ผลของโปรแกรมการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและภาระในการดูแลของญาติผู้ดูแล ในคลินิกดูแลผู้ป่วยระยะฟื้นฟู

Kanokwan  Watcharasirikul

Authors

Kanokwan Watcharasirikul Phon Sai Hospital

Keywords:

Stroke, Intermediate care program, Activities of daily living, Caregiver burden, Stress

Abstract

Purposes : To examine the effects of a stroke care program in an intermediate care clinic on patients' activities of daily living, quality of life, and complications, and on family caregivers' burden and stress.

Study design : A one-group pretest–posttest quasi-experimental design.

Materials and Methods : The sample comprised 30 dyads of stroke patients and their primary family caregivers attending the intermediate care clinic at Phon Sai Hospital, Roi Et Province, selected by purposive sampling. Participants received a 3-month care program comprising health education, caregiver skills training, individual counseling, home visits, and weekly telephone/LINE follow-up. Data were collected using the Barthel ADL Index, the Stroke Specific Quality of Life Scale (SS-QOL), a complication record form, the Zarit Burden Interview (ZBI), and the Suanprung Stress test-20 (SPST-20), and analyzed using descriptive statistics, paired t-test, Wilcoxon Signed-Rank test, and McNemar test.

Main findings : After the program, patients' ADL scores increased significantly from 10.50±5.95 to 15.57±6.02 and quality of life from 127.73±35.89 to 181.73±37.57 (p<.001). The proportion of patients with at least one complication decreased from 26.7% to 3.3%. Among caregivers, caregiving burden decreased significantly from 41.50±17.69 to 16.67±12.91 and stress from 19.93±11.12 to 7.03±5.59 (p<.001).

Conclusion and recommendations: The intermediate-care stroke program significantly improved patients' ADL and quality of life, reduced complications, and reduced caregiver burden and stress. It should be applied in intermediate care clinics of community hospitals, and a controlled study with longer follow-up is recommended to confirm its effectiveness.

References

Feigin V L, Brainin M, Norrving B, Martins SO, Pandian J, Lindsay P, F Grupper M, Rautalin I. World Stroke Organization: Global Stroke Fact Sheet 2025. Int J Stroke. 2025 Feb;20(2):132-44.

ฐานข้อมูล HDC กระทรวงสาธารณสุข. กลุ่มรายงานมาตรฐาน ข้อูลตอบสนอง Service plan สาขาโรคหัวใจและหลอดเลือด [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก https://hdc.moph.go.th/center/public/standardsubcatalog/39fd60c25235db479930db85a0e97dd3.

สมศักดิ์ เทียมเก่า. อุบัติการณ์โรคหลอดเลือดสมองประเทศไทย. วารสารประสาทวิทยาแห่งประเทศไทย. 2565;39(2):39-46.

Hfocus เจาะลึกระบบสุขภาพ. สธ.เผยปี 67 อัตราเสียชีวิต โรคหลอดเลือดในสมองแตกสูงถึง 20.77% [อินเทอร์เน็ต]. 2568 [เข้าถึงเมื่อวันที่ 10 ตุลาคม 2568]. เข้าถึงได้จาก https://www.hfocus.org/content/2024/07/31149.

สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ. การสูญเสียปีสุขภาวะ (Disability-Adjusted Life Years: DALYs) รายงานภาระโรคและการบาดเจ็บของประชากรไทย พ.ศ.2562. นนทบุรี: บริษัท แฮนดี เพรส.; 2566.

ประภาพร คำมุงคุณ. ปัจจัยทำนายภาระการดูแลของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาบศาสตรมหาบัณฑิต]. ปทุมธานี: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์; 2566.

Murphy S J X, Werring D J. Stroke:causes and clinical features. Medicine. 2020;48(9):561-6.

Katan M, Luft A. Global Burden of Stroke. Semin Neurol. 2018;38(2):208-11.

Rajsic S, Gothe H, Borba H H, Sroczynski G, Vujicic J, Toell T, et al. Economic burden of stroke: a systematic review on post-stroke care. Eur J Health Econ. 2019;20(1):107-34.

Cameron JI, Chu LM, Matte A, Tomlinson G, Chan L, Thomas C, et al. One-year outcomes in caregivers of critically ill patients. N Engl J Med. 2016;374(19):1831-41.

Cheng H Y, Chair S Y, Chau J P. The effectiveness of psychosocial interventions for stroke family caregivers and stroke survivors: a systematic review and meta-analysis. Patient Educ Couns. 2014;95(1):30-44.

สถาบันประสาทวิทยา. แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง. กรุงเทพฯ: บริษัท ธนาเพร จำกัด; 2559.

วิรารัตน์ นิลสวัสดิ์. ผลของโปรแกรมการดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองและผู้ดูแลระยะเปลี่ยนผ่านจากโรงพยาบาลสู่บ้านต่อความสามารถการใช้ชีวิตประจำวัน ภาวะแทรกซ้อนของผู้ป่วยและความสามารถการจัดการตนเองของผู้ดูแล. Journal of Nursing and Public Health Research. 2565;2(3):57-70.

ชฎาภรณ์ ศรบุญทอง. ผลของโปรแกรมการดูแลต่อเนื่องที่บ้านต่อความสามารถในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวันของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่เข้ารับบริการที่กลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน โรงพยาบาลยางชุมน้อย จังหวัดศรีสะเกษ. 2563;38(1):15-22.

Bakas T, Clark P C, Kelly-Hayes M, King R B, Lutz B J, Miller E L. Evidence for stroke family caregiver and dyad interventions: a statement for healthcare professionals from the American Heart Association and American Stroke Association. Stroke. 2014;45(9):2836-52.

ปุณยนุช จี๋มะลิ, ธณกร ปัญญาใสโสภณ และพรปวีณ์ ชื่นใจเรือง. ผลของโปรแกรมการสนับสนุนทางสังคมต่อคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ติดเตียง. วารสารวิจัยและพัฒนาด้านสุขภาพ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนคราชสีมา. 2564;7(2):37-49.

Tsai P C, Yip P K, Tai J J, Lou M F. Needs of family caregivers of stroke patients: a longitudinal study of caregivers' perspectives. Patient Prefer Adherence. 2015;9:449-57.

ปัญญาพร เพชรเอือง. ปัจจัยทำนายภาระการดูแลของผู้ดูแลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง [วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาบศาสตรมหาบัณฑิต]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.

Saragih I D, Everard G, Saragih I S, Lee B O. The beneficial effects of transitional care for patients with stroke: a meta-analysis. J Adv Nurs. 2024;80(2):789-806.

Wang Y, Yang F, Shi H, Yang C, Hu H. What type of transitional care effectively reduced mortality and improved ADL of stroke patients? A meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2017;14(5):510.

Nazari A M, Abbaszadeh A, Kazemi R, Yousofvand V, Zandi M. The effect of online training based on stroke educational program on patient's quality of life and caregiver's care burden: a randomized controlled trial. BMC Nurs. 2024;23(1):958.

Srichote W, Pitchayakoon N. Effectiveness of home-based continuing care programs on burden among caregivers of stroke patients: a systematic review and meta-analysis. Nurs J CMU. 2024;51(4):146-65.

Jammal M, Kolt G S, Liu K P Y, Guagliano J M, Dennaoui N, George E S. A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials to reduce burden, stress, and strain in informal stroke caregivers. Clin Rehabil. 2024;38(11):1429-45.