การพัฒนารูปแบบการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นอย่างมีส่วนร่วม อำเภอโพนทอง จังหวัดร้อยเอ็ด

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาสถานการณ์ปัญหา พัฒนารูปแบบและประเมินผลรูปแบบการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่นอย่างมีส่วนร่วม

รูปแบบการวิจัย: การวิจัยและพัฒนา (Research and Development) บูรณาการการวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (PAR) และวงรอบ PDCA

วัสดุและวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ วัยรุ่นอายุ 15–19 ปี จำนวน 200 คน (สุ่มแบบ Multistage Random Sampling) และมารดาวัยรุ่นอายุน้อยกว่า 20 ปี จำนวน 68 คน ผู้ร่วมวิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่ ผู้แทนภาคีเครือข่าย 12 กลุ่ม จำนวน 60 คน เครื่องมือวิจัยประกอบด้วย แบบสอบถามความรู้ ทักษะชีวิต ความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy) และการรับรู้บริการ YFHS ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและความเชื่อมั่น (KR-20 = 0.84, Cronbach's  = 0.86–0.91) วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติบรรยาย Paired t-test, McNemar Test และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย: บริบทสถานการณ์พบการตั้งครรภ์ซ้ำในมารดาอายุน้อยกว่า 20 ปี สูงถึงร้อยละ 14.29   นวัตกรรมรูปแบบที่พัฒนาขึ้น คือ “PHONTHONG TEEN CARE MODEL” ประกอบด้วย 9 ยุทธศาสตร์ และ 6 ระบบงานหลัก ได้แก่ ระบบส่งเสริมป้องกันเชิงรุก, ระบบบริการที่เป็นมิตร (YFHS) และช่องทางดิจิทัล Line/FB/Hotline 24 ชม., ระบบดูแลการตั้งครรภ์คุณภาพ, ระบบดูแลต่อเนื่อง, ระบบป้องกันการตั้งครรภ์ซ้ำด้วยการฝังยาคุมกำเนิดฟรี 100% และระบบอภิบาลเครือข่ายระดับอำเภอผ่าน พชอ. หลังการทดลอง วัยรุ่นมีคะแนนเฉลี่ยความรู้ ทักษะชีวิต ความรอบรู้ด้านสุขภาพ และการรับรู้บริการ YFHS สูงกว่าก่อนการทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) มารดาวัยรุ่นใช้วิธีฝังยาคุมกำเนิดเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 88.24 และอัตราการตั้งครรภ์ซ้ำลดลงเหลือร้อยละ 5.88 (p = .012)

สรุปและข้อเสนอแนะ: รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีประสิทธิผลสูงในการลดการตั้งครรภ์ซ้ำและยกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพ ผู้แทนภาคีเครือข่ายและวัยรุ่นมีความพึงพอใจในระดับมากที่สุด ควรขยายผลคู่มือการปฏิบัติงานมาตรฐาน (SOP) บรรจุเข้าแผนยุทธศาสตร์สุขภาพอำเภอต่อไป