ผลของโปรแกรมเสริมสร้างพลังกายและใจต่อคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง ในเครือข่ายสุขภาพโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชหล่มเก่า

เสาวนีย์ พรมรัตน์

ผู้แต่ง

เสาวนีย์ พรมรัตน์ โรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชหล่มเก่า

คำสำคัญ:

ผู้ดูแล, ผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง, การเสริมสร้างพลังอำนาจ, คุณภาพชีวิต, โปรแกรม

บทคัดย่อ

วัตถุประสงค์: เพื่อศึกษาผลของโปรแกรมเสริมสร้างพลังกายและใจ ต่อคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะพึ่งพิงในเครือข่ายสุขภาพโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราชหล่มเก่า

รูปแบบการวิจัย: การวิจัยแบบกึ่งทดลอง

วัสดุและวิธีการวิจัย: การศึกษานี้ดำเนินการในกลุ่มตัวอย่าง 64 คน แบ่งเป็นกลุ่มทดลอง (32 คน) ที่ได้รับโปรแกรมเป็นเวลา 12 สัปดาห์ ประกอบด้วยกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ การเยี่ยมบ้าน และการสนับสนุนผ่านแอปพลิเคชันไลน์ และกลุ่มควบคุม (32 คน) ที่ได้รับการดูแลตามปกติ เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามข้อมูลทั่วไปและแบบประเมินคุณภาพชีวิต ก่อนและหลังการทดลอง วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและ Linear mixed-effects models (LMM) สำหรับวิเคราะห์แบบ Intention-to-treat (ITT)

ผลการวิจัย: คะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิตช่วงก่อนการทดลองของทั้งสองกลุ่มไม่มีความแตกต่างกัน แต่ภายหลังสิ้นสุดโปรแกรมในสัปดาห์ที่ 12 กลุ่มทดลองมีคะแนนเฉลี่ยคุณภาพชีวิต (95.42 ± 12.34) สูงกว่ากลุ่มควบคุม (83.73 ± 5.84) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<.001) นอกจากนี้ปัจจัยด้านเวลามีผลต่อคะแนนคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (β = 13.12, 95%CI: 10.65, 15.60, p < .001) และปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มและเวลา ที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของคะแนนคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (β = -8.29, 95%CI: -11.82, -4.77, p < .001)

สรุปและข้อเสนอแนะ: โปรแกรมเสริมสร้างพลังกายและใจเป็นแนวทางการดูแลที่มีประสิทธิภาพในการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้ที่มีภาวะพึ่งพิง สามารถนำไปขยายผลในหน่วยบริการปฐมภูมิและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นๆ เพื่อเสริมสร้างความยั่งยืนของระบบการดูแลระยะยาวในชุมชน

เอกสารอ้างอิง

Department of Older Persons. Situation of The Thai Older Persons 2022 [Internet]. Bangkok: Foundation of Thai Gerontology Research and Development Institute and Institute for Population and Social Research, Mahidol University; 2023 [cited 2023 Jul 11]. Available from: https://thaitgri.org/?wpdmpro=situation-of-the-thai-older-persons-2022

World Health Organization. Thailand’s leadership and innovations towards healthy ageing [Internet]. 2023 [cited 2023 Jul 11]. Available from: https://www.who.int/southeastasia/news/feature-stories/detail/thailands-leadership-and-innovation-towards-healthy-ageing

สุพล ศิริ. การเตรียมพร้อมเพื่อเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุของประชาชน ในจังหวัดเพชรบูรณ์. วารสารสหวิทยาการนวัตกรรมปริทรรศน์. 2566;6(1):A169-A178.

สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเพชรบูรณ์. รายงานสถานการณ์ทางสังคมจังหวัดเพชรบูรณ์ ประจำปี 2567. เพชรบูรณ์: สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเพชรบูรณ์; 2567

OECD/WHO. Health at a Glance: Asia/Pacific 2020: Measuring Progress Towards Universal Health Coverage. Paris: OECD; 2020. doi:10.1787/1ad1c42a-en

ปรีย์กมล รัชนกุล, วิภาดา แสงนิมิตรชัยกุล. บทบาทของพยาบาลเวชปฏิบัติในการสาธารณสุขมูลฐาน: พลังแห่งอนาคต. ธรรมศาสตร์เวชสาร. 2563;20(4):317-25.

Phetsitong R, Vapattanawong P, Sunpuwan M, Völker M. State of household need for caregivers and determinants of psychological burden among caregivers of older people in Thailand: An analysis from national surveys on older persons. PLoS ONE. 2019;14(12):e0226330. doi:10.1371/journal.pone.0226330.

Liu Z, Heffernan C, Tan J. Caregiver burden: A concept analysis. International Journal of Nursing Sciences. 2020;7(4):438-45. doi:10.1016/j.ijnss.2020.07.012

Janson P, Willeke K, Zaibert L, Budnick A, Berghöfer A, Kittel-Schneider S, et al. Mortality, Morbidity and Health-Related Outcomes in Informal Caregivers Compared to Non-Caregivers: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(10):5864. doi:10.3390/ijerph19105864

Broxson J, Feliciano L. Understanding the impacts of Caregiver Stress. Professional Case Management. 2020;25(4):213. doi:10.1097/NCM.0000000000000414

Gustafson D H, Kornfield R, Mares M L, Johnston D C, Cody O J, Yang E F, et al. Effect of an eHealth intervention on older adults’ quality of life and health-related outcomes: a randomized clinical trial. Journal of General Internal Medicine. 2021;2021:1-10. doi:10.1007/s11606-021-06888-1.

