ผลของโปรแกรมสุขศึกษาเชิงรุกต่อความรู้ พฤติกรรมการดูแลตนเองและความพึงพอใจ ของผู้ป่วยวัณโรค

วิชญานิน  จันทา

ผู้แต่ง

วิชญานิน จันทา โรงพยาบาลศรีเทพ

คำสำคัญ:

โปรแกรมสุขศึกษาเชิงรุก, ความรู้, พฤติกรรมการดูแลตนเอง, ความพึงพอใจ, วัณโรค

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมสุขศึกษาเชิงรุกต่อความรู้ พฤติกรรมการดูแลตนเอง และความพึงพอใจของผู้ป่วยวัณโรคในพื้นที่อำเภอศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์

รูปแบบการวิจัย: การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยกึ่งทดลองแบบกลุ่มเดียว วัดผลก่อนและหลัง (One-Group Pretest-Posttest Design)

วัสดุุและวิธีการวิจัย: กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ที่ขึ้นทะเบียนรักษา ณ คลินิกวัณโรค โรงพยาบาลศรีเทพ จำนวน 30 ราย คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบต่อเนื่อง (Consecutive sampling) โปรแกรมสุขศึกษาเชิงรุกออกแบบตามกรอบแนวคิด Health Belief Model (HBM) เครื่องมือเก็บข้อมูล 4 ชุด ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ 3 ท่าน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Paired t-test กำหนดนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05

ผลการวิจัย: ภายหลังได้รับโปรแกรม ผู้ป่วยวัณโรคมีคะแนนความรู้เกี่ยวกับวัณโรคและการดูแลตนเองเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจาก 8.40±1.73 เป็น 13.93±1.07 คะแนน (t=16.84, p<.001) คะแนนพฤติกรรมการดูแลตนเองเพิ่มขึ้นจาก 40.87±4.35 เป็น 54.13±3.02 คะแนน (t=15.93, p<.001) และความพึงพอใจโดยรวมต่อโปรแกรมอยู่ในระดับมากที่สุด (Mean=4.78, SD.=0.32)

สรุปและข้อเสนอแนะ: โปรแกรมสุขศึกษาเชิงรุกที่พัฒนาตามกรอบ HBM สามารถเพิ่มพูนความรู้ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลตนเอง และสร้างความพึงพอใจแก่ผู้ป่วยวัณโรคได้อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ หน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิและทุติยภูมิสามารถนำรูปแบบโปรแกรมนี้ไปประยุกต์ใช้เพื่อสนับสนุนความสำเร็จของการรักษาวัณโรคในระดับพื้นที่ต่อไป

เอกสารอ้างอิง

World Health Organization. Global tuberculosis report 2023. Geneva: World Health Organization; 2023.

กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. รายงานสถานการณ์วัณโรคประเทศไทย. นนทบุรี: กรมควบคุมโรค; 2566.

World Health Organization. WHO consolidated guidelines on tuberculosis. Geneva: World Health Organization; 2023.

Munro S A, Lewin S A, Smith H J, Engel M E, Fretheim A, Volmink J. Patient adherence to tuberculosis treatment: a systematic review of qualitative research. PLoS Med. 2007;4(7):e238.

Volmink J, Garner P. Directly observed therapy for treating tuberculosis. Cochrane Database Syst Rev. 2000;(2):CD003343.

Centers for Disease Control and Prevention. Core curriculum on tuberculosis: What the clinician should know. Atlanta (GA): CDC; 2016.

Lachin J M. Introduction to sample size determination and power analysis for clinical trials. Control Clin Trials. 1981;2(2):93-113.

Ngamjarus C, Chongsuvivatwong V. n4Studies: Sample Size Calculation for an Epidemiological Study on a Smart Device. Siriraj Med J. 2014;66(5):160-70.

Tola H H, Shojaeizadeh D, Tol A, Garmaroudi G, Yekaninejad M S, Kebede A, et al. Psychological and educational intervention to improve tuberculosis treatment adherence in Ethiopia based on Health Belief Model: a cluster randomized control trial. PLoS One. 2016;11(5):e0155147.

Bao Y, Wang C, Xu H, Lai Y, Yan Y, Ma Y, et al. Effects of an mHealth intervention for pulmonary tuberculosis self-management based on the Integrated Theory of Health Behavior Change: randomized controlled trial. JMIR Public Health Surveill. 2022;8(7):e34277.

Rosenstock I M. Historical origins of the Health Belief Model. Health Educ Monogr. 1974;2(4):328-35.

Rosenstock I M, Strecher V J, Becker M H. Social learning theory and the Health Belief Model. Health Educ Q. 1988;15(2):175-83.

Champion V L, Skinner C S. The Health Belief Model. In: Glanz K, Rimer B K, Viswanath K, editors. Health behavior: Theory, Research, and Practice. 5th ed. San Francisco: Jossey-Bass; 2015. p.75-94.

Chauhan A, Parmar M, Dash G C, Chauhan S, Sahoo K C, Samantaray K, et al. Health literacy and tuberculosis control: systematic review and meta-analysis. Bull World Health Organ. 2024;102(6):421-31.

Husna A R, Nursalam, Hidayat A A A, Makhfudli. Patient-Centered Digital Interventions for Self-Care Ability Among People with Pulmonary Tuberculosis: A Systematic Review. Pac Rim Int J Nurs Res. 2025;29(1):24-43. doi:10.60099/prijnr.2025.270467.