Development; 2021.

Prime H, Wade M, Browne D T. Risk and resilience in family well-being during the COVID-19 pandemic. American Psychologist. 2020;75(5):631–43. doi: 10.1037/amp0000660

Landry S H, et al. The role of responsive parenting in early childhood development and intervention programs. Journal of Child Psychology and Psychiatry/Developmental Psychology; 2022.