Wade D T, Collin C. The Barthel ADL Index: a standard measure of physical disability? Int Disabil Stud. 1988;10(2):64-7.

Mahatnirunkul S, Tantipiwattanasakul W, Pumpaisan V, Wongsuwan K, Pornmanarangsakul R. WHOQOL-BREF (Thai version) [Internet]. 2002 [cited 2026 Jul 29]. Available from: https://dmh.go.th/test/whoqol/

สิรินทรา ฟูตระกูล, ปัณณทัต บนขุนทด, วิราพร สืบสุนทร. แนวทางการสร้างเสริมพลังอำนาจผู้ดูแลในการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ: บทบาทเชิงวิชาชีพ และความท้าทายในบริบทสังคมสูงวัย. วารสารการศึกษาและวิจัยการสาธารณสุข. 2569;4(2):161-70.

อาภรณ์ สิงห์ชาดา. ผลของโปรแกรมเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงระยะยาว เขตอำเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน. 2568;10(2):141-48.

รัชฎา เพชรสี่หมื่น, ธเนศ สังข์ศรี. ผลของการให้ความรู้และทักษะการดูแลของผู้ดูแลในครอบครัวต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านในหน่วยบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านไม้หลา. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2568;10(2):85-95.

ไพฑูรย์ วุฒิโส, อมรรัตน์ ผาละศรี, สุณี เชยชัยภูมิ, อิสระพงศ์ ถนัดค้า, ขวัญหทัย ยิ้มละมัย. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจของผู้ดูแล ต่อความรู้ ทัศนคติ และทักษะในการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงในจังหวัดชัยภูมิ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9 : วารสารส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม. 2569;20(3):e0280012.

อารญา ชัยมหา. การพัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ดูแลผู้ป่วยระยะท้ายแบบประคับประคอง อำเภอพยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม. วารสารวิชาการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม. 2567;8(16):41-54.

มานีจันทร์ สารสี. การพยาบาลผู้สูงอายุโรคไม่ติดต่อเรื้อรังที่มีภาวะพึ่งพิงกลุ่มติดเตียง โดยการใช้แนวคิดการเสริมสร้างพลังอำนาจของผู้ดูแลในครอบครัว :กรณีศึกษา 2 ราย. วารสารสิ่งแวดล้อมศึกษาการแพทย์และสุขภาพ. 2567;9(3):250-57.

พัชราภรณ์ ทะเกียง, อรอุมา อินทนงลักษณ์, ภาคิน บุญพิชาชาญ, อรัญญา นามวงศ์, จรรยา แก้วใจบุญ. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ดูแลผู้ป่วยระยะท้าย ต่อคุณภาพชีวิตผู้ดูแลในชุมชน. วารสารสุขภาพและการศึกษาพยาบาล. 2567;30(3):1-20.

อรอุมา จีระกมล, วัลลภัช สุขสวัสดิ์. ทุนทางสังคมและคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลในครอบครัวของผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง [วิทยานิพนธ์]. พิษณุโลก: มหาวิทยาลัยนเรศวร; 2566.

เนมิราช จิตรปรีดา, ธีรศักดิ์ พาจันทร์, สุทิน ชนะบุญ, กฤษณ์ ขุนลึก. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของผู้ดูแลผู้พิการทางการเคลื่อนไหว จังหวัดกาฬสินธุ์. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ. 2567;17(3):143-56.

มนทิรา อุตมานันท์. รูปแบบการมีส่วนร่วมและการเสริมสร้างพลังอำนาจเครือข่ายสุขภาพระดับชุมชนเพื่อพัฒนาศักยภาพการดำเนินงานการดูแลระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง [วิทยานิพนธ์]. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย; 2561.

สุดประนอม สมันตเวคิน, อรนุช เชาว์ปรีชา, หนึ่งฤทัย โพธิ์ศรี. การพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างศักยภาพผู้ดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงโดยการมีส่วนร่วม ของชุมชน ตำบลบางนกแขวก จังหวัดสมุทรสงคราม. วารสารวิจัยเพื่อการส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิต. 2568;5(3):14-29.

ธนาวรรณ แสนปัญญา, หัสยาพร อินทยศ, สิริยาพร จักรทอง. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจผู้ดูแลในการดูแลผู้สูงอายุที่ได้รับการผ่าตัดกระดูกสะโพกหัก โรงพยาบาลแพร่. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข. 2566;3(1):33-48.

อาทิตยา ฉลองชัยสิทธิ์, รังสิยา นารินทร์, ศิวพร อึ้งวัฒนา. ผลของโปรแกรมการเสริมสร้างพลังอำนาจของญาติผู้ดูแลต่อการปฏิบัติฟื้นฟูสมรรถภาพ ในผู้ป่วยระยะกลางที่พร่องการเคลื่อนไหวในชุมชน. พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. 2568;52(4):79-94.